ଦୁର୍ଗାଯାଶ୍ଚୈଵ ରାଧାଯା ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଚରିତଂ ମହତ୍ 2.4.
ଦୁର୍ଗା ଓ ରାଧାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ—
ଆଦୌ ସରସ୍ଵତୀପୂଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେନ ଵିନିର୍ମିତା
ପ୍ରଥମେ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୂଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା।
ଆଵିର୍ଭୂତା ଯଦା ଦେଵୀ ଵକ୍ତ୍ରତଃ କୃଷ୍ଣଯୋଷିତଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ,
ସ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ଭାଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵମାତରମ୍
ସେ ସବୁଜଣା, ତାଙ୍କର ସ୍ବଭାବ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ମାତୃତ୍ୱ ଜାଣିଲେ,
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଯୁଵାନଂ ସୁନ୍ଦରଂ ସର୍ଵଗୁଣଯୁକ୍ତଂ ଚ ମତ୍ସମମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଯୁବା, ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିତ, ଏବଂ ମୋତେ ସମାନ—
କାମଦଂ କାମିନୀନାଂ ଚ ତାସାଂ ତଂ କାମପୂରକମ୍
ସେ କାମିନୀମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ତାଙ୍କର ଆଶା ପୂରଣ କରେ।
କାନ୍ତେ କାନ୍ତଂ ଚ ମାଂ କୃତ୍ଵା ଯଦି ସ୍ଥାତୁମିହେଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ମୋତେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଯୋ ଯସ୍ମାଦ୍ବଲଵାନ୍ଵାଽପି ତତୋଽନ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ
ଯେଉଁଠି କିଏ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ।
ସର୍ଵେଶସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତାଽହଂ ରାଧାଂ ରାଧିତୁମକ୍ଷମଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକ ଓ ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଧାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନାହିଁ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଚ କଃ କ୍ଷମଃ
ସେ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ; ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ?
ତ୍ଵଂ ଭଦ୍ରେ ଗଚ୍ଛ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତଵ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି 2.4.
ଓ ଭଦ୍ରା, ତୁମେ ଭଗବତ୍ ଲୋକକୁ ଯାଉ; ତୁମର ଭଲ ହେବ।
ଵିଵର୍ଜିତା ଲୋଭମୋହକାମକୋପେନ ହିଂସଯା
ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ ଓ ହିଂସାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ,
ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସୁଖଂ କାଲଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରେମରେ ରହିବା; ତୁମର ସମୟ ଖୁସିରେ କଟିବ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ତେ ପୂଜାଂ ମହତୀଂ ତେ ମୁଦାଽନ୍ଵିତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକରେ ତୁମକୁ ବଡ଼ ପୂଜା ଦିଆଯିବ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ମାନଵା ମନଵୋ ଦେଵା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ
ମାନବ, ମନୁ, ଦେବତା, ମହାମୁନି ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ
ମଦ୍ଵରେଣ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ଯଥାଵିଧି
ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ପୂଜା କରିବେ।
କାଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତଵିଧିନା ଧ୍ଯାନେନ ସ୍ତଵନେନ ଚ
କାଣ୍ବ ଶାଖାର ଶିଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା,
କୃତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣଗୁଟିକାଂ ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନ ଚର୍ଚ୍ଚିତାମ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗୁଟିକା ତିଆରି କରି, ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ,
ପଠିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ପୂଜାକାଲେ ଚ ପୂଜିତେ
ପୂଜା ସମୟରେ ଓ ପୂଜା ଶେଷରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପାଠ କରିବେ।
ତତସ୍ତତ୍ପୂଜନଂ ଚକ୍ରୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଏହି ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ମନଵୋ ନୃପା ଵା ମାନଵାଦଯଃ 2.4.
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁ, ରାଜା ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ପୂଜୋପଯୁକ୍ତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପଂ ଵା ଚନ୍ଦନାଦିକମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ନୈବେଦ୍ୟ, ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ,
ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ବେଦ ଜଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଜଗନ୍ମାତୁଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧିସମନ୍ଵିତାମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଜଗତ ମାତା ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି,
ମାଘସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାରମ୍ଭଦିନେଽପି ଚ
ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ଦିନରେ,
ସ୍ନାତ୍ଵା ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ କୃତ୍ଵା ଘଟଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ଏକ ଘଟ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଗଣେଶଂ ଚ ଦିନେଶଂ ଚ ଵହ୍ନିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିଵଂ ଶିଵାମ୍
ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଦେବୀ ଶିବାଙ୍କୁ
ଧ୍ଯାନେନ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣେନ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ବାହ୍ଯଘଟେ ବୁଧଃ
ଯେପରି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯିବ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାହ୍ୟ ଘଟରେ ସେମାନେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ପୂଜୋପଯୁକ୍ତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵେଦେ ନିରୂପିତମ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ପୂଜା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି,
ନଵନୀତଂ ଦଧି କ୍ଷୀରଂ ଲାଜାଂଶ୍ଚ ତିଲଲଡ୍ଡୁକାନ୍
ନୂତନ ମାଖନ, ଦହି, ଦୁଧ, ଲାଜା, ତିଳ ଦିଆ ଲଡ୍ଡୁ,