ଵୃଷଲୀପତିଂ ଯାଜଯେଦ୍ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେଽନ୍ନଂ ତସ୍ଯ ଯୋ ନରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଜନାନୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି—
ପାଦଂ ଦଦାତି ଵହ୍ନୌ ଚ ଗାଶ୍ଚ ପାଦେନ ତାଡଯେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ନିଜ ପାଦ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଗାଈକୁ ପାଦରେ ମାଡ଼ିଥାଏ—
ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସ୍ନିଗ୍ଧପାଦେନ ଶେତେ ସ୍ନିଗ୍ଧାଂଘ୍ରିରେଵ ଚ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ତେଲ ଲାଗିଥିବା ପାଦରେ ଖାଏ, କିମ୍ବା ତେଲ ଲାଗିଥିବା ପାଦରେ ଶୁଏ—
ଅଵୀରାନ୍ନଂ ଚ ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ଯୋନିଜୀଵୀ ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ବୀରଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜାତି ନିମ୍ନ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ—
ପିତୄଂଶ୍ଚ ପର୍ଵକାଲେ ଚ ତିଥିକାଲେ ଚ ଦେଵତାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃପକ୍ଷ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ତିଥିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଯାଏ—
ସ୍ଵଭର୍ତରି ଚ କୃଷ୍ଣେ ଚ ଭେଦବୁଦ୍ଧିଂ କରୋତି ଯା
ଯେଉଁ ଜନନୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରେ ଭିନ୍ନତା ଭାବେ—
ଗୋମାର୍ଗଖନନଂ କୃତ୍ଵା ଵପତେ ସସ୍ଯମେଵ ଚ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଗାଈଁ ଚାଲିବା ରାସ୍ତା ଖୋଦି ତାହାରେ ଚାଷ କରେ—
ରାଜକେ ଦୈଵକେ ଯତ୍ନାଦ୍ଗୋସ୍ଵାମୀ ଗାଂ ନ ପାତଯେତ୍
ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ, ଗୋପାଳକ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗାଈଁକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ—
ପ୍ରାଣିନଂ ଲଂଘଯେଦ୍ଯୋ ହି ଦେଵାର୍ଚାଯାଂ ରତଂ ଜଲମ୍ ।।2.30.
ଯେଉଁଠାରେ କେହି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜଳ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇଯାଏ—
ଶଶ୍ଵନ୍ନାସ୍ତୀତି ଵାଦୀ ଯୋ ମିଥ୍ଯାଵାଦୀ ପ୍ରତାରକଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ସବୁବେଳେ 'କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି କହେ, କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହି ଠକେଇଥାଏ—
ଦେଵତାପ୍ରତିମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁରୁଂ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସତି
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା, କିମ୍ବା ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି—
ନ ଦଦାତ୍ଯାଶିଷଂ କୋପାତ୍ପ୍ରଣତାଯ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜାତି କ୍ରୋଧରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଏନାହିଁ—
ଗୋହତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଚ କଥିତା ଚାତିଦେଶିକୀ
ଗୋହତ୍ୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାକୁ ବିଶେଷ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ନ୍ଯୂନାଧିକେ ଚ କୋ ଭେଦସ୍ତନ୍ମାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: କମ୍ ଓ ବେଶି ମଧ୍ୟରେ କଣ ତଫାତ? ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଯମ ଉଵାଚ କୁତ୍ରାତିଦେଶିକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାସ୍ତଵୋ ନ୍ଯୂନ ଏଵ ଚ
ଯମ କହିଲେ: କେଉଁଠି ବେଶି, କେଉଁଠି କମ୍, ଏବଂ କେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ଅଧିକତା ଅଛି—
କୁତ୍ର ଵା ସମତା ସାଧ୍ଵି ତଯୋର୍ଵେଦପ୍ରମାଣତଃ
ହେ ସାଧ୍ବୀ, ବେଦର ମତାନୁସାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ସମତା ଅଛି?
ପୁରା ପରିଚିତେ ଵିପ୍ରେ ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରପ୍ରଦାତରି
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଯେଉଁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ—
ପିତୁଃ ଶତଗୁଣା ମାତା ମାତୁଃ ଶତଗୁଣସ୍ତଥା
ମାଆଁକୁ ବାପାଁଠାରୁ ଶତଗୁଣା ବଡ଼ ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ବାପାଁକୁ ମାଆଁଠାରୁ ଶତଗୁଣା ବଡ଼ କୁହାଯାଏ।
ଗୁରୁତୋ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଚ ଗୌରଵେ ଚ ଗରୀଯସୀ ।। 2.30.
ଗୁରୁ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କର ଜନାନୀ, ଦୁହେଁ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଵିପ୍ରଃ ଶିଵସମୋ ଯଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଙ୍କ ସମାନ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ।
ସର୍ଵଂ ଗଙ୍ଗାସମଂ ତୋଯଂ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାସସମା ଦ୍ଵିଜାଃ
ସମସ୍ତ ପାଣି ଗଙ୍ଗା ପରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟାସଙ୍କ ସମାନ।
ଆତିଦେଶିକହତ୍ଯାଯା ଵାସ୍ତଵଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଫଳ, ସାଧାରଣ ହତ୍ୟା ଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର।
ଆତିଦେଶିକହତ୍ଯାଯା ଭେଦଶ୍ଚ କଥିତଃ ସତି
ଗୁରୁ ହତ୍ୟା ବିଷୟରେ ଭିନ୍ନତା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।
ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀ ଗମ୍ଯା ଚ ସର୍ଵେଷାମିତି ଵେଦେ ନିରୂପିତା
ବେଦରେ କହାଯାଇଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜନାନୀ ହିଁ ଉଚିତ।
ସାମାନ୍ଯଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ ସୁନ୍ଦରି
ସାଧାରଣ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି; ଏବେ ବିଶେଷ କଥା ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରପତ୍ନୀ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶୂଦ୍ରକାମିନୀ
ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନାନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୂଦ୍ର ମହିଳା।
ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶତଂ ଲଭେତ୍
ଯଦି ଏକ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ଶତ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଭୋଗେ।
ଯଦି ଶୂଦ୍ରାଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଵୃଷଲୀପତିରେଵ ସଃ
ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ମହିଳାଙ୍କୁ ନିକଟ କରେ, ସେ କେବଳ ଏକ ଅଛୁତ ମହିଳାର ପତି ହୁଏ।
ଵିଷ୍ଠାସମଶ୍ଚ ତତ୍ପିଂଡୋ ମୂତ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ଚ ତର୍ପଣମ୍ 2.30.
ତାଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ମଳ ସମାନ, ତାର୍ପଣ ମୂତ୍ର ସମାନ ଅପବିତ୍ର।
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯାର୍ଚାତପସାଽର୍ଜିତମ୍
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଂଚିତ ପୁଣ୍ୟ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ,