ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹਨ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹਨ—ਉਹ ਦਇਆ ਦੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ? ਪੁੱਛ ਲੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਆ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਲਾਵਤੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇਕ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚ ਨਾ ਸਕੇ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।" ਮਲਾਵਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਹਨ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦ ਰਚੇ, ਜੋ ਮੰਗਲਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਪ੍ਜਾਪਤੀ ਨੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ—ਇਹ ਚਾਰ ਵੇਦ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਧਨਵੰਤਰੀ, ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ; ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਜਾਬਾਲਾ, ਜਾਜਲੀ, ਪੈਲਾ, ਕਰਥਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ। 'ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ' ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਭਾਵਨ ਹੈ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ 'ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਦਰਪਣ' ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ 'ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਸਾਰ' ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ 'ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ 'ਆਯੁ ਦੇਣ ਵਾਲਾ' ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ। ਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ 'ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ' ਲਿਖਿਆ, ਤੇ ਜਾਬਾਲਾ ਨੇ 'ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ' ਲਿਖਿਆ। ਪੈਲਾ ਨੇ 'ਰੋਗ ਪਛਾਣ' ਤੇ ਕਰਥਾ ਨੇ 'ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ' ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਸਕਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਰੋਗ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਜ਼ੁਕਾਮ (ਜਵਰ) ਹੈ, ਜੋ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਿਰਾਂ, ਛੇ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਲਕੀ ਅੱਗ (ਪਚਨ ਦੀ ਅੱਗ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਅੱਗ ਦੇ ਹਲਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣ ਹਨ—ਵਾਤ (ਹਵਾ), ਪਿੱਤ (ਬਾਇਲ), ਅਤੇ ਕਫ (ਬਲਗਮ)। ਪਾਂਡੂ, ਕਮਲਾ, ਕੁਸ਼ਠ, ਸ਼ੋਥ, ਪਲੀਹਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਕ—ਇਹ ਰੋਗ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਪੇਟ ਦੇ ਗਠ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਗੜਬੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗ; ਭ੍ਰਮਰੀ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ਿਕ ਰੋਗ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੂਚੀ ਨਾਂ ਦਾ ਰੋਗ—ਇਹ ਸਭ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਉਪਚਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ, ਵਿਆਯਾਮ ਕਰਨਾ, ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।