କୃମିଭକ୍ଷ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଵିହ୍ଵଲୋ ଯମକିଙ୍କରୈଃ
ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯମର ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, କୀଟମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ହୁଏ।
ତତଶ୍ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଯୋନୌ କୃମିର୍ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଞ୍ଚଳା ଜନନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ କୀଟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସୁଯଜ୍ଞ ଉଵାଚ ଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ମେ ବ୍ରାହ୍ମଶାପଶ୍ଚ କସ୍ଯ ସମ୍ପଦ୍ଵିନାଽଽପଦମ୍
ସୁୟଜ୍ଞ କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ମୋ ପାଇଁ ଗୌରବର, କାହାର ଧନ ନିରାପଦ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ?
ଧନ୍ଯୋଽହଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽହଂ ସଫଲଂ ଜୀଵନଂ ମମ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ କାମ ସଫଳ, ମୋ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ।
ଶ୍ରୀପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ତେଷାଂ କିମୂଚୁର୍ମୁନଯୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗାଃ
ଶ୍ରୀପାର୍ବତୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ, ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଣ କହିଥିଲେ?
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ଵର ଉଵାଚ ତତ୍ର ପ୍ରଵକ୍ତୁମାରେଭେ ଋଷିର୍ନାରାଯଣୋ ମହାନ୍
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, ସେଠାରେ ମହାନ ଋଷି ନାରାୟଣ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସ କୃତଘ୍ନ ଇତି ଜ୍ଞେଯଃ ଫଲଂ ଚ ଶୃଣୁ ଭୂମିପ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, ସେ ଅନୃଗ୍ରହୀ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ଏହାର ଫଳ ଶୁଣ, ରାଜା।
ଯାଵନ୍ତୋ ରେଣଵଃ ସିକ୍ତା ଵିପ୍ରାଣାଂ ନେତ୍ରବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଯେତେ ଧୂଳିକଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥାଏ,
ତପ୍ତାଙ୍ଗାରଂ ଚ ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ପାନଂ ଵୈ ତପ୍ତମୂତ୍ରକମ୍
ସେତେ ଥର ତାକୁ ତାପି ଅଙ୍ଗାର ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଏବଂ ତାପି ମୂତ୍ର ପିଇବାକୁ ପଡିବ।
ତଦନ୍ତେ ଚ ମହାପାପୀ ଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଜାଯତେ କୃମିଃ
ଏହାର ଶେଷରେ, ସେ ମହାପାପୀ ମଳରେ କୀଟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତୋ ଭଵେଦ୍ଭୂମିହୀନଃ ପ୍ରଜାହୀନଶ୍ଚ ମାନଵଃ
ତାପରେ ସେ ଜମି ଓ ସନ୍ତାନ ବିହୀନ ମଣିଷ ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ସ କୃତଘ୍ନ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତତ୍ଫଲଂ ଚ ନିଶାମଯ
ନାରଦ କହିଲେ, ସେ ଅନୃଗ୍ରହୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏହାର ଫଳ ଶୁଣ।
ଅନ୍ଧକୂପେ ଵସେତ୍ସୋଽପି ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଅନ୍ଧକାର ଗହ୍ବରରେ ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶାସନ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥାଏ ।
ତପ୍ତକ୍ଷାରୋଦକଂ ପାପୀ ନିତ୍ଯଂ ପିବତି ଵୈ ତତଃ 2.52.
ସେ ପାପୀ ସେଠାରେ ସଦା ତାପିତ କାଉଁସ ଜଳ ପିଇଥାଏ ।
ଦେଵଲ ଉଵାଚ ସ କୃତଘ୍ନ ଇତି ଜ୍ଞେଯୋ ମହାପାପୀ ଚ ଭାରତେ
ଦେବଳ କହିଲେ — ଏହାକୁ କୃତଘ୍ନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଭାରତରେ ବଡ ପାପୀ ।
ଅଵଟୋଦେ ଵସେତ୍ସୋଽପି ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଗହ୍ବରରେ ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶାସନ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥାଏ ।
ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ ଉଵାଚ ଵାଚାଽପି ତାଡଯେତ୍ତାଂଶ୍ଚ ସ କୃତଘ୍ର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ — କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ, ସେ କୃତଘ୍ନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ସା କୃତଘ୍ନୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଭାରତେ ପାପିନୀ ଵରା
ଭାରତରେ ସେ କୃତଘ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ମହାପାପିନୀ ।
ତତ୍ର ଵହ୍ନୌ ଵସତ୍ଯେଵ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ସେଠାରେ ସେ ଅଗ୍ନିରେ ବସିଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।
ଵାଲ୍ମୀକିରୁଵାଚ ତଥା କୃତଘ୍ନତା ରାଜନ୍ସର୍ଵପାପେଷୁ ଵର୍ତ୍ତତେ
ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ — ରାଜା, ଏଭଳି କୃତଘ୍ନତା ସମସ୍ତ ପାପରେ ଅଛି ।
ମିଥ୍ଯାସାକ୍ଷ୍ଯଂ ଯୋ ଦଦାତି କାମାତ୍କ୍ରୋଧାତ୍ତଥା ଭଯାତ୍
ଯେଉଁଠି କେହି ଅଭିଲାଷ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ,
ପୁଣ୍ଯମାତ୍ରଂ ଚାପି ରାଜନ୍ଯୋ ହନ୍ତି ସ କୃତଘ୍ନକଃ
ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଯଦି ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେ କୃତଘ୍ନ ।
ମିଥ୍ଯାସାକ୍ଷ୍ଯଂ ପାକ୍ଷିକଂ ଵା ଭାରତେ ଵକ୍ତି ଯୋ ନୃପ
ରାଜା, ଭାରତରେ ଯେଉଁଠି କେହି ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଅଂଶିକ ସାକ୍ଷ୍ୟ କହେ,
ସନ୍ତତଂ ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ପୈର୍ଭୀତୋ ଵୈ ଭକ୍ଷିତସ୍ତଥା 2.52.
ସେ ସଦା ସର୍ପରେ ଘେରାଯାଇଥାଏ, ଭୟଭିତ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
କୃକଲାସୋ ଭଵେତ୍ତତ୍ର ଭାରତେ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ଭାରତରେ ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃକଳାସ ହୋଇଯାଏ ।
ତତୋ ଭଵେଦ୍ଵୈ ଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ତୁ ଶାଲ୍ମଲିଃ
ତାପରେ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାଲମଳୀ ଗଛ ହୋଇଯାଏ ।
ଆସ୍ତୀକ ଉଵାଚ ନରାଣାଂ ମାତୃଗମନେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ — ପୁରୁଷମାନେ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନ କରିଲେ, ତାହାର ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ ।
ଭାରତେ ଚ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଟ ଯୋ ଦୋଷୋ ମାତୃଗାମିନାମ୍
ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତରେ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କେଉଁ ଦୋଷ ଅଛି ?
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାସ୍ତାଵଦେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଦୋଷଃ ଶୂଦ୍ରେଣ ମୈଥୁନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁଠି ଶୂଦ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଳନ କରେ, ସେହିପରି ଦୋଷ ଅଛି ।
ସଗର୍ଭଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀନା ଭଗିନୀନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଗର୍ଭବତୀ ଭାଉଜ ଓ ଭଉଣୀଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୋଷ ଅଛି ।