ବାଲକସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯୈଵ ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲେ ଦିନେ ପୂଜ୍ଯାନାମଧିକୋ ବାଲସ୍ତେନୋପବର୍ହଣାଭିଧଃ
ଶୁଭ ଦିନରେ ସେଇ ଶିଶୁର ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା; ସେ ବଡ଼ମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉପବର୍ହଣ ନାମ ଦିଆଗଲା।
ସୌତିରୁଵାଚ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଃ ପ୍ରଦଦୌ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ମୁଦାଽନ୍ଵିତଃ
ସୌତି କହିଲେ — ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ।
ଉପବର୍ହଣସ୍ତୁ କାଲେନ ହରେର୍ମନ୍ତ୍ରଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଉପବର୍ହଣ ହରିଙ୍କର ଦୁର୍ଲଭ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଲେ।
ଏକଦା ଗଣ୍ଡକୀତୀରେ ତଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନମ୍
ଏକ ଦିନ, ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀ କୂଳରେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବକ ହେଲେ।
ତାଶ୍ଚ ତୀଵ୍ରଂ ତପଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନ୍ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଯୋଗତଃ
ସେମାନେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଉପବର୍ହଣଗନ୍ଧର୍ଵଂ ତାଶ୍ଚ ତଂ ଵଵ୍ରିରେ ପତିମ୍
ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପବର୍ହଣ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବାଛିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଯୁଵା ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନଃ
ଯୁବକ ଓ ସଦା ଯୁବ ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ସେମାନେଙ୍କୁ ଗୃହଣ କଲେ।
ତତୋଽପି ସୁଚିରଂ ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତାଭିଃ ସହାନିଶମ୍
ତାପରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସେମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରମ୍ଭାରମ୍ଭୋରୁନର୍ତନେ କଠିନଂ ସ୍ତନମ୍
ରମ୍ଭା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଅଂଶ ଦେଖି,
ଦ୍ରୁତଂ ତତ୍ଯାଜ ସଙ୍ଗୀତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ସଭାତଲେ
ସେ ତୁରନ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଛାଡ଼ି, ସଭା ମଝିରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ଶୂଦ୍ରଯୋନିଂ ଚ ଗାନ୍ଧର୍ଵୀଂ ତନୁମୁତ୍ସୃଜ ।। 1.13.
ତୁମେ ଏବେ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାକୁ ଯାଅ, ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଵିନା ଵିପତ୍ତେର୍ମହିମା ପୁଂସାଂ ନୈଵ ଭଵେତ୍ସୁତ
ବିପଦ ଛଡ଼ା, ପୁଅ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମହାନ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିଧିରଗଚ୍ଛତ୍ପୁଷ୍କରାଦ୍ ଗୃହମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁଷ୍କର ଠାରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ମୂଲାଧାରଂ ସ୍ଵାଧିଷ୍ଠାନଂ ମଣିପୂରମନାହତମ୍
ମୂଳାଧାର, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ, ମଣିପୁର ଓ ଅନାହତ—
ଇଡାଂ ସୁଷୁମ୍ନାଂ ମେଧାଂ ଚ ପିଙ୍ଗଲାଂ ପ୍ରାଣହାରିଣୀମ୍
ଇଡ଼ା, ସୁଷୁମ୍ନା, ମେଧା ଓ ପିଙ୍ଗଳା, ଯାହା ପ୍ରାଣ ବହନ କରେ—
ଵିଶୁଦ୍ଧାଂ ଚ ନିରୁଦ୍ଧାଂ ଚ ଵାଯୁସଂଚାରିଣୀଂ ତଥା
ବିଶୁଦ୍ଧା, ନିରୁଦ୍ଧା ଓ ବାୟୁ ଚଳାଉଥିବା ନାଳୀ—
ବୁଦ୍ଧିସଂଚାରିଣୀଂ ଚୈଵ ଜ୍ଞାନଜୃମ୍ଭନକାରିଣୀମ୍
ବୁଦ୍ଧିକୁ ଚଳାଉଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ନାଳୀ ମଧ୍ୟ—
ଏତାଃ ଷୋଡଶଧା ନାଡୀର୍ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵୈ ହଂସମେଵ ଚ
ଏହି ଷୋଳ ନାଳୀ ଓ ହଂସକୁ ଭେଦି—
ସ୍ଥିତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତମାତ୍ମାନମାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଯୁଯୋଜ ହ
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ରହି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏକତ୍ର କଲେ।
ଵୀଣାଂ ତ୍ରିତନ୍ତ୍ରୀଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯାଂ ଵାମସ୍କନ୍ଧେ ନିଧାଯ ଚ
ତିନି ତାର ବିଣା, ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ବାମ କାନ୍ଧରେ ରଖି—
ସଂଜଲ୍ପନ୍ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦସାରଂ ପରାତ୍ପରମ୍ 1.13.
ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ବେଦର ସାର, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚତମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ଶିରଃସ୍ଥାନଂ ପଶ୍ଚିମେ ଚରଣଦ୍ଵଯମ୍
ମୁଣ୍ଡକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଓ ଦୁଇ ପାଉଁକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ରଖିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାର୍ଯ୍ଯଯା ସହ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରାଜା, ସେଥିରେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିଲପ୍ଯ ରୁରୁଦୁର୍ଭୁଶମ୍
ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବିଲାପ କରି ଭାରି କନ୍ଦିଲେ।
ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଷିତାଂ ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଧାନା ମହିଷୀ ଚ ଯା
ପଞ୍ଚାଶି ଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ଥିଲେ—
ଉଚ୍ଚୈ ରୁରୋଦ ସା ତୀଵ୍ରଂ କାନ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଵକ୍ଷସି
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଧରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦିଲେ।
ମାଲାଵତ୍ଯୁଵାଚ ଦର୍ଶନଂ ଦେହି ମାଂ ବନ୍ଧୋ ନିମଗ୍ନାଂ ଶୋକସାଗରେ
ମାଳାବତୀ କହିଲେ: 'ବନ୍ଧୁ, ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅ, ମୁଁ ଶୋକ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି।'
ଵିସ୍ରମ୍ଭକେ ସୁଵସନେ ରମ୍ଯେ ଚନ୍ଦନକାନନେ
ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରମ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେ ନିଜସ୍ୱତାର ସ୍ଥାନରେ—
ଚନ୍ଦନାଚଲସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଚାରୁଚନ୍ଦନକାନନେ
ଚନ୍ଦନ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ, ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ,
ଗନ୍ଧମାଦନଶୈଲୈକଦେଶେ ରମ୍ଯେ ନଦୀତଟେ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନରେ, ନଦୀ କୂଳରେ,