ଯଥା ସୁପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଵହ୍ନୌ କାଷ୍ଠାନି ଚ ତୃଣାନି ଚ
ଯେପରି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ କାଠ ଓ ଘାସ ପୁଡ଼ିଯାଏ,
କାମଶ୍ଚ କାମିନଂ ଯାତି ଲୋଭ କ୍ରୋଧୌ ତତଃ ସତି
ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେଠି ଆସକ୍ତିକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ପଛରେ ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଆସେ।
କାଲଃ ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ୍ମ ହର୍ଷୋ ଭୋଗସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସମୟ, ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନୁସରଣ କରେ।
ଶୃଣୁ ଦେହସ୍ଯ ଵିଵୃତିଂ କଥଯାମି ଯଥାଗମମ୍
ଶୁଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦେହର ବିନାଶ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ଦେହିନାଂ ଦେହବୀଜଂ ଚ ସ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ପରମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଦେହର ବୀଜ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ସ କୃତ୍ରିମୋ ନଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଭସ୍ମସାଚ୍ଚ ଭଵେଦିହ
ଏହା କୃତ୍ରିମ ଓ ନଶ୍ୱର, ଏଠାରେ ଏହା ଛାର ହୋଇଯାଏ।
ବିଭର୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହଂ ଚ ତଦ୍ରୂପଂ ଭୋଗହେତଵେ 2.32.
ସେ ଭୋଗ ପାଇଁ ସେଇ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରେ।
ଜଲେନ ନଷ୍ଟୋ ଦେହୋ ଵା ପ୍ରହାରେ ସୁଚିରଂ କୃତେ
ଦେହ ଯଦି ପାଣିରେ ବିଲିନ ହୁଏ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଘାତରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ,
ତପ୍ତଦ୍ରଵେ ତପ୍ତଲୌହେ ତପ୍ତପାଷାଣ ଏଵ ଚ
କିମ୍ବା ତାପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ତାପିତ ଲୋହା କିମ୍ବା ତାପିତ ପାଥରରେ,
ନ ଚ ଦଗ୍ଧୋ ନ ଭଗ୍ନଶ୍ଚ ଭୁଂକ୍ତେ ସଂତାପମେଵ ଚ କୁଣ୍ଡାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵଂ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ସେ ଦହିଯାଏ ନାହିଁ, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କୁଣ୍ଡର ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ଶୁଣ।
ଯମ ଉଵାଚ ଅତୀଵ ନିମ୍ନଂ ପାଷାଣଭେଦୈଶ୍ଚ ଖଚିତଂ ସତି
ଯମ କହିଲେ: ବହୁତ ଗଭୀର, ପାଥର ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭରିଥିବା,
ନ ନଶ୍ଵରଂ ଚାପ୍ରଲଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଚେଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା
ଏହା ନଶ୍ୱର ନୁହେଁ, ପ୍ରଳୟରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ଜ୍ଵଲଦଙ୍ଗାରରୂପଂ ଚ ଶତହସ୍ତଶିଖାନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ରୂପରେ, ଶତଶଖା ଅଗ୍ନିରେ ଶୋଭିତ।
ମହଚ୍ଛବ୍ଦଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଦ୍ଭିଃ ପାପିଭିଃ ପରିପୂରିତମ୍
ପାପୀମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରତପ୍ତୋଦକପୂର୍ଣଂ ଚ ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁସମନ୍ଵିତମ୍
ତିବ୍ର ଉତ୍ତାପ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ରହିଛି।
ପ୍ରକୁର୍ଵତା କାକୁଶବ୍ଦଂ ପ୍ରହାରୈର୍ଵର୍ଣିତେନ ଚ
ବେଦନା ଭରା ଅବାହ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ମାର ଖାଇ ରହିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ।
ତତ୍ତକ୍ଷାରୋଦକୈଃ ପୂର୍ଣଂ ନକ୍ରୈଶ୍ଚ ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍
କଟାଯାଉଥିବା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମାଛମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ତ୍ରାହୀତି ଶବ୍ଦଂ କୁର୍ଵଦ୍ଭିର୍ମମ ଦୂତୈଶ୍ଚ ତାଡିତୈଃ
ମୋର ଦୂତମାନେ ମାରିବା ସମୟରେ 'ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ' ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ତାଡିତୈର୍ମମ ଦୂତୈଶ୍ଚାପ୍ଯନାହାରୈରୁପଦ୍ରଵୈଃ ।। 2.33.
ମୋର ଦୂତମାନେ ମାରିଥିବା, ଖାଦ୍ୟ ନ ମିଳିବା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭୋଗୁଥିବା।
ତପ୍ତମୂତ୍ରଦ୍ରଵୈଃ ପୂର୍ଣଂ ମୂତ୍ରକୀଟୈଶ୍ଚ ସଂକୁଲମ୍
ତିବ୍ର ମୁତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁତ୍ର କୀଟମାନେ ଭିତରେ ଭିଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ଗଵ୍ଯୂତିମାନଂ ଧ୍ଵାନ୍ତାକ୍ତଂ ଶବ୍ଦକୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଗାଈର ଦୂରିରେ ମାପିଥିବା, ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକି ରହିଛି, ସଦା ଶବ୍ଦ କରୁଥିବାମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
ଶ୍ଲୈଷ୍ମପୂର୍ଣଂ କ୍ରୋଶମିତଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ଚେଷ୍ଟିତୈଃ ସଦା
କଫରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର, ସଦା ଚଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
କ୍ରୋଶାର୍ଦ୍ଧଂ ଗରପୂର୍ଣଂ ଚ ଗରଭୋଜିଭିରନ୍ଵିତମ୍
ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂର, ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଷ ଖାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ।
ତାଡିତୈର୍ମମ ଦୂତୈଶ୍ଚ ଶବ୍ଦକୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ କମ୍ପିତୈଃ
ମୋର ଦୂତମାନେ ମାରିଥିବା, ଶବ୍ଦ କରୁଥିବାମାନେ ହେଲାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ନେତ୍ରଯୋର୍ମଲପୂର୍ଣଂ ଚ କ୍ରୋଶାର୍ଦ୍ଧଂ କୀଟସଂଯୁତମ୍
ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂର, ଚକୁର ମଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୀଟମାନେ ସହିତ ରହିଛି।
ଵସାରସେନ ପୂର୍ଣଂ ଚ କ୍ରୋଶତୁର୍ଯ୍ଯଂ ସୁଦୁସ୍ସହମ୍
ମଜ୍ଜା ଓ ଚର୍ବିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚାରି କ୍ରୋଶ ଦୂର, ଏହା ଅତି ଅସହ୍ୟ।
ଶୁକ୍ରପୂର୍ଣଂ କ୍ରୋଶତୁର୍ଯ୍ଯଂ ଶୁକ୍ରକୀଟୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷିତୈଃ
ଚାରି କ୍ରୋଶ ଦୂର, ଶୁକ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ୍ର କୀଟମାନେ ଖାଇଥିବା।
ଦୁର୍ଗନ୍ଧିରକ୍ତପୂର୍ଣଂ ଚ ଵାପୀମାନଂ ଗଭୀରକମ୍
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରକ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଗଭୀର ଜଳସଂଗ୍ରହ।
ପୂର୍ଣଂ ନେତ୍ରାଶ୍ରୁଭିର୍ନୃଣାଂ ଵାପ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ପାପିଭିର୍ଯୁତମ୍ 2.33.
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଚକୁର ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଧ ଜଳସଂଗ୍ରହ, ପାପୀମାନେ ସହିତ।
ନୃଣାଂ ଗାତ୍ରମଲୈଃ ପୂର୍ଣଂ ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ପାପିଭିର୍ଯୁତମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦେହର ମଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଭୋଗୁଥିବା ପାପୀମାନେ ସହିତ।