ବ୍ରହ୍ମଣା ଭୃଗଵେ ଦତ୍ତା ପ୍ରିଯପୁତ୍ରାଯ ଭୂମିପ
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଏହା ଦେଇଥିଲେ, ରାଜା।
ଗୋଲୋକଜା କାମଧେନୁର୍ଦୁର୍ଲଭା ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ଗୋଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କାମଧେନୁ ଏଇ ତିନି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ।
ନାହଂ ରେ ହାଲିକୋ ମୂଢସ୍ତୁତ୍ଯା ନୋତ୍ଥାପିତୋ ବୁଧଃ
ମୁଁ ମୂର୍ଖ ହାଳିଆ ନୁହେଁ, ପ୍ରଶଂସାରେ ବୁଦ୍ଧି ହରାଇ ଉଠିନାହିଁ।
ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ମେ କୋପଂ ନୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧଯ
ଘରକୁ ଯାଅ, ଘରକୁ ଯାଅ; ମୋର କ୍ରୋଧ ବଢ଼େଇବା ନାହିଁ।
ମୁନେସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ ସ ନରାଧିପଃ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଗତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସକାଶଂ ସ କୋପପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଠୁଣ୍ଠୁ ଗଡ଼ି ତାଙ୍କ ସେନା ପାଖକୁ ଗଲେ।
କପିଲାସନ୍ନିଧିଂ ଗତ୍ଵା ରୁରୋଦ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
କପିଳଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ, ସେ ମହାମୁନି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ରୁଦନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଭିସ୍ତମୁଵାଚ ହ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ସୁରଭି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁରଭିରୁଵାଚ ଶାସ୍ତା ପାଲଯିତା ଦାତା ସ୍ଵଵସ୍ତୂନାଂ ଚ ସନ୍ତତମ୍
ସୁରଭି କହିଲେ: ନିୟମକ, ରକ୍ଷକ ଓ ଦାତା ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ଜିନିଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚେନ୍ନୃପେନ୍ଦ୍ରାଯ ମାଂ ଦଦାସି ତପୋଧନ
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଉଛ, ହେ ତପସ୍ୱୀ,
ଅଥଵା ନ ଦଦାସି ତ୍ଵଂ ନ ଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଗୃହାତ୍
ନହେଲେ, ଯଦି ଦେଉନାହାଁ, ମୁଁ ତୁମ ଘର ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
କଥଂ ରୋଦିଷି ସର୍ଵଜ୍ଞ ମାଯାମୋହିତଚେତନଃ
ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ, ହେ ସବୁଜ୍ଞ, ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ମନବଳୀ?
ତ୍ଵଂ ଵା କୋ ମେ ତଵାହଂ କା ସମ୍ବନ୍ଧଃ କାଲଯୋଜିତଃ
ମୁଁ କିଏ ତୁମ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ତୁମେ କିଏ ମୋ ପାଇଁ? ସମୟ ଯୋଗେ କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ହେଲା?
ମନୋ ଜାନାତି ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାତ୍ମୀଯଂ ଚେତି କେଵଲମ୍
ମନେ ଯାହାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ବୋଲି ଭାବେ, ସେଠି ଭିନ୍ନତା ତିନିକି ମନର କାମ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାମଧେନୁଶ୍ଚ ସୁଷାଵ ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏଭଳି କହି, କାମଧେନୁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ନିର୍ଗତାଃ କପିଲାଵକ୍ତ୍ରାତ୍ତ୍ରିକୋଟ୍ଯଃ ଖଡ୍ଗଧାରିଣାମ୍
କପିଳଙ୍କ ମୁଖରୁ ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵିନିସ୍ସୃତା ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ଶତକୋଟିଧନୁର୍ଦ୍ଧରା
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଆଖିରୁ ଶତ କୋଟି ଧନୁର୍ଧର ଯୋଦ୍ଧା ବାହାରିଲେ।
ଵକ୍ଷସ୍ସ୍ଥଲାନ୍ନିସ୍ସୃତାଶ୍ଚ ତ୍ରିକୋଟ୍ଯଶ୍ଶକ୍ତିଧାରିଣାମ୍
ତାଙ୍କ ଛାତିରୁ ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵିନିସ୍ସୃତାଃ ପାଦତଲାଦ୍ଵାଦ୍ଯଭାଣ୍ଡାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ତାଙ୍କ ପାଦତଳରୁ ହଜାର-ହଜାର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ବାହାରିଲା।
ଵିନିର୍ଗତା ଗୁହ୍ଯଦେଶାତ୍ତ୍ରିକୋଟିମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ।। ଦତ୍ତ୍ଵା ସୈନ୍ଯାନି କପିଲା ମୁନଯେ ଚାଭଯଂ ଦଦୌ। ଯୁଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ସୈନ୍ଯାନି ତ୍ଵଂ ନ ଯାହୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ସେନା ଦେଇ, କପିଳ ମୁନିଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ, କହିଲେ, 'ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ, ତୁମେ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ମୁନିଃ ସମ୍ଭୂତସମ୍ଭାରୈର୍ହର୍ଷଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ହ
ଏପରି ଅନେକ ସେନା ଦେଖି, ମୁନି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
କପିଲାସୈନ୍ଯଵୃତ୍ତାନ୍ତମାତ୍ମଵର୍ଗପରାଜଯମ୍ ଦୂତାନ୍ତ୍ସଂପ୍ରେଷ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନି ଚାଜହାର ସ୍ଵଦେଶତଃ
କପିଳଙ୍କ ସେନା ଓ ନିଜ ପରାଜୟର ଖବର ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଠାଇ, ସେ ନିଜ ସେନାକୁ ଦେଶରୁ ଫେରାଇଲେ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଦୂତଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ କୁପିତୋ ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଏକ ଦୂତକୁ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ପଠାଇଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ଵା ଧେନୁଂ ଚ ଵାଞ୍ଛିତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, କିମ୍ବା ଚାହିଁଥିବା ଧେନୁ ଦିଅ।
ଦୂତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ମହାନ ଋଷି ହସିଲେ।
ମୁନିରୁଵାଚ ଵିଵିଧଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଭୋଜିତଶ୍ଚ ଯଥୋଚିତମ୍
ଋଷି କହିଲେ, 'ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।'
କପିଲାଂ ଯାଚତେ ରାଜା ମମ ପ୍ରାଣାଧିକାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ରାଜା ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କପିଳାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ମୁନେସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତଃ ସର୍ଵମୁଵାଚ ହ
ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦୂତ ସମସ୍ତ କଥା ଦେଇଲେ।
ମୁନିଶ୍ଚ କପିଲାମାହ ସାମ୍ପ୍ରତଂ କିଙ୍କରୋମ୍ଯହମ୍
ଋଷି କପିଳାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?'
କପିଲା ଚ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
କପିଳା ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।