ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ କର୍ମ ନିର୍ମୂଲଯନ୍ତ୍ଯେଵ କେନ ଵା ସାଧଵୋ ଜନାଃ
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ — ଭଲ ଲୋକମାନେ କିପରି କର୍ମକୁ ମୂଳସହିତ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି ?
କର୍ମଣାଂ ବୀଜରୂପଃ କଃ କୋ ଵା କର୍ମ୍ମଫଲପ୍ରଦଃ
କର୍ମର ମୂଳ କ'ଣ ଓ କିଏ କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ?
କୋ ଵା କର୍ମଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ କୋ ଵା ନିର୍ଲିପ୍ତ ଏଵ ଚ
କିଏ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ଓ କିଏ ଏହାରେ ଅସଂଲଗ୍ନ ରହେ ?
କିଂ ଵିଜ୍ଞାନଂ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଃ କେ ଵା ପ୍ରାଣାଃ ଶରୀରିଣାମ୍
ଜ୍ଞାନ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି କ'ଣ ଓ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରାଣମାନେ କିଏ ?
ଭୋକ୍ତା ଭୋଜଯିତା କୋ ଵା କୋ ଭୋଗଃ କା ଚ ନିଷ୍କୃତିଃ
କିଏ ଭୋଗ କରେ, କିଏ ଭୋଗ ଦେଉଛି, ଭୋଗ କ'ଣ ଓ ପାପମୁଚ୍ଚିତି କ'ଣ ?
ଯମ ଉଵାଚ ଅଵୈଦିକଂ ତୁ ଯତ୍କର୍ମ ତଦେଵାଶୁଭମେଵ ଚ
ୟମ କହିଲେ — ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଶୁଭ ।
ଅହୈତୁକୀ ଵିଷ୍ଣୁସେଵା ସଙ୍କଲ୍ପରହିତା ସତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ, ଇଚ୍ଛା ଓ ମନୋକଳ୍ପନା ବିନା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ।
ହରିଭକ୍ତୋ ନରୋ ଯଶ୍ଚ ସ ଚ ମୁକ୍ତଃ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେ ମୁକ୍ତ; ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲିଖାଯାଇଛି ।
ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଧା ସାଧ୍ଵି ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତା ସର୍ଵସମ୍ମତା 2.25.
ହେ ସାଧ୍ବୀ, ମୁକ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ୟତ ।
ହରିଭକ୍ତିସ୍ଵରୂପାଂ ଚ ମୁକ୍ତିଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ
ବୈଷ୍ଣବମାନେ ହରିଭକ୍ତିର ରୂପରେ ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରନ୍ତି ।
କର୍ମ୍ମଣୋ ବୀଜରୂପଶ୍ଚ ସନ୍ତତଂ ତତ୍ଫଲପ୍ରଦଃ
କର୍ମ ହେଉଛି ବୀଜର ଭଳି, ଏହା ସବୁବେଳେ ତାହାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସୋଽପି ତଦ୍ଧେତୁରୂପଶ୍ଚ କର୍ମ୍ମ ତେନ ଭଵେତ୍ସତି
ସେହି କର୍ମ ମଧ୍ୟ କାରଣ ହୁଏ, ଏହିପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ହୁଏ।
ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଚ ଦେହୀ ଜୀଵଃ ସ ଏଵ ଚ
ଦେହୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଜୀବ ହେଉଛି ଆତ୍ମାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ସେଇ ନିଜେ ଜୀବ।
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରାକାଶୋ ଜଲଂ ତେଜସ୍ତଥୈଵ ଚ
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ପାଣି ଏବଂ ତେଜ—
କର୍ତ୍ତା ଭୋକ୍ତା ଚ ଦେହୀ ଚ ସ୍ଵାତ୍ମା ଭୋଜଯିତା ସଦା
ଦେହୀ ସଦା କର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା, ନିଜ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଗ କରିବାକୁ କାରଣ।
ସଦସଦ୍ଭେଦବୀଜଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ନାନାଵିଧଂ ଭଵେତ୍
ଜ୍ଞାନ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଭେଦର ବୀଜ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵୈ ପ୍ରଵରମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ସମୂହକମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଏକତ୍ର ରୂପକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।
ଅନିରୂପ୍ଯମଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ଜ୍ଞାନଭେଦଂ ମନଃ ସ୍ମୃତମ୍ 2.25.
ଯାହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, ଦେଖିହେବ ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନତା, ସେହି ମନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଅଙ୍ଗିନାମଙ୍ଗ ରୂପଂ ଚ ପ୍ରେରକଂ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଙ୍ଗର ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର ପ୍ରେରକ—
ସୂର୍ଯ୍ଯୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଵାଣ୍ଯାଦ୍ଯା ଦେଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ବାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେବତା ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।
ପରମାତ୍ମା ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ପରମାତ୍ମା, ପରବ୍ରହ୍ମ, ଗୁଣରହିତ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ପୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଗମମ୍
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ପୁରାତନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି।
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରଶ୍ନଂ ଯଦ୍ଯତ୍କରୋମି ତ୍ଵାଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରେ, ସେଠିରେ ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
କାଂ କାଂ ଯୋନିଂ ଯାତି ଜୀଵଃ କର୍ମଣା କେନ ଵା ଯମ
ହେ ଯମ, କେଉଁ କାରଣରେ ଜୀବ କେଉଁ ଯୋନିକୁ ଯାଏ, କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା କେଉଁ ହେତୁରେ?
କେନ ଵା କର୍ମଣା ମୁକ୍ତିଃ କେନ ଭକ୍ତିର୍ଭଵେଦ୍ଧରେଃ
କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କେଉଁ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ହୁଏ?
କେନ ଵା ଦୀର୍ଘଜୀଵୀ ଚ କେନାଲ୍ପାଯୁଶ୍ଚ କର୍ମ୍ମଣା
କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ, କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ହୁଏ?
ଅଙ୍ଗହୀନଶ୍ଚ କାଣଶ୍ଚ ବଧିରଃ କେନ କର୍ମ୍ମଣା
କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗହୀନ, କାଣା କିମ୍ବା ବଧିର ହୁଏ?
କ୍ଷିପ୍ତୋଽତିଲୁବ୍ଧକଶ୍ଚୈଵ କେନ ଵା ନରଘାତକଃ 2.25.
କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ପାଗଳ, ଅତି ଲୋଭୀ କିମ୍ବା ମଣିଷ ହତ୍ୟାକାରୀ ହୁଏ?
କେନ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଚ ତପସ୍ଵିତ୍ଵଂ ଚ କେନ ଵା
କେଉଁଠିଁ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ, କେଉଁଠିଁ ତାହାର ତପସ୍ବୀ ହେବାର କାରଣ କଣ?
ଗୋଲୋକଂ କେନ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ ନିରାମଯମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁଠିଁ ଗୋଲୋକ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ?