ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡେ ନାରଦନାରାଯଣସଂଵାଦାନ୍ତର୍ଗତହରଗୌରୀସଂଵାଦେ ରାଧୋପାଖ୍ଯାନେ ସୁଯଜ୍ଞୋପାଖ୍ଯାନଂ ନାମ ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହାପୁରାଣ 'ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ' ର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡରେ ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସଂବାଦ ଭିତରେ ହର ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ସଂବାଦରେ ରାଧା ଉପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ 'ସୁୟଜ୍ଞ ଉପାଖ୍ୟାନ' ନାମକ ପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଶ୍ରୀପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ନୀତିଜ୍ଞା ନୀତିଵଚନଂ ତନ୍ମାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ଶ୍ରୀ ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ନୀତି ଜଣା ତୁମେ, ଏହି ନୀତିର କଥା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵ ଉଵାଚ କ୍ରମେଣ ଵକ୍ତୁମାରେଭେ ମୁନିସଂଘୋ ଵରାନନେ
ଶ୍ରୀ ମହାଦେବ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ମୁନିମାନେ ପାଳାକ୍ରମେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ସୁଶୀଲଂ ଚ ମହୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ପିତରୋଽଗ୍ନିଃ ସୁରାସ୍ତଥା
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ମହାସମ୍ପଦ, ପିତୃଗଣ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ,
ଆଗତା ନୃପଗେହେଭ୍ଯଃ କୃତ୍ଵା ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରିଯଂ ନୃପମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଘରୁ ଆସି, ସେ ରାଜାଙ୍କର ମହିମା କ୍ଷୟ କରିଦେଲେ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତୁ ହୃଦଯଂ କୋମଲଂ ନଵନୀତଵତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ନୂଆ ଘିଅ ପରି କୋମଳ ।
କ୍ଷମସ୍ଵାଗଚ୍ଛ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ନୃପାଲଯମ୍
ମହାବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କର, ଏଠାକୁ ଆସ, ରାଜପାଳିକୁ ପବିତ୍ର କର ।
ଭୃଗୁରୁଵାଚ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ଚ
ଭୃଗୁ କହିଲେ: ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ,
ନିରାଶାଃ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚାତିଥେରପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍
ଅତିଥି ଆସି ସମ୍ମାନ ନ ପାଇଲେ, ସେମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି ।
ସ୍ତ୍ରୀଘ୍ନୈର୍ଗୋଘ୍ନୈଃ କୃତଘ୍ନୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୈର୍ଗୁରୁତଲ୍ପଗୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଜଣାଣୀ, ଗାଈ ମାରନ୍ତି, କୃତଘ୍ନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ୍ତି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି,
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵପାପଂ ତସ୍ମୈ ତତ୍ପୁଣ୍ଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛତି ।। 2.51.
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେ ନିଜର ପାପ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଯାଏ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ନୃପଦୋଷଂ ଚ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଯଥାସୁଖମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦୋଷକୁ ମାଫ କର, ପୁଅ, ଏବେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ସେପରି ଯା।
ପୁଲହ ଉଵାଚ ଵିପ୍ରସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯାହୀନୋ ଯଃ ଶ୍ରୀହୀନଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍
ପୁଲହ କହିଲେ: ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିନିବେଳି ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ, ସେ ଧନହୀନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଏକାଦଶୀଵିହୀନଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯଵଞ୍ଚିତଃ
ଯେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରେନାହିଁ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଇନାହିଁ—
କ୍ରତୁରୁଵାଚ ଦୀକ୍ଷାହୀନୋ ଭଵେତ୍ସୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଯୋଽଵମନ୍ଯତେ
କ୍ରତୁ କହିଲେ: ଯେ ଦୀକ୍ଷା ନାହିଁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ—
ଧନହୀନଃ ପୁତ୍ରହୀନୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାହୀନୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନହୀନ, ସନ୍ତାନହୀନ ଏବଂ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ବିନା ହୁଏ।
ଅଙ୍ଗିରା ଉଵାଚ ଵୃଷଵାହୋ ଭଵେତ୍ସୋଽପି ଭାରତେ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ: ସେ ଭାରତଭୂମିରେ ସାତଜନ୍ମ ଧରି ବୃଷ ଚାଳକ ହୁଏ।
ମରୀଚିରୁଵାଚ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିହୀନଶ୍ଚ ସ ଭଵେଦ୍ଯୋଽଵମନ୍ଯତେ
ମରୀଚି କହିଲେ: ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେନାହିଁ ଏବଂ ଅପମାନ କରେ—
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରଵିହୀନଶ୍ଚ ତତ୍ପୂଜାଵିରତୋ ଭଵେତ୍
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ ଏବଂ ପୂଜା ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି—
ପ୍ରଚେତା ଉଵାଚ ପିତୃଭକ୍ତିଵିହୀନସ୍ସ୍ଯାତ୍ସ ଭଵେଦ୍ଭାରତେ ଭୁଵି
ପ୍ରଚେତାସ କହିଲେ: ଯେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେନାହିଁ, ସେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଏଭଳି ହୁଏ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୌଞ୍ଜରୀଂ ଯୋନିଂ ସ ମୂଢଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ 2.51.
ସେ ମୂଢ଼ ଜଣେ ସାତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତୀଣୀର ଗର୍ଭ ପାଏ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ନ ପ୍ରଣମେତ୍ସ ଭଵେତ୍ସୂକରୋ ଭୁଵି
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଣାମ ନ କଲେ, ସେ ଭୂମିରେ ଶୁଅ ହୁଏ।
ମିଥ୍ଯାସାକ୍ଷୀ ଚ ଭଵତି ତଥା ଵିଶ୍ଵାସଘାତକଃ
ସେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ହୁଏ।
ରାଜୋଵାଚ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଵିସ୍ପଷ୍ଟଂ ମାଂ ମୂଢଂ ବୋଧଯନ୍ତ୍ଵହୋ
ରାଜା କହିଲେ: ସବୁ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କରି, ମୋତେ ଏହି ମୂଢ଼କୁ ବୁଝାଇଦିଅନ୍ତୁ।
ସ୍ତ୍ରୀଘ୍ନଗୋଘ୍ନକୃତଘ୍ନାନାଂ ଗୁରୁସ୍ତ୍ରୀଗାମିନାଂ ତଥା
ଯେ ନାରୀ, ଗାଈ କିମ୍ବା ଉପକାରୀକୁ ମାରେ, ଏବଂ ଗୁରୁ ଯଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀ ସହ ଚାଲିଥାଏ—
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଯଵଯାଵକଭୋଜୀ ଚ କରେଣ ଚ ଜଲଂ ପିବେତ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ସେମାନେ ଯବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ନ ଖାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ହାତରେ ପାଣି ପିଉଛନ୍ତି।
ତଦା ଧେନୁଶତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ସଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ, ଶୁଭ ଦାନ ସହିତ ଏକଶଏ ଦିବ୍ୟ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ତୁ ଵୈ ଚୀର୍ଣେ ସର୍ଵପାପାନ୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଆତିଦେଶିକହତ୍ଯାଯାଂ ତଦର୍ଧଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁମାନେ ପରୋକ୍ଷରେ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି କାଲସୂତ୍ରେ ଵସେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ଛଉ ହଜାର ବର୍ଷ ନିଶ୍ଚିତଭାବେ କାଳସୂତ୍ର ନରକରେ ବସିବାକୁ ପଡ଼େ।