ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ସଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ହଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଉଵାଚ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସମ୍ବୋଧ୍ଯ ନୀତିଂ ଚ ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତାମ୍
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ମତ ନୀତି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ଦୁଃଖଂ ଧର୍ମ୍ମଵିରୁଦ୍ଧୋ ଯଃ ସ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ ସଂଶଯଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମବିରୋଧୀ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭାଵାନୁରକ୍ତା ଵନିତା ହୃତା ଯସ୍ଯ ଚ ଶତ୍ରୁଣା
ଯାହାଙ୍କର ଭକ୍ତିଶୀଳା ଜନାନୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଗଲେ—
ସୁଶୀଲା ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ଗତା ଯସ୍ଯ ଗୃହାଦହୋ 2.59.
ଯାହାଙ୍କର ଗୁଣବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଘରୁ ଚାଲିଗଲେ—ହାୟ!
ଦୈଵେନାପହୃତା ଯସ୍ଯ ପତିସାଧ୍ଯା ପତିଵ୍ରତା
ଯାହାଙ୍କର ପତିନିଷ୍ଠା ଓ ପତିସେବାରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୈବବଶାତ ହରାଗଲେ—
ଯସ୍ଯ ମାତା ଗୃହେ ନାସ୍ତି ଗୃହିଣୀ ଵା ସୁଶାସିତା
ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ମାଆ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭଲ ଭାବେ ଚାଲିନଥିବେ—
ପ୍ରିଯାହୀନଂ ଗୃହଂ ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଣଂ ଦ୍ରଵିଣବନ୍ଧୁଭିଃ
ଯାହାଙ୍କର ଘର ଧନ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟା ବିନା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ—
ଭାର୍ଯାଶୂନ୍ଯା ଵନସମାଃ ସଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ଗୃହା ଗୃହାଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ନଥିବା ଘର ଜଙ୍ଗଲ ସମାନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଘର ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଘର।
ଅଶୁଚିଃ ସ୍ତ୍ରୀଵିହୀନଶ୍ଚ ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ କର୍ମଣି
ଯିଏ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନା, ସେ ଦେବତା ଓ ପିତୃକର୍ମରେ ଅଶୁଚି ହୁଏ।
ଦାହିକାଶକ୍ତିହୀନଶ୍ଚ ଯଥା ମନ୍ଦୋ ହୁତାଶନଃ
ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ଅଗ୍ନି ଜଳିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଭାର୍ଯ୍ୟାର ଶକ୍ତି ବିନା ପୁରୁଷ ଅଶକ୍ତ।
ଶକ୍ତିହୀନୋ ଯଥା ଜୀଵୋ ଯଥା ଚାତ୍ମା ତନୁଂ ଵିନା
ଯେପରି ଶକ୍ତି ବିନା ଜୀବ ଅଶକ୍ତ, ଯେପରି ଦେହ ବିନା ଆତ୍ମା—
ନ ଚ ଶକ୍ତୋ ଯଥା ଯଜ୍ଞଃ ଫଲଦୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵିନା
ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣା ବିନା ଯଜ୍ଞ ବଳି ମିଳେନାହିଁ, ସେପରି—
ଵିନା ସ୍ଵର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣକାରୋ ଯଥା ଶକ୍ତଃ ସ୍ଵକର୍ମଣି
ଯେପରି ସୁନା ବିନା ସୁନାକାରି ତାଙ୍କର କାମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—
ତଥା ଗୃହୀ ନ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ସତତଂ ସର୍ଵକର୍ମଣି 2.59.
ସେପରି ଗୃହସ୍ଥ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭାର୍ଯ୍ଯାମୂଲାଃ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଭାର୍ଯ୍ଯାମୂଲା ଗୃହାସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଘର ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଭାର୍ଯ୍ଯାମୂଲଃ ସଦା ହର୍ଷୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାମୂଲଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ଠାରୁ ସଦା ସୁଖ ମିଳେ, ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଠାରୁ ହୁଏ।
ଯଥା ରଥଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଗୃହିଣାଂ ଚ ତଥା ଗୃହମ୍
ଯେପରି ରଥ ରଥିର ହୁଏ, ସେପରି ଘର ଘରମାଳିକାର ହୁଏ।
ସର୍ଵରତ୍ନପ୍ରଧାନା ଚ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି
ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ତ୍ରୀ ମଣି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦିଓ ସେ ନିମ୍ନ କୁଳରୁ ହେଉ।
ଯଥା ଜଲଂ ଵିନା ପଦ୍ମଂ ପଦ୍ମଂ ଶୋଭାଂ ଵିନା ଯଥା
ଯେପରି ପଦ୍ମ ଜଳ ବିନା ରହିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ତାହାର ରୂପ ଛଡ଼ିଲେ ତାହାର ଶୋଭା ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଗୁରୁଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହଂ ମୁହୁଃ
ଏଭଳି କହି ଗୁରୁ ବାରମ୍ବାର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମୁହୁର୍ମୁହୁଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଚ ଚେତନାଂ ସମଵାପ ସଃ
ସେ ବାରେମ୍ବାର ଅଚେତନ ହେଉଥିଲେ, ପୁଣି ସ୍ବଚେତନ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥାନ୍ତରେ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନିଭିଶ୍ଚ ପ୍ରବୋଧିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଚେତନ କଲେ।
ସ ଗୁରୁଃ ପୂଜିତସ୍ତେନ ଚାତିଥ୍ଯେନ ମରୁତ୍ଵତା
ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମରୁତ୍ବତ୍ ସମ୍ମାନ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାର ଦେଲେ।
ବୃହସ୍ପତିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ତପଙ୍କଜଲୋଚନଃ 2.59.
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଆଖି ମାଟି ଲଗା ପଦ୍ମ ପରି ରକ୍ତ ହେଲା।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଅତୀଵ ନିପୁଣଂ ଦକ୍ଷଂ ତତ୍ତ୍ଵପ୍ରାପ୍ତିନିମିତ୍ତକମ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ସେ ବହୁତ ଚତୁର ଓ କୁଶଳ, ସତ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଯତ୍ରାସ୍ତି ପାତକୀ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମନ୍ମାତ୍ରା ତାରଯା ସହ
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ ମାପରେ ତାରା ସହିତ ଅଛନ୍ତି—
ତ୍ଯଜ ଚିନ୍ତାଂ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍; ସବୁ ଭଲ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଶୁନାସୀରୋ ଦୂତାନାଂ ଚ ସହସ୍ରକମ୍
ଏଭଳି କହି, ଶୁନାଶୀର ହଜାର ଦୂତ ପଠାଇଲେ।
ତେ ଦୂତା ଵୈ ଵର୍ଷଶତଂ ଯଯୁର୍ନିର୍ଜନମେଵ ଚ
ସେଇ ଦୂତମାନେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଘୁରିଲେ।