ଵରୁଣ ଉଵାଚ ବାଲୋ ଜଲେ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ମମ ପୁତ୍ରୋଽଯମୀପ୍ସିତଃ । ଅହଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମା ମାଂ ତାଡଯେତ୍କଥମ୍
ବରୁଣ କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁ ମୋର ଆଶାକୃତ ପୁଅ, ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏହାକୁ ନେଇଯିବି, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଦେବେ?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵାଲକଃ ଶରଣାପନ୍ନୋ ମଯି ଵିଷ୍ଣୋ ମହେଶ୍ଵର । କଥଂ ଦାସ୍ଯାମି ଭୀତଂ ଚ ରୁଦନ୍ତଂ ଶରଣାଗତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ଏମିତି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ କିପରି ଛାଡିଦେବି?
ଶରଣାଗତଦୀନାର୍ତଂ ଯୋ ନ ରକ୍ଷେଦପଣ୍ଡିତଃ । ପଚ୍ଯତେ ନିରଯେ ତାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ, ଦୀନ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାଏ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପୀଡିତ ହୁଏ।
ଉଭଯୋର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ମଧୁସୂଧନଃ । ଉଵାଚ ତତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵେଶଶ୍ଚ ଯଥୋଚିତମ୍
ଉଭୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କାମିନୀଶ୍ରୋଣିଂ ଵୀର୍ଯଂ ଧାତୁଃ ପପାତ ତତ୍ । ଲଜ୍ଜଯା ପ୍ରେରଯାମାସ କ୍ଷୀରୋଦେ ନିର୍ମଲେ ଜଲେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏକ କାମନାବାନ୍ଛିନୀ ନାରୀଙ୍କ ଶୋଣି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିଗଲା; ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ଏହାକୁ ଦୁଧ ସାଗରର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତୌ ବଭୂଵ ବାଲଶ୍ଚ ଧର୍ମତୋ ଵିଧିପୁତ୍ରକଃ । କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଶ୍ଚ ସୁତଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵରୁଣସ୍ଯାପି ଗୌଣତଃ
ସେଠାରେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁଥିକି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଯୋନିସଂବନ୍ଧୋ ଵେଦେଷୁ ଚ ନିରୂପିତଃ । ଶିଷ୍ଯେ ପୁତ୍ରେ ଚ ସମତା ଚେତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଜ୍ଞାନ ଓ ଜନ୍ମର ସମ୍ପର୍କ ବେଦରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଶିଷ୍ୟ ଓ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସମତା ରହିଛି, ଏହି କଥା ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି।
ମନ୍ତ୍ରଂ ଦଦାତୁ ଵରୁଣୋ ଵିଦ୍ଯାଂଚ ବାରକାଯ ଚ । ପୁତ୍ରୋ ଵିଧାତୁର୍ଵଙ୍ନିଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ବରୁଣ ଶିଶୁକୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଜନ୍ମରୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦଦାତୁ ବାଲାଯ ଦାହିକାଂ ସକ୍ତିମୁଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ସର୍ଵଦଗ୍ଧୋ ହୁତାଶଶ୍ଚ ନିର୍ଵାଣୋ ଵରୁଣେନ ଚ
ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଅଗ୍ନିର ଦହନଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହିଗଲେ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଦାହିକାଂ ଶକ୍ତିଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶିଵାଜ୍ଞଯା । ମନ୍ତ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ଵରୁଣୋ ରତ୍ନମାଲାଂ ମନୋହରାମ୍
ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦହନଶକ୍ତି ଦେଲେ; ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମନୋହର ମଣିମାଳା ଦେଲେ।
କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ତଂ ବାଲଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ମାଯଯା ସୁରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ଚ ଦଦୌ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଶଂକରଯୋରପି
ସେ ଦେବତା ଶିଶୁକୁ କୋଳରେ ନେଇ ମମତାରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଯଯୌ ଶଂଭୁଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍ । ଅଗ୍ନ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ କଥିତା ସ୍ଵର୍ଣୋତ୍ପତ୍ତିଂ ନିଶାମଯ
ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚାଲିଗଲେ, ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶେଷ — ବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ରମ୍ଭାଂ ସୁଶ୍ରୋଣିଂ ସକାମୋ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ । ପପାତ ଵୀର୍ଯଂ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ତଥା
ରମ୍ଭାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି ଦେଖି, ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ରମ୍ଭାଂ ସୁଶ୍ରୋଣିଂ ସକାମୋ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ । ପପାତ ଵୀର୍ଯ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ତଥା
ରମ୍ଭାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି ଦେଖି, ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵର୍ଣପୁଞ୍ଜଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵଲତ୍ପ୍ରଭଃ । କ୍ଷଣେନ ଵର୍ଧଯାମାସ ସ ସୁମେରୁର୍ବଭୂଵ ହ
ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଜ୍ଵଳନ୍ତି ଆଲୋକରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଗୁଛ ଉପରକୁ ଉଠିଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ହେଇଗଲା।
ହିରଣ୍ଯରେତସଂ ଵହ୍ନିଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ 'ହିରଣ୍ୟରେତା' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି — ଏଉଁଠି ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ଵହ୍ନିସୁଵର୍ଣୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନାମୈକତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହାବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦଙ୍କ କଥାନୁସାରେ, 'ଅଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି' ନାମକ ଏକଶତ ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ନାଵଶେଷଂ ଧର୍ମେଶ ଵ୍ରହ୍ମଣଂ ଚ ମାମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ ପୁରାଣଂ ପୁନରେଵ ହି
ଏବେ ଏକଶତ ବତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମେଶ୍ୱର, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଆଉଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ କଥା ମୋତେ କହ।
ଏଵଂଵିଧଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଜନ୍ମନୈଵ ନ ହି ଶ୍ରୁତମ୍ । ନଧୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ତାତ ତା (ତ୍ଵା) ଦୃଶଂ ଵାଜକଂ ତଥା
ଏପରି ପୁରାଣ କଥା ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି, ଏହା କେବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ହୋଇନଥିଲା, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପରି କଥାକୁହୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭୋ ମହାଭାଗ ସାଵଧାନଂ ଚ ସଂଯତମ୍ । ଅଧ୍ଯାଯଶ୍ରଵଣେନୈଵ ପୁରାଣଫଲମାଲଭେତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଅତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପୁରାଣର ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡଂ ଚ କଥିତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମନିରୂପଣମ୍ । ତଦନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଯେଷାମପି ଯଥାଗମମ୍
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାନୀୟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି।
ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ସଗୁଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପୃଥକ୍ । ଯେଷାମପି ଯଥା ଶକ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଧ୍ଯାନମେଵ ଚ
ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯେତେକି ସମର୍ଥ୍ୟ, ସେଉଁଠି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି।
ଗୋଲୋକାଦେର୍ଵର୍ଣନଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ତତ୍ରୋପଯୁକ୍ତୋପାଖ୍ଯାନଂ ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାସଙ୍ଗିକଂ ଦ୍ଵିଜ
ଗୋଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ବିବରଣା କ୍ରମକ୍ରମେ ଏବଂ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଜାତୀନାଂ ନୀର୍ଣଯଶ୍ଚୈଵ ସଂକରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋପାଖ୍ଯାନଂ ତତ୍ତତ୍ପ୍ରଶନାନୁରୋଧତଃ
ଜାତିମାନଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ମିଶ୍ର ଜାତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବିଶେଷ କଥା ଅଛି, ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ରାଧାମାଧଵଯୋଃ କ୍ରୀଡା ମହାଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ନିରୂପଣଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ସମାସେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ରାଧା ଓ ମାଧବଙ୍କର ଲୀଳା, ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାରାଂଶ ଭାବେ ବିବରଣା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ବ୍ରହ୍ମନାରଦଯୋଶ୍ଚୈଵ ସଂଵାଦଃ ପରମାର୍ଥତଃ । ଵିପେକୋ ନାରଦସ୍ଯୈଵ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦଙ୍କର ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍କାର; ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କର ବିବେକ।
ଆଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ନରନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ । ଗମନଂ ନାରଦସ୍ଯୈଵ ତେନ ସାର୍ଥଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ନାରଦଙ୍କର ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା; ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ।
ତଯୋଃ ସଂଭାଷଣଂ ଚୈଵ ନାରଦାଦ୍ଯ(ଯ) ନିଵେଦନମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡଂ କ୍ରମେଣୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଏବଂ ନାରଦଙ୍କର ବିବରଣା; ସେଠାରେ, ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ପ୍ରକୃତେଃ ଖଣ୍ଡଂ ସୁଧାଖଣ୍ଡସମଂ ମୁନେ । ପ୍ରକୃତେର୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ଵର୍ଣନମ୍
ଏବେ ପ୍ରକୃତି ଖଣ୍ଡ ଶୁଣ, ଯାହା ଅମୃତ ଖଣ୍ଡ ସମାନ, ହେ ମୁନି; ପ୍ରକୃତିର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା ଏବଂ ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି।
ଉପାଶ୍ଯାନଂ ଚ ତାସାଂ ଚ ଵର୍ଣନଂ ବୂଜନାଦିକମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗା ସାଵିତ୍ରୀ ରାଧିକା ତଥା
ସେମାନଙ୍କର ସେବକମାନଙ୍କ ବିବରଣା, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଧିକା।