କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ତଂ ବାଲଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ମାଯଯା ସୁରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ଚ ଦଦୌ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଶଂକରଯୋରପି
ସେ ଦେବତା ଶିଶୁକୁ କୋଳରେ ନେଇ ମମତାରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଯଯୌ ଶଂଭୁଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍ । ଅଗ୍ନ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ କଥିତା ସ୍ଵର୍ଣୋତ୍ପତ୍ତିଂ ନିଶାମଯ
ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚାଲିଗଲେ, ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶେଷ — ବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ରମ୍ଭାଂ ସୁଶ୍ରୋଣିଂ ସକାମୋ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ । ପପାତ ଵୀର୍ଯଂ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ତଥା
ରମ୍ଭାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି ଦେଖି, ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ରମ୍ଭାଂ ସୁଶ୍ରୋଣିଂ ସକାମୋ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ । ପପାତ ଵୀର୍ଯ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ତଥା
ରମ୍ଭାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି ଦେଖି, ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵର୍ଣପୁଞ୍ଜଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵଲତ୍ପ୍ରଭଃ । କ୍ଷଣେନ ଵର୍ଧଯାମାସ ସ ସୁମେରୁର୍ବଭୂଵ ହ
ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଜ୍ଵଳନ୍ତି ଆଲୋକରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଗୁଛ ଉପରକୁ ଉଠିଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ହେଇଗଲା।
ହିରଣ୍ଯରେତସଂ ଵହ୍ନିଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ 'ହିରଣ୍ୟରେତା' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି — ଏଉଁଠି ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ଵହ୍ନିସୁଵର୍ଣୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନାମୈକତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହାବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦଙ୍କ କଥାନୁସାରେ, 'ଅଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି' ନାମକ ଏକଶତ ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ନାଵଶେଷଂ ଧର୍ମେଶ ଵ୍ରହ୍ମଣଂ ଚ ମାମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ ପୁରାଣଂ ପୁନରେଵ ହି
ଏବେ ଏକଶତ ବତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମେଶ୍ୱର, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଆଉଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ କଥା ମୋତେ କହ।
ଏଵଂଵିଧଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଜନ୍ମନୈଵ ନ ହି ଶ୍ରୁତମ୍ । ନଧୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ତାତ ତା (ତ୍ଵା) ଦୃଶଂ ଵାଜକଂ ତଥା
ଏପରି ପୁରାଣ କଥା ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି, ଏହା କେବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ହୋଇନଥିଲା, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପରି କଥାକୁହୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭୋ ମହାଭାଗ ସାଵଧାନଂ ଚ ସଂଯତମ୍ । ଅଧ୍ଯାଯଶ୍ରଵଣେନୈଵ ପୁରାଣଫଲମାଲଭେତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଅତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପୁରାଣର ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡଂ ଚ କଥିତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମନିରୂପଣମ୍ । ତଦନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଯେଷାମପି ଯଥାଗମମ୍
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାନୀୟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି।
ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ସଗୁଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପୃଥକ୍ । ଯେଷାମପି ଯଥା ଶକ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଧ୍ଯାନମେଵ ଚ
ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯେତେକି ସମର୍ଥ୍ୟ, ସେଉଁଠି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି।
ଗୋଲୋକାଦେର୍ଵର୍ଣନଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ତତ୍ରୋପଯୁକ୍ତୋପାଖ୍ଯାନଂ ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାସଙ୍ଗିକଂ ଦ୍ଵିଜ
ଗୋଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ବିବରଣା କ୍ରମକ୍ରମେ ଏବଂ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଜାତୀନାଂ ନୀର୍ଣଯଶ୍ଚୈଵ ସଂକରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋପାଖ୍ଯାନଂ ତତ୍ତତ୍ପ୍ରଶନାନୁରୋଧତଃ
ଜାତିମାନଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ମିଶ୍ର ଜାତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବିଶେଷ କଥା ଅଛି, ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ରାଧାମାଧଵଯୋଃ କ୍ରୀଡା ମହାଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ନିରୂପଣଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ସମାସେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ରାଧା ଓ ମାଧବଙ୍କର ଲୀଳା, ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାରାଂଶ ଭାବେ ବିବରଣା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ବ୍ରହ୍ମନାରଦଯୋଶ୍ଚୈଵ ସଂଵାଦଃ ପରମାର୍ଥତଃ । ଵିପେକୋ ନାରଦସ୍ଯୈଵ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦଙ୍କର ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍କାର; ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କର ବିବେକ।
ଆଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ନରନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ । ଗମନଂ ନାରଦସ୍ଯୈଵ ତେନ ସାର୍ଥଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ନାରଦଙ୍କର ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା; ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ।
ତଯୋଃ ସଂଭାଷଣଂ ଚୈଵ ନାରଦାଦ୍ଯ(ଯ) ନିଵେଦନମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡଂ କ୍ରମେଣୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଏବଂ ନାରଦଙ୍କର ବିବରଣା; ସେଠାରେ, ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ପ୍ରକୃତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ସୁଧାଖଣ୍ଡସମଂ ମୁନେ । ପ୍ରକୃତେର୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ଵର୍ଣନମ୍
ଏବେ ପ୍ରକୃତି ଖଣ୍ଡ ଶୁଣ, ଯାହା ଅମୃତ ଖଣ୍ଡ ସମାନ, ହେ ମୁନି; ପ୍ରକୃତିର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା ଏବଂ ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି।
ଉପାଶ୍ଯାନଂ ଚ ତାସାଂ ଚ ଵର୍ଣନଂ ବୂଜନାଦିକମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗା ସାଵିତ୍ରୀ ରାଧିକା ତଥା
ସେମାନଙ୍କର ସେବକମାନଙ୍କ ବିବରଣା, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଧିକା।
ଏତାସାଂ ଚରିତଂ ଚୈଵମନ୍ଯାସାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଉପାଖ୍ଯାନଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏମିତି ସେମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ; ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଅପୂର୍ଵଂ ରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ । ସଂଵାଦୋ ଯମସାଵିତ୍ର୍ଯୋଃ ସତ୍ଯଵଜ୍ଜୀଵଦାନକମ୍
ଅପୂର୍ବ ରାଧିକା କଥା ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ଯମ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ସତ୍ୟ ଭଳି ଜୀବନ ଦାନ।
କୃଣ୍ଡାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ତଥା । ଜୀଵିତର୍ମଵିପାକଶ୍ଚ ଭୋଗନିର୍ଣଯ ଏଵ ଚ
କୃଣ୍ଡମାନଙ୍କର ବିବରଣା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ; ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଫଳ ଏବଂ ଭୋଗର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ଅପୂର୍ଵ ରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଗୋପ୍ଯକମ୍ । ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଚ ନୃପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଅପୂର୍ବ ରାଧିକା କଥା, ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜା ସୁଯଜ୍ଞଙ୍କର ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର।
ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଗୋପ୍ଯକମ୍ । ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ସଂଵାଦେ ମହେଶଶଙ୍ଖଚୂଡଯୋଃ
ତୁଳସୀ କଥା ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି, ତାହା କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ମହେଶ ଓ ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ।
ତୁଲସୀକୃଷ୍ଣସଂଵାଦସ୍ତଯୋଃ ସଂଭୋଗ ଏଵ ଚ । ନିଧନଂ ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ଶ୍ରୀଦାମ୍ନଃ ଶାପମୋକ୍ଷଣମ୍
ତୁଳସୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ; ଶଂଖଚୂଡଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କର ଶାପମୋଚନ।
ପଦପ୍ରାପ୍ତିଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ଵିପଦାଂ ଖଣ୍ଡନଂ ତଥା । ଜୀଵିନାଂ ମୋକ୍ଷବୀଜଂ ଚ ଗଙ୍ଗୋପାଖ୍ଯାନମୀପ୍ସିତମ୍
ଦେବତାମାନେ ପରମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ସମସ୍ତ ବିପଦର ନାଶ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିର ବିଜ୍ ଏହି ଗଙ୍ଗା କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ।
ତଥୈଵ ମନସାଖ୍ଯାନଂ ପରଂ ହର୍ଷଵିଵର୍ଧନମ୍ । ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାଖ୍ଯାନମେଵମନ୍ଯାସାଂ ଚ ନିରୂପଣମ୍
ଏହିପରି ମନର କଥା ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟର ବିବେଚନା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଯଦ୍ଯତପ୍ରାସଙ୍ଗିକାଖ୍ଯାନଂ ଵକ୍ତୁଃ ପ୍ରଶ୍ନାନୁରୋଧତଃ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡଂ ଗଣପତେଃ ଶ୍ରୃଣୁ
ଯେଉଁଠି କଥକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପକଥା କହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣେଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକେକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଶୁଣ।
ଅତୀଵ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଵାଦୁ ସ୍ଵାଦୁ ପଦେ ପଦେ । ସୁଗୋପ୍ଯଂ ତତ୍ପୁରାଣେଷୁ ରମ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ନଵଂ ନଵମ୍
ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ମିଷ୍ଟା ଓ ରମ୍ୟ ଲାଗେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଓ ସଦା ନୂତନ ଚମତ୍କାର କଥା ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।