କଥିତୋ ଲୋକଵିସ୍ତାରୋ ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାଗମମ୍
ଯେପରି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଚଳିତ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିସ୍ତାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ପାତ୍ରଂ ଷଟ୍ପଲସଂଭୂତଂ ଗଭୀରଂ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମ୍
ଏହି ପାତ୍ରଟି ଛଅଟି ପଦ୍ମପତ୍ରରୁ ତିଆରି, ଗଭୀର ଓ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା।
ସ୍ଵର୍ଣମାଷକୃତଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଚତୁରଂଗୁଲୈଃ
ଏହାରେ ସୁନାର ମାଣିକ ଆକାରର ଏକ ଛିଦ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ରହିଛି।
ଦଣ୍ଡଦ୍ଵଯଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଚ ଯାମସ୍ତସ୍ଯ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏମିତି ଚାରିଟି ଦଣ୍ଡ ଏକ ଯାମ ହୁଏ।
ମାସୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵାଦଶମାସକୈଃ 2.54.
ଏକ ମାସ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷରେ ହୁଏ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଦିନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୁକ୍ଲେ ରାତ୍ରିଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତା
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଦିନ ଗଣାଯାଏ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ରାତି ମାନାଯାଏ।
ଅଯନଂ ହ୍ଯୁତ୍ତରମହୋ ରାତ୍ରିର୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍
ଉତ୍ତରାୟଣକୁ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟଣକୁ ନିଶା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରକୃତେଃ ପ୍ରାକୃତାନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ନିଶାମଯ
ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରକୃତିର ଦିନ ଓ ରାତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଦିଵ୍ଯୈର୍ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୈଃ ସାଵଧାନଂ ନିଶାମଯ
ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ତେଷାଂ ଚ ସନ୍ଧ୍ଯାସନ୍ଧ୍ଯାଂଶୌ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ପ୍ରକୀର୍ତିତେ
ଏହାରେ ଦୁଇଟି ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମିଶି ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଯୁଗଂ ପରିମିତଂ ନରମାନକ୍ରମେଣ ଚ
ଚତୁର୍ଯୁଗର ମାପ ମାନବ ବର୍ଷ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ।
କୃତଂ ଯୁଗଂ ନୃମାନେନ ସଂଖ୍ଯାଵିଦ୍ଭିଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍
କୃତଯୁଗ ମାନବ ଗଣନାରେ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ପରିମିତଂ କାଲଵିଦ୍ଭିଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍
ତ୍ରେତାଯୁଗକୁ କାଳ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ମାପି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।
ପରିମାଣଂ ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଵିଦ୍ଭିରିତୀରିତମ୍ ନୃମାନାଦ୍ଵୈ କଲିଯୁଗଂ ଵିଦୁଃ କାଲଵିଦୋ ବୁଘାଃ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ମାପ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ କହିଛନ୍ତି; କଳିଯୁଗକୁ ମାନବ ମାନ ଅନୁଯାୟୀ କାଳ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ତତ୍ର ସପ୍ତ ଚ ଵାରା ଵୈ ତିଥଯଃ ଷୋଡଶ ସ୍ମୃତାଃ 2.54.
ଏଠାରେ ସାତ ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତିଥି ଶୋଳଟି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ତଥା ଭ୍ରମତି ତଚ୍ଚକ୍ରମେଵମେଵଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ଏଭଳି ଏହି ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି, ଏବଂ ଚତୁର୍ଯୁଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
ଏଵଂ କ୍ରମାଦ୍ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯେଵ ମନଵଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ
ଏହିପରି କ୍ରମରେ ଚଉଦ ମନୁ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯନ୍ତଶତପଞ୍ଚକମ୍
ପঁଚିଶ ହଜାର ଏବଂ ସଠିର ଶେଷରେ ପଞ୍ଚଟି ଯୋଗ ହୁଏ।
ଆଖ୍ଯାନଂ ଚ ମନୂନାଂ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ନରାଧିପ
ମନୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି।
ଆଦ୍ଯୋ ମନୁର୍ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ଶତରୂପା ପତିଵ୍ରତା
ପ୍ରଥମ ମନୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିଶୀଳା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ ଶତରୂପା।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ଶମ୍ଭୁଶିଷ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତପରାଯଣଃ
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଶିବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉପାସନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
ରାଜସୂଯସହସ୍ରଂ ଚ ଚକ୍ରେ ଵୈ ନର୍ମଦାତଟେ
ସେ ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ହଜାର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଗୋମେଧଂ ଚ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ଵିଧିଵନ୍ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କରିଥିଲେ।
ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଗଵାଂ ମାଂସୈଃ ସୁପକ୍ଵୈର୍ଘୃତସଂସ୍କୃତୈଃ
ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଗାଈର ଭଲ ଭାବରେ ଘିଅରେ ପକାଯାଇଥିବା ମାଂସ ଦ୍ୱାରା,
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନଲକ୍ଷଂ ଚ ଦଶକୋଟିସୁଵର୍ଣକମ୍ ।।2.54.
ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ଓ ଦଶ କୋଟି ସୁନା ଦେଇଥିଲେ।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଲକ୍ଷକମ୍ ତ୍ରିଲକ୍ଷମଶ୍ଵରତ୍ନଂ ଚ ଶାତକୁଂଭଵିଭୂଷିତମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲକ୍ଷ ଟି ଜମା କପଡ଼ା ମହାମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସହସ୍ରଂ ରଥରତ୍ନଂ ଚ ଶିବିକାଲକ୍ଷମେଵ ଚ ତ୍ରିକୋଟିସ୍ଵର୍ଣଭୂଷାଶ୍ଚ କର୍ପୂରାଦିସୁଵାସିତମ୍
ହଜାର ଟି ଅତି ଉତ୍ତମ ରଥ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଶିବିକା ଏବଂ ତିରିଶି କୋଟି ସୁନା ଭୂଷଣ, ସବୁ କର୍ପୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର।
ତାମ୍ବୂଲଂ ସୁଵିଚିତ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିକୋଟିସ୍ଵର୍ଣତଲ୍ପକମ୍
ତିନି ଲକ୍ଷ ସୁନା ଶଯ୍ୟା ଓ ଚମତ୍କାର ବିନ୍ଦୁଳି ପାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକୈଶ୍ଚିତ୍ରୈ ରାଜିତଂ ମାଲ୍ଯଜାଲକୈଃ
ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ରଙ୍ଗିନ କପଡ଼ା ଓ ମାଳା ଫୁଲର ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଶଂକରାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ କୃଷ୍ଣମଂତ୍ରଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।