ଏତାସାଂ ଚରିତଂ ଚୈଵମନ୍ଯାସାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଉପାଖ୍ଯାନଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏମିତି ସେମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ; ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଅପୂର୍ଵଂ ରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ । ସଂଵାଦୋ ଯମସାଵିତ୍ର୍ଯୋଃ ସତ୍ଯଵଜ୍ଜୀଵଦାନକମ୍
ଅପୂର୍ବ ରାଧିକା କଥା ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ଯମ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ସତ୍ୟ ଭଳି ଜୀବନ ଦାନ।
କୃଣ୍ଡାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ତଥା । ଜୀଵିତର୍ମଵିପାକଶ୍ଚ ଭୋଗନିର୍ଣଯ ଏଵ ଚ
କୃଣ୍ଡମାନଙ୍କର ବିବରଣା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ; ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଫଳ ଏବଂ ଭୋଗର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ଅପୂର୍ଵ ରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଗୋପ୍ଯକମ୍ । ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଚ ନୃପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଅପୂର୍ବ ରାଧିକା କଥା, ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜା ସୁଯଜ୍ଞଙ୍କର ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର।
ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଗୋପ୍ଯକମ୍ । ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ସଂଵାଦେ ମହେଶଶଙ୍ଖଚୂଡଯୋଃ
ତୁଳସୀ କଥା ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି, ତାହା କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ମହେଶ ଓ ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ।
ତୁଲସୀକୃଷ୍ଣସଂଵାଦସ୍ତଯୋଃ ସଂଭୋଗ ଏଵ ଚ । ନିଧନଂ ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ଶ୍ରୀଦାମ୍ନଃ ଶାପମୋକ୍ଷଣମ୍
ତୁଳସୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ; ଶଂଖଚୂଡଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କର ଶାପମୋଚନ।
ପଦପ୍ରାପ୍ତିଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ଵିପଦାଂ ଖଣ୍ଡନଂ ତଥା । ଜୀଵିନାଂ ମୋକ୍ଷବୀଜଂ ଚ ଗଙ୍ଗୋପାଖ୍ଯାନମୀପ୍ସିତମ୍
ଦେବତାମାନେ ପରମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ସମସ୍ତ ବିପଦର ନାଶ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିର ବିଜ୍ ଏହି ଗଙ୍ଗା କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ।
ତଥୈଵ ମନସାଖ୍ଯାନଂ ପରଂ ହର୍ଷଵିଵର୍ଧନମ୍ । ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାଖ୍ଯାନମେଵମନ୍ଯାସାଂ ଚ ନିରୂପଣମ୍
ଏହିପରି ମନର କଥା ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟର ବିବେଚନା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଯଦ୍ଯତପ୍ରାସଙ୍ଗିକାଖ୍ଯାନଂ ଵକ୍ତୁଃ ପ୍ରଶ୍ନାନୁରୋଧତଃ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡଂ ଗଣପତେଃ ଶ୍ରୃଣୁ
ଯେଉଁଠି କଥକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପକଥା କହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣେଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକେକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଶୁଣ।
ଅତୀଵ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଵାଦୁ ସ୍ଵାଦୁ ପଦେ ପଦେ । ସୁଗୋପ୍ଯଂ ତତ୍ପୁରାଣେଷୁ ରମ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ନଵଂ ନଵମ୍
ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ମିଷ୍ଟା ଓ ରମ୍ୟ ଲାଗେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଓ ସଦା ନୂତନ ଚମତ୍କାର କଥା ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ସୁଦୁର୍ଲଭମୁପାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୋତୃପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତା କ୍ରୀଡା ଚ ପରମା ପାର୍ଵତୀପରମେଶଯୋଃ
ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ; ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୀଳା ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।
ସ୍କନ୍ଦୋତ୍ପତ୍ତିଃ ପ୍ରଥମତଃ କ୍ରୀଡାଭଙ୍ଗସ୍ତଯୋସ୍ତଥା । ପାର୍ଵତୀତୋଷଣଂ ଚୈଵମଭିମାନଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ପ୍ରଥମେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଜନ୍ମ, ପରେ ତାଙ୍କ ଦୁହେଁଙ୍କ ଖେଳର ବିଘ୍ନ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଓ ଅହଂକାର ନାଶ କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ପୁଣ୍ଯକଂ ଚ ଵ୍ରତଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ଵରଦାନଂ ହରେରେଵ ସୁଵ୍ରତାଂ ପାର୍ଵତୀଂ ପ୍ରତି
ପୁଣ୍ୟ ଉପବାସ, ଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁବ୍ରତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ହରେଶ୍ଚ ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାତିଥିରୂପିଣଃ । ଆଵିର୍ଭାଵୋ ଗଣେଶସ୍ଯ କୃପଯା ଶିଵମନ୍ଦିରେ
ହରିଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ରୂପେ ଦର୍ଶନ ଓ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ କୃପାବଶତଃ ଗଣେଶଙ୍କ ଅବିର୍ଭାବ ଘଟିଥିଲା।
ଦର୍ଶନଂ ପୁତ୍ରଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ପାର୍ଵତୀପରମେଶଯୋଃ । ପରମାନନ୍ଦରୂପଂ ଚ ଶିଵଗେହେ ମହୋତ୍ସଵମ୍
ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ଶିବଙ୍କ ଘରେ ପରମ ଆନନ୍ଦର ମହୋତ୍ସବ ହେଲା।
ଦେଵାଦ୍ଯା ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ବାଲଂ ନିତ୍ଯମଜଂ ଵିଭୁମ୍ । ସତ୍ଯସ୍ଵରୂପଂ ପରମଂ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସତ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି, ପରମ ଓ ପରବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵଵିଘ୍ନହରଂ ଶାନ୍ତଂ ଦାତାରଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । ତପସାଂ ଜପଯଜ୍ଞାନାଂ ଵ୍ରତାନାଂ ଫଲଦଂ ଵିଭୁମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ତପ, ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରତର ଫଳ ଦେଇଥିବା ସ୍ୱାମୀ।
ଅତୀଵ କମନୀଯଂ ଚ ରମଣୀଯଂ ଚ ଯୋଷିତାମ୍ । ପ୍ରାଣାଧିକଂ ପ୍ରିଯତମ୍ ପାର୍ଵତୀପରମେଶଯୋଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଓ ରମଣୀମୟ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵବୀଜଂ ଚ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍
ସେ ଭଗବାନ୍ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।
ଯଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ସ୍ତଵନାତ୍ପ୍ରଣାମାତ୍ପୂଜନାତ୍ତଥା । ଧ୍ଯାନାସାଧ୍ଯଂ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ଜନ୍ମକୋଟ୍ଯଘନାଶନମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ତୁତି, ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜା କଲେ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିପାରିବେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।
କାର୍ତିକୋଦ୍ଧରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ଯାଭିଷେକ ଏଵ ଚ । ଗଣେଶପୂଜନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଶନମ୍
କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର, ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶ କରୁଥିବା ଗଣେଶ ପୂଜା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଜମଦଗ୍ନେଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କାର୍ତଵୀର୍ଯାର୍ଜୁନେନ ଚ । ସୁରଭୀହରଣଂ ଚୈଵ ନିଧନଂ ଚ ମୁନେସ୍ତଥା
ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ, ସୁରଭୀ ହରଣ ଓ ମୁନିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ପତିଵ୍ରତାରେଶୁକାଯାଶ୍ଚିତାରୋହଣମେଵ ଚ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଭୃଗୋଶ୍ଚୈଵ ଦାରୁଣଂ ଚ ସୁଦାରୁଣମ୍
ପତିବ୍ରତା ରେଣୁକାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ନିଃକ୍ଷତ୍ରୀକରଣଂ ଚୈଵମେକଵିଂଶତିକଂ ଦ୍ଵିଜ । ସଂଵାଦୋ ଜ୍ଞାନଲାଭଶ୍ଚ ଗଣେଶପର୍ଶୁରାମଯୋଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏକୋଇଶିଥର ନଶ୍ଟ ହେବା, ଗଣେଶ ଓ ପରଶୁରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ ଓ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ଘଟିଥିଲା।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦାରୁମଂ ଚ ହେରମ୍ବଦନ୍ତଭଞ୍ଜନମ୍ । ଦୁର୍ଗାଯାଶ୍ଚ ଵିଲାପଶ୍ଚାଭିଶାପୋ ଭାର୍ଗଵଂ ପ୍ରତି
ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ, ହେରମ୍ବଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା—
ସ୍ମରଣେ ପର୍ଶୁରାମସ୍ଯାପ୍ଯାଵିର୍ଭାଵୋ ହରେରପି । ପାର୍ଵତୀଂ ବୋଧଯାମାସ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ପରଶୁରାମଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ହରି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲେ।
ଵର୍ଣନଂ ଶିଵଲୋକସ୍ଯ ପରମାଶ୍ଚର୍ଯମୀପ୍ସିତମ୍ । ପ୍ରଦତ୍ତଂ ପର୍ଶୁରାମାଯ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ଶଂକରେଣ ଚ
ଶିବଲୋକର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରଶୁରାମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର—
ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ କଵଚଂ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ଵରଦାନଂ ଚାଭଯଂ ଚ ପ୍ରଦାନଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ କବଚ, ଦୟାଳୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର, ଭୟ ଦୂର କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ—
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ଭୂପାନାଂ ନିଧନଂ ଚ ଚକାର ସଃ । ବଭୂଵ ଭୃଗୁଣା ଵିପ୍ର ଭୁଵଶ୍ଚ ଭାରମୀକ୍ଷଣମ୍
ସେ ଏକୋଇଶିଥର ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟିଗଲା।
ପ୍ରଶ୍ନାନୁରୋଧକ୍ରମତଃ ପୂର୍ଵାପାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗଣପତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ସମାସେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବ ଗଳ୍ପ କୁହାଯାଇଛି; ଗଣେଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।