ଇତିହାସୋ ଭାରତଂ ଚ ଵାନ୍ମୀକଂ କାଵ୍ଯମେଵ ଚ । ପଞ୍ଚକଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣାଂ କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ଯପୂର୍ଵକମ୍
ଇତିହାସ, ମହାଭାରତ ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କବିତା, ସହିତ ପଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚରାତ୍ର, ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି।
ଵସିଷ୍ଠଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ କାପିଲଂ ଗୌତମୀଯକମ୍ । ପରଂ ସନତ୍କୁମାରୀଯଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ଚ ପଞ୍ଚକମ୍
ବସିଷ୍ଠ, ନାରଦ, କପିଳ, ଗୌତମୀୟ ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର ପଞ୍ଚରାତ୍ର—ଏହି ପଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚରାତ୍ର ରୂପେ ପରିଚିତ।
ପଞ୍ଚକଂ ସହିତାନାଂ ଚ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ଯାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ପଞ୍ଚଟି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଗୌତମ ଏବଂ କୁମାରଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ।
ଗୌତମସ୍ଯ କୁମାରସ୍ଯ ସଂହିତାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵ କ୍ରମେଣ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଗୌତମ ଏବଂ କୁମାରଙ୍କ ସଂହିତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରି କୁହାଯାଇଛି।
ଅସ୍ତ୍ଯେଵଂ ଵିପୁଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମମାପି ଚ ଯଥାଗମମ୍ । ଉଵାଚେଦଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ଏଭଳି ବିଶାଳ ଶାସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ପୁରାଣ ଗୋଲୋକରେ ରାସମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ କଥାଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ସ୍ଵଭକ୍ତକମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଧର୍ମୋ ନାରାଯଣଂ ମୁନିମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ଧର୍ମ ଏହାକୁ ଧାର୍ମିକ ନାରାୟଣ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରାଯଣୋ ନାରଦଂ ଚ ନାରଦୋ ମାଂ ଚ ଭକ୍ତକମ୍ । ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରିଷ୍ଠଂ କଥଯାମି ତତ୍
ନାରାୟଣ ଏହାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ, ନାରଦ ଏହାକୁ ମୋତେ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତକୁ କହିଥିଲେ; ମୁଁ ଏବେ ଏହାକୁ ତୁମକୁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହୁଛି।
ସୁଦର୍ଲଭଂ ପୁରାଣଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ଯଦ୍ଵୃଣୋତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ଵୌଘଂ ଜୀଵିନାଂ ପରମାତ୍ମକମ୍
ଏହି ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ଚାହାନ୍ତି।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷିରୂପଂ ଚ କର୍ମଣାମେଵ କର୍ମିଣାମ୍ । ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଵୃତଂ ଯତ୍ର ତଦ୍ଵିଭୂତିମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଦେଖାଯାଏ।
ତେନେଦଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମିତ୍ଯେଵଂ ଚ ବିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦଂ ପୁରାଣଂ ଚ ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲପ୍ରଦମ୍
ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପୁରାଣ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଗୋପ୍ଯଂ ଚ ରହସ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ର ରମ୍ଯଂ ନଵଂ ନଵମ୍ । ହରିଭକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଚୈଵ ଦୁର୍ଲଭଂ ହରିଦାସ୍ଯଦମ୍
ଏହି ପୁରାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ରହସ୍ୟମୟ, ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ନୂତନ; ଏହା ହରିଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଙ୍କର ଦାସ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଖଦଂ ବ୍ରହ୍ମଦଂ ସାରଂ ଶୋକସଂତାପନାଶନମ୍ । ସରିତାଂ ଚ ଯଥା ଗଙ୍ଗା ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦା ଶୁଭା
ଏହା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥାଏ, ସାର ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଶୋକ ଏବଂ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ; ଯେପରି ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ତୁରନ୍ତ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ତିର୍ଥାତାଂ ପୁଷ୍କରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଯଥା କାଶୀ ପୁରୀଷୁ ଚ । ସର୍ଵେଷୁ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ସହରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଏହି ପୁରାଣ ତୁରନ୍ତ ଶୁଭ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଯଥା ସୁମେରୁଃ ଶୈଲେଷୁ ପାରିଜାତଂ ଚ ପୁଷ୍ପତଃ । ପତ୍ରେଷୁ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଵ୍ରତେଷ୍ଵେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍
ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁମେରୁ, ଫୁଲମାନେ ପାରିଜାତ, ପତ୍ରମାନେ ତୁଳସୀପତ୍ର, ଉପବାସମାନେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵୃକ୍ଷେଷୁ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସୁରେଷୁ ଚ । ଜ୍ଞାନୀନ୍ଦ୍ରେଷୁ ମହାଦେଵୋ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣେଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରେଷ୍ଵେଵ କପିଲଃ ସୂର୍ଯସ୍ତେଜସ୍ଵିନାଂ ଯଥା । ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵେଷୁ ଯଥାଽଗ୍ରଣୀଃ
ସିଦ୍ଧମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କପିଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ସନତ୍କୁମାର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୂପେଷୁ ଚ ଯଥା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍ । ଦେଵୀଷୁ ଚ ଯଥା ଦୁର୍ଗା ମହାପୁଣ୍ଯଵତୀ ସତୀ
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଏବଂ ଧନୁର୍ବାନ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ଅତି ପୁଣ୍ୟବତୀ ସତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରାଣାଧିକା ଯଥା ରାଧା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରେଯସୀଷୁ ଚ । ଈଶ୍ଵରୀଷୁ ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପଣ୍ଡିତେଷୁ ସରସ୍ଵତୀ
ପ୍ରେମିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଥା ସର୍ଵପୁରାଣେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମେଵ ଚ । ନାତୋ ଦିଶିଷ୍ଟଂ ସୁଖଦଂ ମଧୁରଂ ଚ ସୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଏକମାତ୍ର ଅତିଶୟ ମଧୁର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଭଦାୟକ।
ସଂଦେହଭଞ୍ଜନଂ ଚୈଵ ପୁରାଣଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଇହ ଲୋକେ ଚ ସୁଖଦଂ ସୁପ୍ରଦଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍
ଏହି ପୁରାଣ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଲୋକରେ ଏହା ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ।
ଶୁଭଦଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ଚୈଵ ଵିଘ୍ନନିଘ୍ନକରଂ ପରମ୍ । ହରିଦାସ୍ଯପ୍ରଦଂ ଚୈଵ ପରଲୋକେ ପ୍ରହର୍ଷଦମ୍
ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରେ, ହରିଙ୍କ ସେବା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ଯଜ୍ଞାନାମପି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵ୍ରତାନାଂ ତପସାଂ ତଥା । ଭୁଵଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାପି ଫଲଂ ନାସ୍ଯ ସମାନକମ୍
ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ଏହାର ସମାନ ନୁହେଁ।
ଚତୁର୍ଣାମପି ଵେଦାନାଂ ପାଠାଦପି ଵରଂ ଫଲମ୍ । ଶ୍ରୃଣୋତୀଦଂ ପୁରାଣଂ ଚ ସଂଯତଶ୍ଚେହ ପୁତ୍ରକ
ଚାରିଟି ବେଦ ପାଠ କରିଲେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଯଦି ନିୟମିତ ଭାବରେ ଶୁଣିବ।
ଗୁଣଵନ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପୁତ୍ରମାଲଭେତ୍ । ଶ୍ରୃଣୋତି ଦୁର୍ଭଗା ଚେତ୍ତୁ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ଵାମିନୋ ଲଭେତ୍
ଗୁଣବାନ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ପୁଅ ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଯଦି ଅଭାଗା ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ସେ ମାଲିକଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ପାଏ।
ମୃତଵତ୍ସା କାକଵନ୍ଧ୍ଯା ମହାଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ପାପିନୀ । ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାଲ୍ଲେଭେ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଚିରଚୀଵିନମ୍
ଯାହାର ପୁଅ ମରିଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଅନ୍ତସ୍ତାନ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ପାପିନୀ, ସେମାନେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି।
ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଭାର୍ଯୋ ଲଭତେ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଅସ୍ପଷ୍ଟକୀର୍ତିଃ ସୁଯଶା ମୂର୍ଖୋ ଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପୁଅ ମିଳେ; ଯେଉଁଠାରେ ବିବାହ ହୋଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ପ୍ରିୟା ମିଳେ; ଯାହାର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେ ଖ୍ୟାତି ପାଏ; ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ହୁଏ।
ରୋଗାର୍ତୋ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗାଦ୍ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍ । ଭଯାନ୍ମୁଚ୍ଯେତ ଭୀତସ୍ତୁ ମୁଚ୍ଯେତାପନ୍ନ ଆପଦଃ
ଯେଉଁମାନେ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ବନ୍ଧନରେ ଥିବାମାନେ ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ଭୟଭୀତମାନେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବାମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଅରଣ୍ଯେ ବ୍ରାନ୍ତରେ ଭୀତୋ ଦାଵାଗ୍ନୋ ମୁଚ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଅଘଂ କୁଷ୍ଠଂ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ରୋଗଂ ଶୋକଂ ଚ ଦାରୁଣମ୍
ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାବାନଳରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ପାପ, କୁଷ୍ଠ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶୋକ ଦୂର ହୁଏ।
ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ନୈଵ ଜାନାତ୍ଯପୁଣ୍ଯଵାନ୍ । ଶ୍ଲୋକାର୍ଧ ଶ୍ଲୋକପାଦଂ ଵା ଯଃ ଶୃଣୋତି ସୁସଂଯତଃ
ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣି ଲାଭ ପାଆନ୍ତି, ଅପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକେ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏକ ଶ୍ଲୋକର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣେ—
ଗୋଲକ୍ଷଦାନପୁଣ୍ଯଂ ଚ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଯୁତୁଃଖଡଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଶୁଦ୍ଧକାଲେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
—ସେ ଗୋଦାନର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣେ—