ସୂତ ଉଵାଚ ତ୍ଯଜ ଭୀତିଂ ମହାଭାଗ ପ୍ରଶ୍ନଂ କୁରୁ ଯଦିଚ୍ଛସି । ସର୍ଵଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଯଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼; ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଚାହଁ, ପଚାର; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମଧ୍ୟ ହେଉ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାଣାନାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ସଂଖ୍ଯାନମପି ତେଷାଂ ଚ ଫଲମସ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରକ
ଶୌନକ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ, ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏହାର ଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁଉଛି, ହେ ପୁଅ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଵିସ୍ତରାଣି ପୁରାଣାନି ଚେତିହାସଶ୍ଚ ଶୌନକ । ସଂହିତାଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣି କଥଯାମି ଯଥାଗତମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୌନକ, ପୁରାଣମାନେ ଓ ଇତିହାସମାନେ ବିସ୍ତୃତ; ସଂହିତା ଏବଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଆସିଛି, ସେପରି ମୁଁ କହିବି।
ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ । ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଵିପ୍ର ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍
ସୃଷ୍ଟି, ପୁନଃସୃଷ୍ଟି, ବଂଶାବଳୀ, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ବଂଶର କଥା; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣର ପଞ୍ଚଟି ଲକ୍ଷଣ ଏହିମାନେ।
ଏତଦୁପପୁରାଣାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ମହତାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ କଥଯାମି ତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଉପପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାପୁରାଣମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି।
ସୃଷ୍ଟିଶ୍ଚାପି ଵିସୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସ୍ଥିତିସ୍ତେଷାଂ ଚ ପାଲନମ୍ । କର୍ମଣାଂ ଵାସନା ଵାର୍ତାମନୂନାଂ ଚାକ୍ରମେଣ ଚ
ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା, ତାଙ୍କର ନିୟମ ରଖିବା, କର୍ମମାନଙ୍କର କଥା, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଗଳ୍ପ, ନିୟମିତ ଅନୁକ୍ରମରେ।
ଵର୍ଣନଂ ପ୍ରଲଯାନାଂ ଚ ମୌକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ନିରୂପଣମ୍ । ଉତ୍କୀର୍ତନଂ ହରେରେଵ ଵେଦାନାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପ୍ରଳୟର ବିବରଣୀ, ମୋକ୍ଷର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ହରିଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା, ଏବଂ ବେଦମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କଥା।
ଦଶାଧିକଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ ମହତାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ସଂଖ୍ଯାନଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ମହାପୁରାଣମାନେ ଦଶଟି ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣଂ ଚ ସହସ୍ରାଣାଂ ଦଶୈଵ ତୁ । ପଞ୍ଚୋନଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରଂ ପାଦ୍ମମେଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଦ୍ମପୁରାଣ ପଚାସି ହଜାର ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଥିବା ନାମକରଣ ପାଇଛି।
ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଶୈଵଂ ଚୈଵ ନିରୂପିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବିଷ୍ଣୁପୁରାଣକୁ ଏକୋଣେଇଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଶିବପୁରାଣର ଚବିଶି ହଜାର ଥିବା ଘୋଷିତ।
ଗ୍ରନ୍ଥୋଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ରଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତଂ ଵିଦୁଃ । ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ନାରଦୀଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଜଣା; ନାରଦ ପୁରାଣ ପঁଚିଶି ହଜାର ଥିବା କୁହାଯାଏ।
ମାର୍କଣ୍ଡଂ ନଵସାହସ୍ରଂ ପୁରାଣଂ ପଣ୍ଡିତା ଵିଦୁଃ । ଚତୁଃଶତାଧିକଂ ପଞ୍ଚଦଶସାହସ୍ରମେଵ ଚ
ପଣ୍ଡିତମାନେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣକୁ ନଅ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ପନ୍ଦର ହଜାର ଚାରିଶେ ଥିବା।
ପରମଗ୍ନିପୁରାଣଂ ଚ ରୁଚିରଂ ପରିସୀର୍ତିତମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ପରଂ ପଞ୍ଚଶତାଧିକମ୍
ଆଗ୍ନିପୁରାଣ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଚଉଦ ହଜାର ପାଞ୍ଚଶେ ଥିବା କୁହାଯାଏ।
ପୁରାଣପ୍ରଵରଂ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମୀପ୍ସିତମ୍
ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଅଠର ହଜାର ଅଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ସାରମେଵ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଏକାଦଶସହସ୍ରଂ ତୁ ପରଂ ଲିଙ୍ଗପୁରାଣକମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ସାର ଜାଣନ୍ତି; ଲିଙ୍ଗପୁରାଣର ଏକୋଣେଏଠି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵାରାହଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଏକାଶୀତିସହସ୍ରଂ ଚ ପରମେଵ ଶତାଧିକମ୍
ବାରାହ ପୁରାଣର ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା କୁହାଯାଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣର ଏକାଶୀ ହଜାର ଅଛି।
ଵରଂ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣଂ ଚ ସଦ୍ଭିରେଵଂ ନିରୂପିତମ୍ । ଵାମନଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ କୌର୍ମ ସପ୍ତଦଶୈଵ ତୁ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଯେମିତି ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣକୁ ଗରିମା ଦେଇଥାନ୍ତି, ବାମନ ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଏବଂ କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ସତର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ପଣ୍ଡିତୈସ୍ତଥା । ଊନଵିଶତିସାହସ୍ରଂ ଗାରୁଡଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଚଉଦ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଗାରୁଡ ପୁରାଣରେ ଉଣେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ପରଂ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମାଢଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଏଵଂ ପୁରାଣସଂଖ୍ଯାନଂ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷମୁଦାହୃତମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣରେ ବାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ମୋଟ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଚାରି ଲକ୍ଷ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାମେଵମେଵ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଏଵଂ ଚୋପପୁରାଣାନାମଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଏଭଳି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଉପପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ଇତିହାସୋ ଭାରତଂ ଚ ଵାନ୍ମୀକଂ କାଵ୍ଯମେଵ ଚ । ପଞ୍ଚକଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣାଂ କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ଯପୂର୍ଵକମ୍
ଇତିହାସ, ମହାଭାରତ ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କବିତା, ସହିତ ପଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚରାତ୍ର, ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି।
ଵସିଷ୍ଠଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ କାପିଲଂ ଗୌତମୀଯକମ୍ । ପରଂ ସନତ୍କୁମାରୀଯଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ଚ ପଞ୍ଚକମ୍
ବସିଷ୍ଠ, ନାରଦ, କପିଳ, ଗୌତମୀୟ ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର ପଞ୍ଚରାତ୍ର—ଏହି ପଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚରାତ୍ର ରୂପେ ପରିଚିତ।
ପଞ୍ଚକଂ ସହିତାନାଂ ଚ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ଯାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ପଞ୍ଚଟି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଗୌତମ ଏବଂ କୁମାରଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ।
ଗୌତମସ୍ଯ କୁମାରସ୍ଯ ସଂହିତାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵ କ୍ରମେଣ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଗୌତମ ଏବଂ କୁମାରଙ୍କ ସଂହିତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରି କୁହାଯାଇଛି।
ଅସ୍ତ୍ଯେଵଂ ଵିପୁଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମମାପି ଚ ଯଥାଗମମ୍ । ଉଵାଚେଦଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ଏଭଳି ବିଶାଳ ଶାସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ପୁରାଣ ଗୋଲୋକରେ ରାସମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ କଥାଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ସ୍ଵଭକ୍ତକମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଧର୍ମୋ ନାରାଯଣଂ ମୁନିମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ଧର୍ମ ଏହାକୁ ଧାର୍ମିକ ନାରାୟଣ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରାଯଣୋ ନାରଦଂ ଚ ନାରଦୋ ମାଂ ଚ ଭକ୍ତକମ୍ । ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରିଷ୍ଠଂ କଥଯାମି ତତ୍
ନାରାୟଣ ଏହାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ, ନାରଦ ଏହାକୁ ମୋତେ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତକୁ କହିଥିଲେ; ମୁଁ ଏବେ ଏହାକୁ ତୁମକୁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହୁଛି।
ସୁଦର୍ଲଭଂ ପୁରାଣଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ଯଦ୍ଵୃଣୋତ୍ଯେଵ ଵିଶ୍ଵୌଘଂ ଜୀଵିନାଂ ପରମାତ୍ମକମ୍
ଏହି ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ଚାହାନ୍ତି।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷିରୂପଂ ଚ କର୍ମଣାମେଵ କର୍ମିଣାମ୍ । ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଵୃତଂ ଯତ୍ର ତଦ୍ଵିଭୂତିମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଦେଖାଯାଏ।
ତେନେଦଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମିତ୍ଯେଵଂ ଚ ବିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦଂ ପୁରାଣଂ ଚ ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲପ୍ରଦମ୍
ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପୁରାଣ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।