ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡେ ନାରଦନାରାଯଣସଂଵାଦେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପପୂଜାଦିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡରେ ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ 'ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଓ ପୂଜା ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଵୈକୁଣ୍ଠାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସନାତନୀ
ନାରଦ କହିଲେ: ବୈକୁଣ୍ଠର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସନାତନୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ,
କଥଂ ବଭୂଵ ସା ଦେଵୀ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯକା
ସେ ଦେବୀ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟା ହେଲେ?
ପୁରା କେନ ସ୍ତୁତାଽଽଦୌ ସା ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ବଭୂଵ ଦେଵସଂଘଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଶ୍ଚ ନାରଦ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ହେ ନାରଦ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ସଭା ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା,
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୁଷ୍ଟା ପରମଦୁଃଖିତା
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତଦା ଶୋକାଦ୍ଯଯୁର୍ଦେଵା ଦୁଃଖିତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଭାମ୍
ସେ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସଭାରେ ବସିଥିଲେ।
ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଶରଣା ପନ୍ନା ଦେଵା ନାରାଯଣେ ପରେ
ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦେବତାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ କଲଯା ପୁରା ନାରାଯଣାଜ୍ଞଯା
ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ଏକ ଅଂଶରେ ପୂର୍ବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତଦା ମଥିତ୍ଵା କ୍ଷୀରୋଦଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯଗଣୈଃ ସହ
ସେ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିଲେ।
ସୁରାଦିଭ୍ଯୋ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵନମାଲାଂ ଚ ଵିଷ୍ଣଵେ 2.36.
ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଲେ, ଏବଂ ବନମାଳା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ କେନ ଦୋଷେଣ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ପୁରା
ନାରଦ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, କେଉଁ ଦୋଷରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ—
କୋ ଵା ତଯୋଶ୍ଚ ସଂଵାଦୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ତଦ୍ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୋଇଥିଲା? ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ କ୍ରୀଡାଂ ଚକାର ରହସି ରମ୍ଭଯା ସହ କାମୁକଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେ ଗୁପ୍ତରେ ରମ୍ଭା ସହ ଖେଳ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ।
କୃତ୍ଵା କ୍ରୀଡାଂ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କାମୁକ୍ଯା ହୃତଚେତନଃ
ସେ ରମ୍ଭା ସହ ଖେଳ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କୈଲାସଶିଖରଂ ଯାନ୍ତଂ ଵୈକୁଣ୍ଠାଦୃଷିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ବେରି ଆସୁଥିବା ମହାମୁନି କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସହସ୍ରପ୍ରଭମୀଶ୍ଵରମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ହଜାର ରବି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଚ ଚୀରଂ ଦଣ୍ଡଂ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ଧଳା ଉପବୀତ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ସମନ୍ଵିତଂ ଶିଷ୍ଯଵର୍ଗୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ 2.36.
ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଶିଷ୍ଯଵର୍ଗଂ ସ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତଂ ପାରିଜାତପୁଷ୍ପଂ ଚ ସୁମନୋହରମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାରିଜାତ ଫୁଲ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଶକ୍ରଃ ପୁଷ୍ପଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ପ୍ରମତ୍ତୋ ରାଜସମ୍ପଦା
ଇନ୍ଦ୍ର ସେଇ ଫୁଲ ନେଇ ରାଜସିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ହସ୍ତୀ ତତ୍ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନ ଚ
ହାତୀ ସେଇ ଫୁଲକୁ ଛୁଇଁଲେ, ତାହାର ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ମନ ମୋହିତ ହେଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାପ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଘୋରକାନନମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କାନନକୁ ଚାଲିଗଲା।
ତତ୍ପୁଷ୍ପଂ ତ୍ଯକ୍ତଵନ୍ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ତାହା ପୁଷ୍ପ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସା ଦେଖିଲେ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ ମଦ୍ଦତ୍ତପୁଷ୍ପଂ ଗର୍ଵେଣ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ହସ୍ତିମସ୍ତକେ
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: ମୁଁ ଦେଇଥିବା ପୁଷ୍ପକୁ ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ହସ୍ତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ଛାଡ଼ିଦେଲୁ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିଵେଦିତଂ ପୁଷ୍ପଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଵା ଫଲଂ ଜଲମ୍
ଯେଉଁ ପୁଷ୍ପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ,
ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀର୍ଭ୍ରଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଭ୍ରଷ୍ଟଜ୍ଞାନୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେଥିରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ ଲୋକ ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଦିଏ।
ପ୍ରାପ୍ତିମାତ୍ରେଣ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁନିଵେଦିତମ୍ 2.36.
ଯିଏ କେବଳ ଲାଭ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଖାଏ,
ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯଭୋଜୀ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରଣମେଦ୍ଧରିମ୍
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ ଓ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ,