ମନୋରସ୍ତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମପଣ୍ଡିତଃ
ମନୋରାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ।
କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯ୍ଯାର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ଶୋକାର୍ତାନାଂ ଚ ଵଚନଂ ନ ପ୍ରଶଂସ୍ଯଂ ସଭାସୁ ଚ
କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଲୋକଙ୍କର କଥା ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଃ କଲହଃ ପ୍ରୀତିରେଵ ଚ
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଶୋକ, କଳହ ଓ ପ୍ରେମ—
କାଲୋ ଦଦାତି ରାଜତ୍ଵଂ କାଲୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ପୁନର୍ଭଵମ୍
କାଳ ରାଜତ୍ୱ ଦେଉଛି, କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଆଣେ।
କରୋତି ପାଲନଂ କାଲଃ କାଲରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
କାଳ ରକ୍ଷା କରେ; କାଳର ରୂପେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ।
ସଂହର୍ତ୍ତୁର୍ଵାଽପି ସଂହର୍ତ୍ତା ପାତୁଃ ପାତା ଚ କର୍ମକୃତ୍ କଃ କେନ ହନ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣା ଵୈ ଵିନା ସତି
ବିନା କର୍ମ ହେଲେ କିଏ କାହାକୁ ମାରେ? ନାଶକ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ, ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ସବୁ କାମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ସ୍ରଷ୍ଟା ସୃଜତି ସୃଷ୍ଟିଂ ଚ ସଂହର୍ତ୍ତା ସଂହରେତ୍ପୁନଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ନାଶକ ନାଶ କରନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଵାତି ଵାତଃ ସନ୍ତତଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ 3.34.
ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାତାସ ସଦା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବହେ,
ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିଃ କାଲୋ ଭ୍ରମତି ଭୀତଵତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପୁଡ଼େ, କାଳ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚଳିଛି।
ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାଃ କାଲେ ଫଲିତଃ ପଲ୍ଲଵାନ୍ଵିତାଃ
ବୃକ୍ଷମାନେ ସମୟରେ ଫୁଲେ, ଫଳ ଧରେ, ନୂଆ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଵିର୍ଭୂତା ତିରୋଭୂତା ସୃଷ୍ଟିରେଵ ତଦାଜ୍ଞଯା
ଆଗମନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଧାନ, ସୃଷ୍ଟି ସବୁ ସେଇ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ।
ନାରାଯଣାଂଶୋ ଭଗଵାଞ୍ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ମହାବଲଃ
ଭଗବାନ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ମହାବଳଶାଳୀ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଵିଫଲା ତସ୍ଯ ନ ଭଵେତ୍ତୁ କଦାଚନ
ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କେବେ ଫଳହୀନ ହେବ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଶରଣଂ ଯାମି ତତ୍କଥମ୍
ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି—କିପରି ନେବି?
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ସମରଂ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଏପରି କହି ରାଜା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶତକୋଟିର୍ନୃପାଣାଂ ଚ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ତ୍ରିଲକ୍ଷକମ୍
ସେଠାରେ ଏକଶଏ କୋଟି ରାଜା ଓ ତିନି ଲକ୍ଷ ଗଜପତି ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ପଦାତୀନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତି ସେନା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ବଭୂଵ ସ୍ତିମିତା ସାଧ୍ଵୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଗମନୋନ୍ମୁଖମ୍ । ଧୃତଵନ୍ତଂ ଚ ସନ୍ନାହମକ୍ଷଯଂ ସଶରଂ ଧନୁଃ ।। 3.34.
ସେ ସତୀ ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ଅଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେ ଅବିନାଶୀ କବଚ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ।
କ୍ରୀଡାଗାରେ କ୍ଷଣଂ ତସ୍ଥୌ କୃତ୍ଵା କାନ୍ତଂ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ସେ ରମଣୀ ମନୋରଞ୍ଜନ ଗୃହରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ରହି, ନିଜ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରିଥିଲେ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଭଵିଷ୍ଯଂ ମନସା ଚକ୍ରେ ଯଦ୍ଯତ୍ସ୍ଵାମିମୁଖାଚ୍ଛୁତମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ — ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଯେଉଁ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁରତଃ ହୃତ୍ଵା ବାନ୍ଧଵାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵକିଂକରାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବାନ୍ଧବ ଓ ସେବକମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଲେ।
ଯୋଗେନ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଷଟ୍ଚକ୍ରଂ ଵାଯୁଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମୂର୍ଦ୍ଧନି
ଯୋଗବଳରେ ସେ ଷଟ୍ଚକ୍ରକୁ ଭେଦି, ପ୍ରାଣକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ କଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ତମାକୃଷ୍ଯ ଵିଷଯାଜ୍ଜଲବୁଦ୍ବୁଦସନ୍ନିଭାତ୍
ସେ ନିଜ ମନକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣିର ବୁଲବୁଲି ପରି ଅସ୍ଥିର, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ନେଲେ।
ଦ୍ଵିଵିଧଂ କର୍ମ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ମୂଲମପୁନର୍ଭଵମ୍
ସେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯାହା ମୂଳହୀନ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଦେଇଥାଏ।
ସ ରାଜା ତାଂ ମୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଲଲାପ ରୁରୋଦ ଚ
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି କନ୍ଦିଲେ ଓ ବିଳାପ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ସଚେତନା ମାଂ ପଶ୍ଯେତି ଵିଲପନ୍ତଂ ମୁହୁମୁର୍ହୁଃ
ରାଜା କହିଲେ — 'ମୁଁ ସଚେତନ ଅଛି, ମୋତେ ଦେଖ; ମୁଁ ପୁନିପୁନି ବିଳାପ କରୁଛି।'
ମନୋରମେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗୃହଂ ଵ୍ରଜ
'ମନୋରମେ, ଉଠ; ମୋ ସହିତ ଘରକୁ ଚଳ।'
ମନୋରମେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଶ୍ରୀଶୈଲଂ ଵ୍ରଜ ସୁନ୍ଦରି
'ମନୋରମେ, ଉଠ; ଶ୍ରୀଶୈଳକୁ ଯାଅ, ସୁନ୍ଦରୀ।'
ମନୋରମେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଵ୍ରଜ ଗୋଦାଵରୀଂ ପ୍ରିଯେ 3.35.
'ମନୋରମେ, ଉଠ; ଗୋଦାବରୀକୁ ଯାଅ, ପ୍ରିୟା।'
ମନୋରମେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ନନ୍ଦନଂ ଵ୍ରଜ ସୁନ୍ଦରି
'ମନୋରମେ, ଉଠ; ନନ୍ଦନକୁ ଯାଅ, ସୁନ୍ଦରୀ।'