ଵିଷ୍ଣୁଗାତ୍ରୋଦ୍ଭଵାସ୍ତତ୍ର କାମିନ୍ଯଃ କମଲାକଲାଃ । ତତ୍ର ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଗାଥାଶ୍ଚ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, କମଳପ୍ରଭା ରୂପ ନାରୀମାନେ, ନାଚୁଥିଲେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ।
ତାସାଂ ଚ କଠିନାଂ ଶ୍ରୋଣିଂ କଠିନଂ ସ୍ତନମଣ୍ଡଲମ୍ । ସସ୍ମିତଂ ମୁଖପଦ୍ମଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ସୁକାମୁକଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ କଟି, ଦୃଢ଼ ସ୍ତନ ଓ ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାରେ ଭରିଗଲେ ।
ମନୋନିଵାରଣଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ପିତାମହଃ । ଵୀର୍ଯଂ ପପାତ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ଵିଭୁଃ
ପିତାମହ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିଗଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ତିନି ତାହାକୁ କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲେ ।
ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରସହିତଂ ପ୍ରତପ୍ତଂ କାମତାପତଃ । କ୍ଷୀରୋଦେ ପ୍ରେରଯାମାସ ସଂଗୀତେ ଵିରତେ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ବୀର୍ୟ, କପଡ଼ା ସହିତ, କାମ ତାପରେ ତାପିତ ହୋଇ, ସଙ୍ଗୀତ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ପଠାଯିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ଜଲାଦୁତ୍ଥାଯ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ଉଵାସ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ରୋଡେ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯ ଚ ସଂସଦି
ପାଣିରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରୁଷ୍ଟୋ ଜଲାଦୁତ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵରୁଣୋ ଦେଵାନ୍ବାଲଂ ନେତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ଭାବେ ଜଳରୁ ବେଗରେ ବାରୁଣ ଉଠିଲେ, ଦେବତାମାନେକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିଶୁଟିକୁ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ବାଲୋ ଦଧାର ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବାହୁମ୍ଯାଂ ଚ ଭଯାଦ୍ରୁଦନ୍ । କିଂ ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଜଗତାଂ ଵିଧାତା ଲଜ୍ଜଯା ଦ୍ଵିଜ
ଶିଶୁଟି ଭୟରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାହୁକୁ ଧରିଥିଲେ; ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ବାଲକସ୍ଯ କରେ ଧୃତ୍ଵା ଚକାରଽଽକର୍ଷଣଂ ରୁଷା । ଵରୁଣଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ତଂ ଚିକ୍ଷେପ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଶିଶୁଟିଙ୍କ ହାତ ଧରି ବାରୁଣ କ୍ରୋଧରେ ଟାଣିଲେ; ସଭା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ପପାତ ଦୂରତୋ ଦେଵୋ ଵରୁଣୋ ଦୁର୍ବଲସ୍ତତଃ । ମୂର୍ଛାଂ ସଂପ୍ରାପ ମୃତଵତ୍କୋପଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଧେରହୋ
ବାରୁଣ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଦୂରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ବିଧାତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ମୃତ ଭଳି ଅଚେତନ ହେଲେ—ହାୟ ।
ଚେତନଂ କାରଯାମାସାମୃତଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ଶଂକରଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଚେତନଂ ତତ୍ର ତମୁଵାଚ ଜଲେଶ୍ଵରଃ
ଶଙ୍କର ଅମୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବାରୁଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ସଚେତନ କରିଦେଲେ; ସେ ସ୍ଥିତିକୁ ଫେରି, ଜଳପତି ସେଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵରୁଣ ଉଵାଚ ବାଲୋ ଜଲେ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ମମ ପୁତ୍ରୋଽଯମୀପ୍ସିତଃ । ଅହଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମା ମାଂ ତାଡଯେତ୍କଥମ୍
ବରୁଣ କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁ ମୋର ଆଶାକୃତ ପୁଅ, ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏହାକୁ ନେଇଯିବି, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଦେବେ?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵାଲକଃ ଶରଣାପନ୍ନୋ ମଯି ଵିଷ୍ଣୋ ମହେଶ୍ଵର । କଥଂ ଦାସ୍ଯାମି ଭୀତଂ ଚ ରୁଦନ୍ତଂ ଶରଣାଗତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ଏମିତି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ କିପରି ଛାଡିଦେବି?
ଶରଣାଗତଦୀନାର୍ତଂ ଯୋ ନ ରକ୍ଷେଦପଣ୍ଡିତଃ । ପଚ୍ଯତେ ନିରଯେ ତାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ, ଦୀନ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାଏ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପୀଡିତ ହୁଏ।
ଉଭଯୋର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ମଧୁସୂଧନଃ । ଉଵାଚ ତତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵେଶଶ୍ଚ ଯଥୋଚିତମ୍
ଉଭୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କାମିନୀଶ୍ରୋଣିଂ ଵୀର୍ଯଂ ଧାତୁଃ ପପାତ ତତ୍ । ଲଜ୍ଜଯା ପ୍ରେରଯାମାସ କ୍ଷୀରୋଦେ ନିର୍ମଲେ ଜଲେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏକ କାମନାବାନ୍ଛିନୀ ନାରୀଙ୍କ ଶୋଣି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିଗଲା; ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ଏହାକୁ ଦୁଧ ସାଗରର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତୌ ବଭୂଵ ବାଲଶ୍ଚ ଧର୍ମତୋ ଵିଧିପୁତ୍ରକଃ । କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଶ୍ଚ ସୁତଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵରୁଣସ୍ଯାପି ଗୌଣତଃ
ସେଠାରେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁଥିକି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଯୋନିସଂବନ୍ଧୋ ଵେଦେଷୁ ଚ ନିରୂପିତଃ । ଶିଷ୍ଯେ ପୁତ୍ରେ ଚ ସମତା ଚେତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଜ୍ଞାନ ଓ ଜନ୍ମର ସମ୍ପର୍କ ବେଦରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଶିଷ୍ୟ ଓ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସମତା ରହିଛି, ଏହି କଥା ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି।
ମନ୍ତ୍ରଂ ଦଦାତୁ ଵରୁଣୋ ଵିଦ୍ଯାଂଚ ବାରକାଯ ଚ । ପୁତ୍ରୋ ଵିଧାତୁର୍ଵଙ୍ନିଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ବରୁଣ ଶିଶୁକୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଜନ୍ମରୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦଦାତୁ ବାଲାଯ ଦାହିକାଂ ସକ୍ତିମୁଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ସର୍ଵଦଗ୍ଧୋ ହୁତାଶଶ୍ଚ ନିର୍ଵାଣୋ ଵରୁଣେନ ଚ
ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଅଗ୍ନିର ଦହନଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହିଗଲେ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଦାହିକାଂ ଶକ୍ତିଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶିଵାଜ୍ଞଯା । ମନ୍ତ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ଵରୁଣୋ ରତ୍ନମାଲାଂ ମନୋହରାମ୍
ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦହନଶକ୍ତି ଦେଲେ; ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମନୋହର ମଣିମାଳା ଦେଲେ।
କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ତଂ ବାଲଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ମାଯଯା ସୁରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ଚ ଦଦୌ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଶଂକରଯୋରପି
ସେ ଦେବତା ଶିଶୁକୁ କୋଳରେ ନେଇ ମମତାରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଯଯୌ ଶଂଭୁଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍ । ଅଗ୍ନ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ କଥିତା ସ୍ଵର୍ଣୋତ୍ପତ୍ତିଂ ନିଶାମଯ
ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚାଲିଗଲେ, ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶେଷ — ବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ରମ୍ଭାଂ ସୁଶ୍ରୋଣିଂ ସକାମୋ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ । ପପାତ ଵୀର୍ଯଂ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ତଥା
ରମ୍ଭାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି ଦେଖି, ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ରମ୍ଭାଂ ସୁଶ୍ରୋଣିଂ ସକାମୋ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ । ପପାତ ଵୀର୍ଯ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ତଥା
ରମ୍ଭାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶୋଣି ଦେଖି, ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵର୍ଣପୁଞ୍ଜଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵଲତ୍ପ୍ରଭଃ । କ୍ଷଣେନ ଵର୍ଧଯାମାସ ସ ସୁମେରୁର୍ବଭୂଵ ହ
ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଜ୍ଵଳନ୍ତି ଆଲୋକରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଗୁଛ ଉପରକୁ ଉଠିଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ହେଇଗଲା।
ହିରଣ୍ଯରେତସଂ ଵହ୍ନିଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ 'ହିରଣ୍ୟରେତା' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି — ଏଉଁଠି ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ଵହ୍ନିସୁଵର୍ଣୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନାମୈକତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହାବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦଙ୍କ କଥାନୁସାରେ, 'ଅଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି' ନାମକ ଏକଶତ ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ନାଵଶେଷଂ ଧର୍ମେଶ ଵ୍ରହ୍ମଣଂ ଚ ମାମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ ପୁରାଣଂ ପୁନରେଵ ହି
ଏବେ ଏକଶତ ବତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମେଶ୍ୱର, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଆଉଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ କଥା ମୋତେ କହ।
ଏଵଂଵିଧଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଜନ୍ମନୈଵ ନ ହି ଶ୍ରୁତମ୍ । ନଧୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ତାତ ତା (ତ୍ଵା) ଦୃଶଂ ଵାଜକଂ ତଥା
ଏପରି ପୁରାଣ କଥା ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି, ଏହା କେବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ହୋଇନଥିଲା, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପରି କଥାକୁହୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭୋ ମହାଭାଗ ସାଵଧାନଂ ଚ ସଂଯତମ୍ । ଅଧ୍ଯାଯଶ୍ରଵଣେନୈଵ ପୁରାଣଫଲମାଲଭେତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଅତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପୁରାଣର ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।