ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ତମୁଵାଚ ଜଗତ୍ପତିଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ — ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଘନମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଅସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଏହି ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ, ସେଠାରେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ,
ନୈତେଷାଂ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତାନାମଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ଅଶୁଭ ପାଉନାହାନ୍ତି।
ନାହଂ ପାତା ଗୁରୌ ରୁଷ୍ଟେ ବଲଵଦ୍ଗୁରୁହେଲନମ୍
ଗୁରୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ଏହି ପାପକୁ ମୁଁ ମାଫ କରେନି।
ମାନ୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଜନକୋ ଭଵେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା ଭାବେ ଦେଖାଯିବେ।
ଜନକୋ ଜନ୍ମଦାନାଚ୍ଚ ପାଲନାଚ୍ଚ ପିତା ନୃଣାମ୍ 3.44.
ପିତା ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ଓ ପାଳନ କରିଥିବାରୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପିତୁଃ ଶତଗୁଣଂ ମାତା ପୋଷଣାଦ୍ଗର୍ଭଧାରଣାତ୍
ମାଆ ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ କରିଥିବାରୁ, ପିତାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ବଡ଼।
ମାତୁଃ ଶତଗୁଣଂ ଵନ୍ଦ୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯୋ ମାନ୍ଯୋଽନ୍ନଦାଯକଃ
ମାଆଠାରୁ ଶତଗୁଣ ବେଶି ମାନ୍ୟ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ନଦାତୁଃ ଶତଗୁଣୋଽଭୀଷ୍ଟଦେଵଃ ପରଃ ସ୍ମୃତଃ
ଅନ୍ନ ଦାତାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ବଡ଼ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରିୟ ଦେବତା।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରାଚ୍ଛନ୍ନଂ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଚକ୍ଷୁଷା
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟ, ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନର ଦୀପରେ ତପସ୍ୟା ଓ ବଳିଦାନର ସୁଖ ପାଏ।
ଗୁରୁଦତ୍ତେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ତପସେଷ୍ଟସୁଖଂ ଲଭେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଓ ବଳିଦାନର ସୁଖ ଲାଭ କରେ।
ସର୍ଵଂ ଜଯତି ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯଯା ଗୁରୁଦତ୍ତଯା
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜିତିପାରେ।
ଵିଦ୍ଯାନ୍ଧୋ ଵା ଧନାନ୍ଧୋ ଵା ଯୋ ମୂଢୋ ନ ଭଜେଦ୍ଗୁରୁମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଧନରେ ଅନ୍ଧ, ଏବଂ ମୂର୍ଖ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେନାହିଁ—
ଦରିଦ୍ରଂ ପତିତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ନରବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽଽଚରେଦ୍ଗୁରୁମ୍
ଗୁରୁ ଦରିଦ୍ର, ପତିତ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାନବ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରିନାହିଁ; ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ପିତରଂ ମାତରଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଗୁରୁପତ୍ନୀଂ ଗୁରୁଂ ପରମ୍
ନିଜ ବାପା, ମାଆ, ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ, ଗୁରୁଙ୍କର ଘରବାଳି ଓ ଗୁରୁ—ଏମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଗୁରୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗୁରୁର୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ 3.44.
ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର।
ଗୁରୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵରୁଣୋଽନଲଃ
ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ।
ନାସ୍ତି ଵେଦାତ୍ପରଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନହି କୃଷ୍ଣାତ୍ପରଃ ସୁରଃ
ବେଦ ଠାରୁ ବଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା କିଛି ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି କ୍ଷମାଵତୀ ଭୂମେଃ ପୁତ୍ରାନ୍ନାସ୍ତ୍ଯପରଃ ପ୍ରିଯଃ
ଭୂମି ଭଳି କ୍ଷମାଶୀଳ କେହି ନାହିଁ, ପୁଅ ଭଳି ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ।
ଶାଲଗ୍ରାମାତ୍ପରୋ ଯନ୍ତ୍ରୋ ନ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଭାରତାତ୍ପରମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ପିଠିକା ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଛି ନାହିଁ, ଭାରତ ଭୂମି ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର କିଛି ନାହିଁ।
ମୋକ୍ଷଦାନାଂ ଯଥା କାଶୀ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଯଥା ଶିଵଃ
ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ ସର୍ବୋପରି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ସର୍ବୋପରି।
ନ ଚ ଵିଦ୍ଯାସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁରୋଃ ପରଃ
ଜ୍ଞାନ ସମାନ ବନ୍ଧୁ କିଛି ନାହିଁ, ଗୁରୁଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ।
ଗୁରୁସ୍ତ୍ରିଯାଂ ଚ ପୁତ୍ରେ ଚାପ୍ଯଭଵଦ୍ରାମହେଲନମ୍
ଗୁରୁ, ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଓ ପୁଅଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଦୋଷ ରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଘଟିଥିଲା।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଉଵାଚ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ସତ୍ଯସାରଂ ପରଂ ଵଚଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଏକ ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନୀତିଯୁକ୍ତଂ ଵେଦସାରଂ ପରିଣାମସୁଖାଵହମ୍
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଯାହା ନୀତିମୟ ଓ ବେଦର ସାର, ତାହା ଶେଷରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଥା ତେ ଗଜଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ତିକେଯଶ୍ଚ ପାର୍ଵତି ।। । ତଥା ପରଶୁରାମଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। 3.44.
ଯେପରି ଗଜବଦନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେପରି ଭୃଗୁବଂଶୀ ପରଶୁରାମ ମଧ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାସ୍ତ୍ଯେଷୁ ସ୍ନେହଭେଦଶ୍ଚ ତଵ ଵା ଶଂକରସ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ତୁମେ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରେଣ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଵାଦୋ ଦୈଵଦୋଷତଃ
ପିତା ଓ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୋଷରେ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା।
ପୁତ୍ରାଭିଧାନଂ ଵେଦେଷୁ ପଶ୍ଯ ଵତ୍ସେ ଵରାନନେ
ହେ ଶିଶୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ବେଦରେ 'ପୁଅ' ନାମ କିପରି ଦିଆଯାଇଛି, ଦେଖ।
ପୁତ୍ରନାମାଷ୍ଟକଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସାମଵେଦୋକ୍ତମୀଶ୍ଵରି
ହେ ଦେବୀ, ସାମବେଦରେ ପୁଅଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ନାମର ସ୍ତୋତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।