ଊଷାଯା ହରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବାଣସ୍ଯ ଭୁଜକୃନ୍ତନମ୍ । ବଲେଶ୍ଚ ସ୍ତଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତମନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଵିକ୍ରମଃ
ଉଷାଙ୍କ ହରଣ, ବାଣଙ୍କ ହସ୍ତ କାଟିବା, ବଳରାମଙ୍କ ଶ୍ରୀସ୍ତୁତି, ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତାପ—
ରାଧାଯଶୋଦାସଂଵାଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପରମଦୁର୍ଲଭଃ । ମୋକ୍ଷଣଂ ଚ ଶୃଗାଲସ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ରାଧା ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ଶୃଗାଳଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମୁକ୍ତି—
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଗଣେଶପୂଜନଂ ତଥା । ଦର୍ଶନଂ ରାଧିକାସାର୍ଧଂ କୁଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗଣେଶ ପୂଜା, ରାଧିକା ସହିତ ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ—
ରାଧାଯା ଦର୍ଶନଂ ଦେଵ୍ଯା ରାଧାତେଜଃପ୍ରକାଶନମ୍ । ରାଧାଯ ରମଣଂ ତୀର୍ଥେ ଭ୍ରମଣଂ ରହସି ସ୍ମୃତମ୍
ଦେବୀ ରାଧାଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ରାଧାଙ୍କ ତେଜ ଉଜାଗର, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗୁପ୍ତ ଭ୍ରମଣ—
ନିଧନଂ ଯଦୁଵଂଶାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ଶୌନକ । ମୋକ୍ଷଣଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସ୍ଵପଦେ ଗମନଂ ହରେଃ
ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଶାପରେ ଯଦୁବଂଶର ନାଶ, ଶୌନକ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସ୍ୱ ଲୋକକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ—
ଵିଵାହୋ ନାରଦସ୍ଯୈଵୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଵହ୍ନିସୁଵର୍ଣଯୋଃ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵ ମହାଭାଗ ପୁନରେଵ ସମାସତଃ
ନାରଦଙ୍କ ବିବାହ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୁନାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏସବୁ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ପୁନିଥରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି—
ଚତୁଃଖଣ୍ଡୈଃ ପୁରାଣଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମେଵ ଚ । ଅତଃ ପରଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରାତୁମିଚ୍ଛସି
ଚାରି ଖଣ୍ଡରେ ପୁରାଣ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ; ଏହା ପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଅନୁକ୍ରମଣିକଂ ନାମ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖଣ୍ଡର 'ନାରଦଖଣ୍ଡର ଅନୁକ୍ରମଣିକା' ନାମକ ଏକ ଶତ ତିରିଶି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଅଧ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଚୀଵିତଂ ଚ ସୁଜୀଵିତମ୍ । ଯତ୍ଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତେ ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ ମୋକ୍ଷକାରଣମ୍
ଶୌନକ କହିଲେ: ଏବେ ମୋର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ ହେଲା, ଏବଂ ମୋର ଜୀବନ ଭଲ ଭାବେ ବ୍ୟତୀତ ହେଲା; କାରଣ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଫଳ ପାଇଛି, ଯାହା ମୁକ୍ତିର କାରଣ ଏବଂ ବିଘ୍ନ ରହିତ।
ଅଭଯଂ ଦେହି ହେ ଵତ୍ସ ହେ ତାତ ମହ୍ଯମେଵ ଚ । ତଦା ନିଵେଦନଂ କିଂଚିଦସ୍ତୀତି ଚ କରୋମ୍ଯହମ୍
ହେ ପୁଅ, ହେ ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ଭୟମୁକ୍ତି ଦିଅ; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଏକ ଅନୁରୋଧ ରଖିବି।
ସୂତ ଉଵାଚ ତ୍ଯଜ ଭୀତିଂ ମହାଭାଗ ପ୍ରଶ୍ନଂ କୁରୁ ଯଦିଚ୍ଛସି । ସର୍ଵଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଯଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼; ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଚାହଁ, ପଚାର; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମଧ୍ୟ ହେଉ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାଣାନାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ସଂଖ୍ଯାନମପି ତେଷାଂ ଚ ଫଲମସ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରକ
ଶୌନକ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ, ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏହାର ଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁଉଛି, ହେ ପୁଅ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଵିସ୍ତରାଣି ପୁରାଣାନି ଚେତିହାସଶ୍ଚ ଶୌନକ । ସଂହିତାଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣି କଥଯାମି ଯଥାଗତମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୌନକ, ପୁରାଣମାନେ ଓ ଇତିହାସମାନେ ବିସ୍ତୃତ; ସଂହିତା ଏବଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଆସିଛି, ସେପରି ମୁଁ କହିବି।
ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ । ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଵିପ୍ର ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍
ସୃଷ୍ଟି, ପୁନଃସୃଷ୍ଟି, ବଂଶାବଳୀ, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ବଂଶର କଥା; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣର ପଞ୍ଚଟି ଲକ୍ଷଣ ଏହିମାନେ।
ଏତଦୁପପୁରାଣାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ମହତାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ କଥଯାମି ତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଉପପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାପୁରାଣମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି।
ସୃଷ୍ଟିଶ୍ଚାପି ଵିସୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସ୍ଥିତିସ୍ତେଷାଂ ଚ ପାଲନମ୍ । କର୍ମଣାଂ ଵାସନା ଵାର୍ତାମନୂନାଂ ଚାକ୍ରମେଣ ଚ
ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା, ତାଙ୍କର ନିୟମ ରଖିବା, କର୍ମମାନଙ୍କର କଥା, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଗଳ୍ପ, ନିୟମିତ ଅନୁକ୍ରମରେ।
ଵର୍ଣନଂ ପ୍ରଲଯାନାଂ ଚ ମୌକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ନିରୂପଣମ୍ । ଉତ୍କୀର୍ତନଂ ହରେରେଵ ଵେଦାନାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପ୍ରଳୟର ବିବରଣୀ, ମୋକ୍ଷର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ହରିଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା, ଏବଂ ବେଦମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କଥା।
ଦଶାଧିକଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ ମହତାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ସଂଖ୍ଯାନଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ମହାପୁରାଣମାନେ ଦଶଟି ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣଂ ଚ ସହସ୍ରାଣାଂ ଦଶୈଵ ତୁ । ପଞ୍ଚୋନଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରଂ ପାଦ୍ମମେଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଦ୍ମପୁରାଣ ପଚାସି ହଜାର ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଥିବା ନାମକରଣ ପାଇଛି।
ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଶୈଵଂ ଚୈଵ ନିରୂପିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବିଷ୍ଣୁପୁରାଣକୁ ଏକୋଣେଇଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଶିବପୁରାଣର ଚବିଶି ହଜାର ଥିବା ଘୋଷିତ।
ଗ୍ରନ୍ଥୋଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ରଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତଂ ଵିଦୁଃ । ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ନାରଦୀଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଜଣା; ନାରଦ ପୁରାଣ ପঁଚିଶି ହଜାର ଥିବା କୁହାଯାଏ।
ମାର୍କଣ୍ଡଂ ନଵସାହସ୍ରଂ ପୁରାଣଂ ପଣ୍ଡିତା ଵିଦୁଃ । ଚତୁଃଶତାଧିକଂ ପଞ୍ଚଦଶସାହସ୍ରମେଵ ଚ
ପଣ୍ଡିତମାନେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣକୁ ନଅ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ପନ୍ଦର ହଜାର ଚାରିଶେ ଥିବା।
ପରମଗ୍ନିପୁରାଣଂ ଚ ରୁଚିରଂ ପରିସୀର୍ତିତମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ପରଂ ପଞ୍ଚଶତାଧିକମ୍
ଆଗ୍ନିପୁରାଣ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଚଉଦ ହଜାର ପାଞ୍ଚଶେ ଥିବା କୁହାଯାଏ।
ପୁରାଣପ୍ରଵରଂ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମୀପ୍ସିତମ୍
ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଅଠର ହଜାର ଅଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ସାରମେଵ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଏକାଦଶସହସ୍ରଂ ତୁ ପରଂ ଲିଙ୍ଗପୁରାଣକମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ସାର ଜାଣନ୍ତି; ଲିଙ୍ଗପୁରାଣର ଏକୋଣେଏଠି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵାରାହଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଏକାଶୀତିସହସ୍ରଂ ଚ ପରମେଵ ଶତାଧିକମ୍
ବାରାହ ପୁରାଣର ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା କୁହାଯାଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣର ଏକାଶୀ ହଜାର ଅଛି।
ଵରଂ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣଂ ଚ ସଦ୍ଭିରେଵଂ ନିରୂପିତମ୍ । ଵାମନଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ କୌର୍ମ ସପ୍ତଦଶୈଵ ତୁ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଯେମିତି ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣକୁ ଗରିମା ଦେଇଥାନ୍ତି, ବାମନ ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଏବଂ କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ସତର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ପଣ୍ଡିତୈସ୍ତଥା । ଊନଵିଶତିସାହସ୍ରଂ ଗାରୁଡଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଚଉଦ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଗାରୁଡ ପୁରାଣରେ ଉଣେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ପରଂ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମାଢଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଏଵଂ ପୁରାଣସଂଖ୍ଯାନଂ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷମୁଦାହୃତମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣରେ ବାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ମୋଟ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଚାରି ଲକ୍ଷ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାମେଵମେଵ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଏଵଂ ଚୋପପୁରାଣାନାମଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଏଭଳି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଉପପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।