ଗୁରୁଦତ୍ତେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ତପସେଷ୍ଟସୁଖଂ ଲଭେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଓ ବଳିଦାନର ସୁଖ ଲାଭ କରେ।
ସର୍ଵଂ ଜଯତି ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯଯା ଗୁରୁଦତ୍ତଯା
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜିତିପାରେ।
ଵିଦ୍ଯାନ୍ଧୋ ଵା ଧନାନ୍ଧୋ ଵା ଯୋ ମୂଢୋ ନ ଭଜେଦ୍ଗୁରୁମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଧନରେ ଅନ୍ଧ, ଏବଂ ମୂର୍ଖ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେନାହିଁ—
ଦରିଦ୍ରଂ ପତିତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ନରବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽଽଚରେଦ୍ଗୁରୁମ୍
ଗୁରୁ ଦରିଦ୍ର, ପତିତ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାନବ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରିନାହିଁ; ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ପିତରଂ ମାତରଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଗୁରୁପତ୍ନୀଂ ଗୁରୁଂ ପରମ୍
ନିଜ ବାପା, ମାଆ, ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ, ଗୁରୁଙ୍କର ଘରବାଳି ଓ ଗୁରୁ—ଏମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଗୁରୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗୁରୁର୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ 3.44.
ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର।
ଗୁରୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵରୁଣୋଽନଲଃ
ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ।
ନାସ୍ତି ଵେଦାତ୍ପରଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନହି କୃଷ୍ଣାତ୍ପରଃ ସୁରଃ
ବେଦ ଠାରୁ ବଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା କିଛି ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି କ୍ଷମାଵତୀ ଭୂମେଃ ପୁତ୍ରାନ୍ନାସ୍ତ୍ଯପରଃ ପ୍ରିଯଃ
ଭୂମି ଭଳି କ୍ଷମାଶୀଳ କେହି ନାହିଁ, ପୁଅ ଭଳି ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ।
ଶାଲଗ୍ରାମାତ୍ପରୋ ଯନ୍ତ୍ରୋ ନ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଭାରତାତ୍ପରମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ପିଠିକା ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଛି ନାହିଁ, ଭାରତ ଭୂମି ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର କିଛି ନାହିଁ।
ମୋକ୍ଷଦାନାଂ ଯଥା କାଶୀ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଯଥା ଶିଵଃ
ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ ସର୍ବୋପରି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ସର୍ବୋପରି।
ନ ଚ ଵିଦ୍ଯାସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁରୋଃ ପରଃ
ଜ୍ଞାନ ସମାନ ବନ୍ଧୁ କିଛି ନାହିଁ, ଗୁରୁଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ।
ଗୁରୁସ୍ତ୍ରିଯାଂ ଚ ପୁତ୍ରେ ଚାପ୍ଯଭଵଦ୍ରାମହେଲନମ୍
ଗୁରୁ, ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଓ ପୁଅଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଦୋଷ ରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଘଟିଥିଲା।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଉଵାଚ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ସତ୍ଯସାରଂ ପରଂ ଵଚଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଏକ ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନୀତିଯୁକ୍ତଂ ଵେଦସାରଂ ପରିଣାମସୁଖାଵହମ୍
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଯାହା ନୀତିମୟ ଓ ବେଦର ସାର, ତାହା ଶେଷରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଥା ତେ ଗଜଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ତିକେଯଶ୍ଚ ପାର୍ଵତି ।। । ତଥା ପରଶୁରାମଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। 3.44.
ଯେପରି ଗଜବଦନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେପରି ଭୃଗୁବଂଶୀ ପରଶୁରାମ ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାସ୍ତ୍ଯେଷୁ ସ୍ନେହଭେଦଶ୍ଚ ତଵ ଵା ଶଂକରସ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ତୁମେ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରେଣ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଵାଦୋ ଦୈଵଦୋଷତଃ
ପିତା ଓ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୋଷରେ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା।
ପୁତ୍ରାଭିଧାନଂ ଵେଦେଷୁ ପଶ୍ଯ ଵତ୍ସେ ଵରାନନେ
ହେ ଶିଶୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ବେଦରେ 'ପୁଅ' ନାମ କିପରି ଦିଆଯାଇଛି, ଦେଖ।
ପୁତ୍ରନାମାଷ୍ଟକଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସାମଵେଦୋକ୍ତମୀଶ୍ଵରି
ହେ ଦେବୀ, ସାମବେଦରେ ପୁଅଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ନାମର ସ୍ତୋତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଲମ୍ବୋଦରଂ ଶୂର୍ପକର୍ଣଂ ଗଜଵକ୍ତ୍ରଂ ଗୁହାଗ୍ରଜମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଲମ୍ବୋଦର, ଶୂର୍ପକର୍ଣ୍ଣ, ଗଜବଦନ, ଗୁହାଙ୍କ ଭାଇ—
ଅଷ୍ଟାଖ୍ଯାର୍ଥଂ ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶୃଣୁ ମାତର୍ହରପ୍ରିଯେ
ହେ ମାଆ, ହେ ପ୍ରିୟା, ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଅଷ୍ଟ ନାମର ଅର୍ଥ ଶୁଣ।
ଜ୍ଞାନାର୍ଥଵାଚକୋ ଗଶ୍ଚ ଣଶ୍ଚ ନିର୍ଵାଣଵାଚକଃ
‘ଗ’ ଅକ୍ଷର ଜ୍ଞାନର ଅର୍ଥ କୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ କରେ, ଏବଂ ‘ଣ’ ଅକ୍ଷର ମୁକ୍ତିର ଅର୍ଥ କୁ ଦର୍ଶାଏ।
ଏକଶବ୍ଦଃ ପ୍ରଧାନାର୍ଥୋ ଦନ୍ତଶ୍ଚ ବଲଵାଚକଃ
ଏକ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଧାନ ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ‘ଦନ୍ତ’ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ।
ଦୀନାର୍ଥଵାଚକୋ ହେଶ୍ଚ ରମ୍ବଃ ପାଲକଵାଚକଃ
‘ହେ’ ଶବ୍ଦ ଦୁଃଖ ଓ ଦରିଦ୍ରତାର ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ‘ରମ୍ବ’ ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରକ୍ଷକ।
ଵିପତ୍ତିଵାଚକୋ ଵିଘ୍ନୋ ନାଯକଃ ଖଣ୍ଡନାର୍ଥକଃ ।। 3.44.
‘ବିଘ୍ନ’ ଶବ୍ଦ ଅସୁବିଧାର ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ, ‘ନାୟକ’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନେତା; ଏବଂ ‘ଖଣ୍ଡନ’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନାଶ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତୈଶ୍ଚ ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଯସ୍ଯ ଲମ୍ବଂ ପୁରୋଦରମ୍
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କର ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପେଟ ଉତ୍ତଳ ହୋଇଛି।
ଶୂର୍ପାକାରୌ ଚ ଯତ୍କର୍ଣୌ ଵିଘ୍ନଵାରଣକାରକୌ
ତାଙ୍କର କଣ ଚାଲା ଚାଲି ମାଣି ଦେଖିବାକୁ ଶୂର୍ପ ଭଳି, ଯାହା ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦଂ ମୁନିନା ଦତ୍ତଂ ଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ପୁଷ୍ପକମ୍
ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଫୁଲର ମାଳା, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାର ଚିହ୍ନ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧାଯାଇଛି।
ଗୁହସ୍ଯାଗ୍ରେ ଚ ଜାତୋଽଯମାଵିର୍ଭୂତୋ ହରାଲଯେ
ଗୁହାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ହରାଙ୍କ ଗୃହରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟି ହୋଇଥିଲା।