ମନୁର୍ବଭୂଵ ସାଵର୍ଣିସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵୈ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ
ସାବର୍ଣ୍ଣି ପୁଷ୍କର କୁଣ୍ଡରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି ମନୁ ହେଲେ।
ଦୁର୍ଗାଖ୍ଯାନଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଆଉ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି କି?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ପ୍ରକୃ୦ ନାରଦନାରାଯଣସଂଵାଦେ ଦୁର୍ଗୋପାଖ୍ଯାନେ ଦୁର୍ଗାଦିନାମଵ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିକଥନଂ ନାମ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡରେ ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ 'ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତି' ବିଷୟରେ କଥା ଥିବା ସତପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ କଥଂ ସଂପ୍ରାପ ଵୈ ଜ୍ଞାନଂ ମେଧସୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରାତ୍
ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ମେଧାସ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ?
କସ୍ଯ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମେଧସୋ ମୁନିସତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମେଧାସ କେଉଁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?
ସଖ୍ଯଂ ବଭୂଵ କୁତ୍ରାସ୍ଯ ଵା ପ୍ରଭୋ ନୃପଵୈଶ୍ଯଯୋଃ
ପ୍ରଭୁ, ରାଜା ଓ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସଖ୍ୟତା କେଉଁଠି ହୋଇଥିଲା?
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସ ଚ କୃତ୍ଵା ରାଜସୂଯଂ ଦ୍ଵିଜରାଜୋ ବଭୂଵ ହ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ସତ୍ୟ ସତ୍କର୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ଗୁରୁପତ୍ନ୍ଯାଂ ଚ ତାରାଯାଂ ତସ୍ଯାଭୂଚ୍ଚ ବୁଧଃ ସୁତଃ
ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୁଧ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଅହୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଂ ବ୍ରୂହି ଵେଦସ୍ଯ ଚ ମହାମୁନେ
ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ମହାମୁନି, ଏହି ଅପରାଧ ବିଷୟରେ ଓ ବେଦ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ତାରାଂ ସୁରଗୁରୋଃ ପତ୍ନୀଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ତାରା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଜଣେ ପତିବ୍ରତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।
ସୁସ୍ନାତାଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍
ସେ ନହାଇଥିବା, ସୁନ୍ଦର, ଆକର୍ଷକ ଓ ଉଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ଥିବା ଜଣେ ଯୁବତୀ ଥିଲେ।
ସୁଦତୀଂ କୋମଲାଂଗୀଂ ଚ ନଵଯୌଵନସଂଯୁତାମ୍
ସେ ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ, କୋମଳ ଅଙ୍ଗ ଓ ତରୁଣ୍ୟର ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁନା ସାର୍ଦ୍ଧମଧଶ୍ଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁନା 2.58.
ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ କଷ୍ଟୂରୀ ଚିହ୍ନ ଓ ତଳେ ଚନ୍ଦନ ରେଖା ଥିଲା।
ଵାଯୁନାଽଧୋଵସ୍ତ୍ରହୀନାଂ ସକାମାଂ ରକ୍ତଲୋଚନାମ୍
ବାତାସରେ ତାଙ୍କ ତଳ ଜାମା ଖସିଯାଇଥିଲା; ସେ କାମନାରେ ଭରିଥିଲେ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା।
ସସ୍ମିତାଂ ନମ୍ନଵକ୍ତ୍ରାଂ ଚ ଲଜ୍ଜଯା ଚନ୍ଦ୍ରଦର୍ଶନାମ୍
ସେ ହସୁଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଥିଲେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ମଥାକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଲଜ୍ଜାଂ ଜହୌ ମୁନେ
ମୁନି, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ସୁଵିଦଗ୍ଧେ ଵିଦଗ୍ଧାନାଂ ମନୋ ହରସି ସନ୍ତତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ସବୁଠାରୁ ଚତୁର, ତୁମେ ସଦା ଚତୁରମାନଙ୍କ ମନ ଆକର୍ଷଣ କରୁଛ।
ନିଷେଵ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଜନ୍ମସହସ୍ରେ କାମସାଗରେ
ହଜାର ଜନ୍ମ ଧରି ଆମେ କାମର ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମ ଗୁଣ ଉପଭୋଗ କରିଛି।
ଅହୋ ତପସ୍ଵିନା ସାର୍ଦ୍ଧମଵିଦଗ୍ଧେନ ଵେଧସା
ହାଏ, ତପସ୍ବୀଙ୍କ ସହିତ ଅବିବେକୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିଛନ୍ତି।
କିଂ ଵା ସୁଖଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାତମଵିଜ୍ଞେଷୁ ସମାଗମେ
ଅବିଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାରେ କେଉଁ ସୁଖ ମିଳିପାରିବ?
କାମେନ କାମିନୀ ତ୍ଵଂ ଚ ଦଗ୍ଧାଽସି ଵ୍ଯର୍ଥମୀଶ୍ଵରି
ଏ ଇଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଭାବେ କାମନାରେ ପୁଡିଗଲା।
ଦିନେ ଦିନେ ଵୃଥା ଯାତି ଦୁର୍ଲଭଂ ନଵଯୌଵନମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଦୁର୍ଲଭ ଯୌବନ ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଭାବେ ଚାଲିଯାଉଛି।
ଶଶ୍ଵତ୍ତପସ୍ଯାଯୁକ୍ତଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣମାତ୍ମାନମୀପ୍ସିତମ୍ 2.58.
ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିବା, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଚାହୁଛ।
ସର୍ଵକାମରସଜ୍ଞା ତ୍ଵଂ ନିଷ୍କାମଂ କାମମୀପ୍ସିତମ୍
ସମସ୍ତ କାମର ରସ ଜଣିଥିବା, ତୁମେ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ କାମକୁ ଚାହୁଛ।
ଅନ୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵନ୍ମନଃକାମୋ ଭିନ୍ନଂ ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୁରୀପ୍ସିତମ୍
ଅନ୍ୟେ ତୁମ ମନକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଭିନ୍ନ।
ଵାସନ୍ତୀପୁଷ୍ପତଲ୍ପେ ଚ ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନ ଚର୍ଚିତେ
ବସନ୍ତର ଫୁଲର ଶୟ୍ୟାରେ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ,
ସୁଗନ୍ଧ୍ଯୁତ୍ଫୁଲ୍ଲକୁସୁମେ ନିର୍ଜନେ ଚନ୍ଦନେ ଵନେ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା, ନିର୍ଜନ ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲରେ,
ଚନ୍ଦନେ ଚମ୍ପକଵନେ ଶୀତଚମ୍ପକଵାଯୁନା
ଚନ୍ଦନ ଓ ଚମ୍ପା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଶୀତଳ ଚମ୍ପା ଫୁଲର ପବନରେ,
ତାରୋଵାଚ ଅତ୍ରେରଭାଗ୍ଯାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତେ ଜନ୍ମ ଜୀଵନମ୍
ତାରା କହିଲେ: ଅତ୍ରିଙ୍କ ଅଭାଗରେ, ତୁମର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ପୁତ୍ର।
ଅରେ କୃତ୍ଵା ରାଜସୂଯମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯସେ ବଲୀ
ଅରେ, ରାଜସୂୟ କରି ତୁମେ ନିଜକୁ ବଳିୟା ଭାବୁଛ।