ଭୃଗୁରୁଵାଚ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ସର୍ଵଂ ସଂସାରେ ଚ ଚରାଚରମ୍
ଭୃଗୁ କହିଲେ: ଏହି ସଂସାରରେ ଚଳାଯାଉଥିବା ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ସବୁ ଜଳର ବୁଦ୍ବୁଦ ପରି।
ସତ୍ଯସାରଂ ସତ୍ଯବୀଜଂ କୃଷ୍ଣଂ ଚିନ୍ତଯ ପୁତ୍ରକ
ପୁଆ, ସତ୍ୟର ମୂଳ ଓ ସତ୍ୟର ମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କର।
ଯଦ୍ଭଵେତ୍ତଦ୍ଭଵତ୍ଯେଵ ଭଵିତା ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ; ଯାହା ଆସିବାକୁ ଅଛି, ସେ ଆସିବ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍କୃଷ୍ଣେନ ନିରୂପିତମ୍
ଯାହା ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ମାଯାବୀଜଂ ମାଯିନାଂ ଚ ଶରୀରଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍
ମାୟାର ମୂଳ ଓ ମାୟାବୀମାନଙ୍କର ଦେହ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ।
କ୍ଷୁଧା ନିଦ୍ରା ଦଯା ଶାନ୍ତିଃ କ୍ଷମା କାନ୍ତ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା
ଭୋକ, ଘୁମ, ଦୟା, ଶାନ୍ତି, କ୍ଷମା, ରୂପ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ—
ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଶକ୍ତଯଃ ସର୍ଵା ରାଜେନ୍ଦ୍ରମିଵ କିଂକରାଃ
ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ସେବକ ପରି ସେବା କରେ।
କେ ଵା କେଷାଂ ଚ ପିତରଃ କେ ଵା କେଷାଂ ସୁତାଃ ସୁତ
ପୁଆ, କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପିତା, କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପୁଅ?
ଜ୍ଞାନିନୋ ମା ରୁଦନ୍ତ୍ଯେଵ ମା ରୋଦୀଃ ପୁତ୍ର ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାନ୍ଦନାହାନ୍ତି; ପୁଆ, ଏବେ କାନ୍ଦିବା ନାହିଁ।
ସଂକେତାଖ୍ଯୋଚ୍ଚାରଣେନ ଯଦ୍ରୁଦନ୍ତି ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ ପାର୍ଥିଵାଂଶଂ ଚ ପୃଥିଵୀ ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯସ୍ଥିତ୍ଵଚାଦିକମ୍
ସଂକେତ କିମ୍ବା ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ତାହାର ଅସ୍ଥି ଓ ମାଂସ ଆଦିକୁ ନେଇ ନିଅନ୍ତି।
ତୋଯାଂଶଂ ଚ ତଥା ତୋଯଂ ଶୂନ୍ଯାଂଶଂ ଗଗନଂ ତଥା
ପାଣିର ଅଂଶ ପାଣିକୁ ଫେରିଯାଏ, ଶୂନ୍ୟ ଅଂଶ ଆକାଶକୁ ଯାଏ।
ସର୍ଵେ ଵିଲୀନାଃ ସର୍ଵେଷୁ କୋ ଵାଽଽଯାସ୍ଯତି ରୋଦନାତ୍
ସବୁ ଏକାଉଁଠି ଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି; କାନ୍ଦିବାରୁ କିଏ ଫେରିବ?
ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚୈଵ ଯତ୍କର୍ମ କୁରୁ ତତ୍ପାରଲୌକିକମ୍
ବେଦରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ପରଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କର।
ଭୃଗୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକଂ ତତ୍ଯାଜ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ତିନି ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ରେଣୁକୋଵାଚ ।। ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନୁଗମିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଣନାଥସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଋତୋଶ୍ଚତୁର୍ଥଦିଵସେ ମୃତୋଽଯଂ ଚାଦ୍ଯ ମାନଦଃ
ରେଣୁକା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି; ଆଜି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ଚାରି ଦିନ ହୋଇଛି, ମାନଦା।
କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା କା ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଽତ୍ର ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ଏଠାରେ କେଉଁ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ? ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୋତେ କହ।
ଭୃଗୁରୁଵାଚ ଚତୁର୍ଥଦିଵସଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଵାମିନଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ଭୃଗୁ କହିଲେ: ଚାରି ଦିନ ପରେ ପତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜନାନୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ଶୁଦ୍ଧା ଭର୍ତ୍ତୁଶ୍ଚତୁର୍ଥେଽହ୍ନି ନ ଶୁଦ୍ଧା ଦୈଵପିତ୍ର୍ଯଯୋଃ
ଚାରି ଦିନରେ ଜନାନୀ ପତି ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃ ନିମନ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯାଲଗ୍ରାହୀ ଯଥା ଵ୍ଯାଲଂ ବିଲାଦୁଦ୍ଧରତେ ବଲାତ୍
ଯେପରି ଅଜଗର ଧରିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗହ୍ବରରୁ ଅଜଗରକୁ ଜୋର କରି ଉଠାଇଥାଏ,
ମୋଦତେ ସ୍ଵାମିନା ତତ୍ର ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ସେପରି ଜନାନୀ ପତି ସହିତ ତାହାଁଠି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଚୌଦଉ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାଏଁ ଅଛନ୍ତି।
ସ ପୁତ୍ରୋ ଭକ୍ତିଦାତା ଯଃ ସା ଚ ସ୍ତ୍ରୀ ଯାଽନୁଗଚ୍ଛତି
ଯେ ପୁଅ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଓ ଯେ ଜନାନୀ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥାଏ—
ସୋଽଭୀଷ୍ଟଦେଵୋ ଯୋ ରକ୍ଷେତ୍ସ ରାଜା ପାଲଯେତ୍ପ୍ରଜାଃ
ଯେ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଅଭିଷ୍ଟ ଦେବତା; ଯେ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ରାଜା।
ସ ଗୁରୁର୍ଧର୍ମଦାତା ଯୋ ହରିଭକ୍ତିପ୍ରଦାଯକଃ
ଯେ ଧର୍ମ ଦେଇଥାଏ, ଓ ହରି ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଗୁରୁ।
ରେଣୁକୋଵାଚ କା ଵାଽପ୍ଯଶକ୍ତା ନାରୀଷୁ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
ରେଣୁକା କହିଲେ: କେଉଁ ଜନାନୀ ଏହା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ? ତପୋଧନ, ମୋତେ କହ।
ଭୃଗୁରୁଵାଚ ରଜସ୍ଵଲା ଚ କୁଲଟା ଗଲିତଵ୍ଯାଧିସଂଯୁତା
ଭୃଗୁ କହିଲେ: ଯେ ରଜସ୍ବଳା, ଯେ କୁଳଟା, ଯେ ଶରୀର ଶୋଷଣ ରୋଗରେ ପୀଡିତ,
ପତିସେଵାଵିହୀନା ଯା ହ୍ଯଭକ୍ତା କଟୁଭାଷିଣୀ
ଯେ ପତି ସେବା କରେନି, ଭକ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କହେ—
ସଂସ୍କୃତାଗ୍ନିଂ ପୁରୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚିତାସୁ ଶଯିତଂ ପତିମ୍
ପୂର୍ବରେ ସଂସ୍କୃତ ଅଗ୍ନି ରଖି, ଚିତାରେ ପତିକୁ ଶୁଯାଇ,
ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯାଃ କାନ୍ତଂ ତମେଵ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତାଃ
ଯେଉଁ ଜନାନୀ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପାଆନ୍ତି।
ଇଯଂ ତେ କଥିତା ସାଧ୍ଵି ଵ୍ଯଵସ୍ଥା ଗୃହିଣାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ନିୟମ ଗୃହଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିଦିଆଗଲା, ଓ ସାଧ୍ବୀ।
ଯା ସାଧ୍ଵୀ ଵୈଷ୍ଣଵଂ କାନ୍ତଂ ଯତ୍ର ଯତ୍ରାନୁଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ସାଧ୍ବୀ ଜନାନୀ ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥାଏ—