ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡେ ନାରଦନାରାଯଣସଂଵାଦେ ଦୁର୍ଗୋପାଖ୍ଯାନେ ପ୍ରକୃତିସୁରଥସଂଵାଦେ ଜ୍ଞାନକଥନଂ ନାମ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସଂବାଦ, ଦୁର୍ଗା ଉପାଖ୍ୟାନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ସୁରଥଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଜ୍ଞାନ କଥନ' ନାମକ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ ପ୍ରକୃତେଃ କଵଚଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ବ୍ରୂହି ମେ ମୁନିସତ୍ତମ
ନାରଦ କହିଲେ— ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତିଙ୍କର କବଚ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ମୋତେ କହିଦିଅ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ମଧୁମାସେ ଚ ସଂପ୍ରୀତେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ନାରାୟଣ କହିଲେ— ମଧୁମାସରେ ଭକ୍ତିସହିତ ରାସମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜା କରିବା ପରେ,
ତତ୍ରୈଵ କାଲେ ସା ଦୁର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାଣସଙ୍କଟେ
ସେହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଭୟରେ ପଡିଥିବାବେଳେ,
ପୁରା ତ୍ରିପୁରଯୁଦ୍ଧେ ଚ ମହାଘୋରତରେ ମୁନେ
ପୂର୍ବେ ତ୍ରିପୁର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅତି ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟରେ,
ଶକ୍ରେଣ ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଘୋରେ ଚ ପ୍ରାଣସଙ୍କଟେ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣସଙ୍କଟରେ ପଡିଥିଲେ,
ସଂସ୍ତୁତା ପୂଜିତା ସା ଚ କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ପରାତ୍ପରା ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ସାରଂ ଭଵସନ୍ତାରକାରଣମ୍
ସେ ପରାପରା ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଯୁଗ ଯୁଗରେ ପୂଜିତ ଓ ସ୍ତୁତିତ, ସେ ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଏହି ଗୁଣ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀରଣର କାରଣ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯା ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ତୁମେ ଏକା, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତିନି ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ।
କାର୍ଯ୍ଯାର୍ଥେ ସଗୁଣା ତ୍ଵଂ ଚ ଵସ୍ତୁତୋ ନିର୍ଗୁଣା ସ୍ଵଯମ୍
କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁଣମୟ ହେଉଛ, ତଥାପି ତୁମେ ନିଜରେ ନିର୍ଗୁଣ।
ତେଜସ୍ସ୍ଵରୂପା ପରମା ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରଵିଗ୍ରହା
ତୁମେ ତେଜର ମୂର୍ତ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାର ଅବତାର।
ସର୍ଵବୀଜସ୍ଵରୂପା ଚ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ନିରାଶ୍ରଯା 2.66.
ତୁମେ ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜେ ନିର୍ଭର।
ସର୍ଵବୁଦ୍ଧିସ୍ଵରୂପା ଚ ସର୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅବତାର।
ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାହା ଦେଵଦାନେ ଚ ପିତୃଦାନେ ସ୍ଵଧା ସ୍ଵଯମ୍
ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାବେଳେ ତୁମେ 'ସ୍ୱାହା', ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାବେଳେ ତୁମେ 'ସ୍ୱଧା'।
ନିଦ୍ରା ତ୍ଵଂ ଚ ଦଯା ତ୍ଵଂ ଚ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ମନଃ ପ୍ରିଯା
ତୁମେ ନିଦ୍ରା, ତୁମେ ଦୟା, ତୁମେ ତୃଷ୍ଣା, ଏବଂ ଆତ୍ମାର ପ୍ରିୟ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ତନ୍ଦ୍ରା ଚ ଲଜ୍ଜା ଶୋଭା ଦଯା ତଥା
ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୁଷ୍ଟି, ତନ୍ଦ୍ରା, ଲଜ୍ଜା, ଶୋଭା ଓ ଦୟା।
ପ୍ରୀତିରୂପା ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ପାପିନାଂ କଲହାଙ୍କୁରା
ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମର ମୂର୍ତ୍ତି, ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଲହର ମୂଳ।
ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵପଦୋ ଦାତ୍ରୀ ଧାତୁର୍ଧାତ୍ରୀ କୃପାମଯୀ
ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଲୋକ ଦେଇଥିବା, ଧାତୁମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦୟାର ଅବତାର।
ଯୋଗିନିଦ୍ରା ଯୋଗରୂପା ଯୋଗଦାତ୍ରୀ ଚ ଯୋଗିନାମ୍
ତୁମେ ଯୋଗିମାନଙ୍କର ନିଦ୍ରା, ଯୋଗର ମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ ଯୋଗିମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା।
ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ମାହେଶ୍ଵରୀ ଚ ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବୀ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି।
ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମଦେଵୀ ଗୃହଦେଵୀ ଗୃହେ ଗୃହେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମରେ ତୁମେ ଗ୍ରାମଦେବୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ତୁମେ ଘରଦେବୀ ଭାବେ ବସିଛ।
ମହାଯୁଦ୍ଧେ ମହାମାରୀ ଦୁଷ୍ଟସଂହାରରୂପିଣୀ 2.66.
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଓ ଭୟଙ୍କର ମାରୀରେ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କରିବା ରୂପ ନେଉଛ।
ଵନ୍ଦ୍ଯା ପୂଜ୍ଯା ସ୍ତୁତା ତ୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସଦା ତୁମକୁ ବନ୍ଦନା, ପୂଜା ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଵତାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ସତାମ୍
ବିଦ୍ୟାବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି।
ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତାପରୂପା ଚ ଵିଶାଂ ଵାଣିଜ୍ଯରୂପିଣୀ
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରତାପ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବସାୟର ରୂପ ଅଟୁଟ।
ତଥାଽନ୍ତେ ତ୍ଵଂ ମହାମାରୀ ଵିଶ୍ଵେ ଵିଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ପୂଜିତେ
ଶେଷରେ ତୁମେ ବଡ଼ ମାରୀ ଭାବେ ଅଛ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଦୁରତ୍ଯଯା ମେ ମାଯା ତ୍ଵଂ ଯଯା ସଂମୋହିତଂ ଜଗତ୍
ତୁମେ ମୋର ଅତି ଦୁର୍ଗମ ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।
ଇତ୍ଯାତ୍ମନା କୃତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦୁର୍ଗାଯା ଦୁର୍ଗନାଶନମ୍
ଏଭଳି ମୁଁ ନିଜେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ନାଶ କରିବା ନାମରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ରଚନା କରିଛି।
ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ କାକଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ମୃତଵତ୍ସା ଚ ଦୁର୍ଭଗା
ଯେଉଁ ଜନନୀ ଅନ୍ତସ୍ତା, କାକବନ୍ଧ୍ୟା, ମୃତସନ୍ତାନ ଅଟୁଟ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ—
କାରାଗାରେ ମହାଘୋରେ ଯୋ ବଦ୍ଧୋ ଦୃଢବନ୍ଧନେ
ଯେଉଁଜଣ ଭୟଙ୍କର କାରାଗାରରେ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ—
ଯକ୍ଷ୍ମଗ୍ରସ୍ତୋ ଗଲତ୍କୁଷ୍ଠୀ ମହାଶୂଲୀ ମହାଜ୍ଵରୀ
ଯେଉଁଜଣ ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ପୀଡିତ, ଗଳା କୁଷ୍ଠରେ ଭୁଗୁଚ୍ଛି, ଭୟଙ୍କର ବେଦନା କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ଜ୍ୱରରେ ଅଟୁଟ—