ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡଂ ଚ କଥିତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମନିରୂପଣମ୍ । ତଦନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଯେଷାମପି ଯଥାଗମମ୍
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାନୀୟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି।
ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ସଗୁଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପୃଥକ୍ । ଯେଷାମପି ଯଥା ଶକ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଧ୍ଯାନମେଵ ଚ
ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯେତେକି ସମର୍ଥ୍ୟ, ସେଉଁଠି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି।
ଗୋଲୋକାଦେର୍ଵର୍ଣନଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ତତ୍ରୋପଯୁକ୍ତୋପାଖ୍ଯାନଂ ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାସଙ୍ଗିକଂ ଦ୍ଵିଜ
ଗୋଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ବିବରଣା କ୍ରମକ୍ରମେ ଏବଂ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଜାତୀନାଂ ନୀର୍ଣଯଶ୍ଚୈଵ ସଂକରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋପାଖ୍ଯାନଂ ତତ୍ତତ୍ପ୍ରଶନାନୁରୋଧତଃ
ଜାତିମାନଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ମିଶ୍ର ଜାତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବିଶେଷ କଥା ଅଛି, ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ରାଧାମାଧଵଯୋଃ କ୍ରୀଡା ମହାଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ନିରୂପଣଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ସମାସେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ରାଧା ଓ ମାଧବଙ୍କର ଲୀଳା, ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାରାଂଶ ଭାବେ ବିବରଣା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ବ୍ରହ୍ମନାରଦଯୋଶ୍ଚୈଵ ସଂଵାଦଃ ପରମାର୍ଥତଃ । ଵିପେକୋ ନାରଦସ୍ଯୈଵ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦଙ୍କର ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍କାର; ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କର ବିବେକ।
ଆଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ନରନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ । ଗମନଂ ନାରଦସ୍ଯୈଵ ତେନ ସାର୍ଥଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ନାରଦଙ୍କର ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା; ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ।
ତଯୋଃ ସଂଭାଷଣଂ ଚୈଵ ନାରଦାଦ୍ଯ(ଯ) ନିଵେଦନମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡଂ କ୍ରମେଣୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଏବଂ ନାରଦଙ୍କର ବିବରଣା; ସେଠାରେ, ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ପ୍ରକୃତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ସୁଧାଖଣ୍ଡସମଂ ମୁନେ । ପ୍ରକୃତେର୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ଵର୍ଣନମ୍
ଏବେ ପ୍ରକୃତି ଖଣ୍ଡ ଶୁଣ, ଯାହା ଅମୃତ ଖଣ୍ଡ ସମାନ, ହେ ମୁନି; ପ୍ରକୃତିର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା ଏବଂ ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି।
ଉପାଶ୍ଯାନଂ ଚ ତାସାଂ ଚ ଵର୍ଣନଂ ବୂଜନାଦିକମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗା ସାଵିତ୍ରୀ ରାଧିକା ତଥା
ସେମାନଙ୍କର ସେବକମାନଙ୍କ ବିବରଣା, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଧିକା।
ଏତାସାଂ ଚରିତଂ ଚୈଵମନ୍ଯାସାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଉପାଖ୍ଯାନଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏମିତି ସେମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ; ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଅପୂର୍ଵଂ ରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ । ସଂଵାଦୋ ଯମସାଵିତ୍ର୍ଯୋଃ ସତ୍ଯଵଜ୍ଜୀଵଦାନକମ୍
ଅପୂର୍ବ ରାଧିକା କଥା ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ଯମ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ସତ୍ୟ ଭଳି ଜୀବନ ଦାନ।
କୃଣ୍ଡାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ତଥା । ଜୀଵିତର୍ମଵିପାକଶ୍ଚ ଭୋଗନିର୍ଣଯ ଏଵ ଚ
କୃଣ୍ଡମାନଙ୍କର ବିବରଣା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ; ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଫଳ ଏବଂ ଭୋଗର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ଅପୂର୍ଵ ରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଗୋପ୍ଯକମ୍ । ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଚ ନୃପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଅପୂର୍ବ ରାଧିକା କଥା, ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜା ସୁଯଜ୍ଞଙ୍କର ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର।
ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଗୋପ୍ଯକମ୍ । ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ସଂଵାଦେ ମହେଶଶଙ୍ଖଚୂଡଯୋଃ
ତୁଳସୀ କଥା ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି, ତାହା କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ମହେଶ ଓ ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ।
ତୁଲସୀକୃଷ୍ଣସଂଵାଦସ୍ତଯୋଃ ସଂଭୋଗ ଏଵ ଚ । ନିଧନଂ ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ଶ୍ରୀଦାମ୍ନଃ ଶାପମୋକ୍ଷଣମ୍
ତୁଳସୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ; ଶଂଖଚୂଡଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କର ଶାପମୋଚନ।
ପଦପ୍ରାପ୍ତିଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ଵିପଦାଂ ଖଣ୍ଡନଂ ତଥା । ଜୀଵିନାଂ ମୋକ୍ଷବୀଜଂ ଚ ଗଙ୍ଗୋପାଖ୍ଯାନମୀପ୍ସିତମ୍
ଦେବତାମାନେ ପରମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ସମସ୍ତ ବିପଦର ନାଶ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିର ବିଜ୍ ଏହି ଗଙ୍ଗା କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ।
ତଥୈଵ ମନସାଖ୍ଯାନଂ ପରଂ ହର୍ଷଵିଵର୍ଧନମ୍ । ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାଖ୍ଯାନମେଵମନ୍ଯାସାଂ ଚ ନିରୂପଣମ୍
ଏହିପରି ମନର କଥା ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟର ବିବେଚନା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଯଦ୍ଯତପ୍ରାସଙ୍ଗିକାଖ୍ଯାନଂ ଵକ୍ତୁଃ ପ୍ରଶ୍ନାନୁରୋଧତଃ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡଂ ଗଣପତେଃ ଶ୍ରୃଣୁ
ଯେଉଁଠି କଥକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପକଥା କହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣେଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକେକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଶୁଣ।
ଅତୀଵ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଵାଦୁ ସ୍ଵାଦୁ ପଦେ ପଦେ । ସୁଗୋପ୍ଯଂ ତତ୍ପୁରାଣେଷୁ ରମ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ନଵଂ ନଵମ୍
ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ମିଷ୍ଟା ଓ ରମ୍ୟ ଲାଗେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଓ ସଦା ନୂତନ ଚମତ୍କାର କଥା ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ସୁଦୁର୍ଲଭମୁପାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୋତୃପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତା କ୍ରୀଡା ଚ ପରମା ପାର୍ଵତୀପରମେଶଯୋଃ
ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ; ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୀଳା ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।
ସ୍କନ୍ଦୋତ୍ପତ୍ତିଃ ପ୍ରଥମତଃ କ୍ରୀଡାଭଙ୍ଗସ୍ତଯୋସ୍ତଥା । ପାର୍ଵତୀତୋଷଣଂ ଚୈଵମଭିମାନଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ପ୍ରଥମେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଜନ୍ମ, ପରେ ତାଙ୍କ ଦୁହେଁଙ୍କ ଖେଳର ବିଘ୍ନ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଓ ଅହଂକାର ନାଶ କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ପୁଣ୍ଯକଂ ଚ ଵ୍ରତଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ଵରଦାନଂ ହରେରେଵ ସୁଵ୍ରତାଂ ପାର୍ଵତୀଂ ପ୍ରତି
ପୁଣ୍ୟ ଉପବାସ, ଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁବ୍ରତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ହରେଶ୍ଚ ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାତିଥିରୂପିଣଃ । ଆଵିର୍ଭାଵୋ ଗଣେଶସ୍ଯ କୃପଯା ଶିଵମନ୍ଦିରେ
ହରିଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ରୂପେ ଦର୍ଶନ ଓ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ କୃପାବଶତଃ ଗଣେଶଙ୍କ ଅବିର୍ଭାବ ଘଟିଥିଲା।
ଦର୍ଶନଂ ପୁତ୍ରଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ପାର୍ଵତୀପରମେଶଯୋଃ । ପରମାନନ୍ଦରୂପଂ ଚ ଶିଵଗେହେ ମହୋତ୍ସଵମ୍
ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ଶିବଙ୍କ ଘରେ ପରମ ଆନନ୍ଦର ମହୋତ୍ସବ ହେଲା।
ଦେଵାଦ୍ଯା ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ବାଲଂ ନିତ୍ଯମଜଂ ଵିଭୁମ୍ । ସତ୍ଯସ୍ଵରୂପଂ ପରମଂ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସତ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି, ପରମ ଓ ପରବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵଵିଘ୍ନହରଂ ଶାନ୍ତଂ ଦାତାରଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । ତପସାଂ ଜପଯଜ୍ଞାନାଂ ଵ୍ରତାନାଂ ଫଲଦଂ ଵିଭୁମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ତପ, ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରତର ଫଳ ଦେଇଥିବା ସ୍ୱାମୀ।
ଅତୀଵ କମନୀଯଂ ଚ ରମଣୀଯଂ ଚ ଯୋଷିତାମ୍ । ପ୍ରାଣାଧିକଂ ପ୍ରିଯତମ୍ ପାର୍ଵତୀପରମେଶଯୋଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଓ ରମଣୀମୟ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵବୀଜଂ ଚ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍
ସେ ଭଗବାନ୍ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।
ଯଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ସ୍ତଵନାତ୍ପ୍ରଣାମାତ୍ପୂଜନାତ୍ତଥା । ଧ୍ଯାନାସାଧ୍ଯଂ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ଜନ୍ମକୋଟ୍ଯଘନାଶନମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ତୁତି, ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜା କଲେ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିପାରିବେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।