ଅର୍ଥଂ ଷୋଡଶନାମ୍ନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମୀପ୍ସିତଂ ଵରମ୍
ଏହି ଷୋଳ ନାମର ଅର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ବର।
କେନ ଵା ପୂଜିତା ସାଽଽଦୌ ଦ୍ଵିତୀଯେ କେନ ଵା ପୁରା
ଆରମ୍ଭରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ପୁରୁଣା କାଳରେ କିଏ ପୁନି ପୂଜିଲେ?
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁନଃ ପୃଚ୍ଛସି ତ୍ଵଂ କଥଯାମି ଯଥାଗମମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ତୁମେ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ପୁନି ପଚାରୁଛ, ମୁଁ ଆଗମ ପ୍ରକାରେ କହିବି।
ଦୁର୍ଗୋ ଦୈତ୍ଯେ ମହାଵିଘ୍ନେ ଭଵବନ୍ଧେ ଚ କର୍ମ୍ମଣି
ଦୁର୍ଗା ଦାନବ, ବଡ଼ ବାଧା ଓ ସଂସାରିକ କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ଅଛନ୍ତି।
ମହାଭଯେଽତିରୋଗେ ଚାପ୍ଯାଶବ୍ଦୋ ହନ୍ତୃଵାଚକଃ
ବଡ଼ ଆପତ୍ତି କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ, 'ଆ' ଶବ୍ଦଟି ହୁଏ ନାଶକର ଚିହ୍ନ।
ଯଶସା ତେଜସା ରୂପୈର୍ନାରାଯଣସମା ଗୁଣୈଃ
ଯଶ, ତେଜ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ।
ଈଶାନଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥେ ଚାଶବ୍ଦୋ ଦାତୃଵାଚକଃ 2.57.
ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଈଶାନଙ୍କରେ 'ଆ' ଶବ୍ଦଟି ଦାତାର ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ।
ସୃଷ୍ଟା ମାଯା ପୁରା ସୃଷ୍ଟୌ ଵିଷ୍ଣୁନା ପରମାତ୍ମନା
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ମାୟାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଶିଵେ କଲ୍ଯାଣରୂପା ଚ ଶିଵଦା ଚ ଶିଵପ୍ରିଯା
ଶିବଙ୍କ ଭିତରେ ସେ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୂପ, ଶୁଭ ଦାତ୍ରୀ ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ସଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଵିଦ୍ଯମାନା ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ସତ୍ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିପତି ଦେବୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଯଥା ନିତ୍ଯୋ ହି ଭଗଵାନ୍ନିତ୍ଯା ଭଗଵତୀ ତଥା
ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ନିତ୍ୟ, ସେପରି ଭଗବତୀ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ।
ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ମିଥ୍ଯୈଵ କୃତ୍ରିମମ୍
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କିଛି ମିଥ୍ୟା ଓ କୃତ୍ରିମ।
ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଵର୍ଯାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଯସ୍ଯାମସ୍ତି ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି।
ସର୍ଵାନ୍ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପଯତି ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଦିକମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମଙ୍ଗଲଂ ମୋକ୍ଷଵଚନଂ ଚାଶବ୍ଦୋ ଦାତୃଵାଚକଃ
ମଙ୍ଗଳ ଓ ମୋକ୍ଷର ବାଣୀ—'ଆ' ଶବ୍ଦଟି ଦାତାର ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ।
ହର୍ଷେ ସମ୍ପଦି କଲ୍ଯାଣେ ମଂଗଲଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଆନନ୍ଦ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହାକୁ 'ମଙ୍ଗଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅମ୍ବେତି ମାତୃଵଚନୋ ଵନ୍ଦନେ ପୂଜନେ ସଦା 2.57.
'ଅମ୍ବା' ମାନେ ମାଆ—ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସଦା ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ସେ।
ଗୌରଃ ପୀତେ ଚ ନିର୍ଲିପ୍ତେ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ନିର୍ମଲେ
ସେ ଧଳା, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଲିପ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପବିତ୍ର ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ।
ଗୁରୁଃ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିଃ ଯା ସତୀ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଯିଏ, ସେଇ ସତୀ।
ତିଥିଭେଦେ ପର୍ଵଭେଦେ କଲ୍ପଭେଦେଽନ୍ଯଭେଦକେ
ତିଥି, ପର୍ବ, କଳ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତାରେ—
ମହୋତ୍ସଵଵିଶେଷେ ଚ ପର୍ଵନ୍ନିତି ସୁକୀର୍ତିତା
ବଡ଼ ପର୍ବପର୍ବାଣି ଉପଲକ୍ଷେ ସେ 'ପର୍ବଣୀ' ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ସାଽଽଵିର୍ଭୂତା ଚ ପର୍ଵତେ
ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଦେବୀ, ସେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵକାଲେ ସନା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵିସ୍ତୃତେ ଚ ତନୀତି ଚ
ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ସନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ବିସ୍ତାରରେ ତାଙ୍କୁ ତନୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ।
ଅର୍ଥଃ ଷୋଡଶନାମ୍ନାଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତିତଶ୍ଚ ମହାମୁନେ
ହେ ମହାମୁନି, ତାଙ୍କର ଷୋଳ ନାମର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ସା ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା
ପ୍ରଥମେ ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ମଧୁକୈଟଭଭୀତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ସା ଦ୍ଵିତୀଯତଃ ।। 2.57.
ତାପରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରିଯା ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଶାପାଦ୍ଦୁର୍ଵାସସଃ ପୁରା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର ଶାପରେ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ତଦା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରୈର୍ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ
ତାପରେ ମହାମୁନିମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ତେଜସ୍ସୁ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ସାଽଽଵିର୍ଭୂତା ପୁରା ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ପୁରୁଣା କାଳରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ।