କୃଷ୍ଣଂ ନଵଘନଶ୍ଯାମଂ କିଶୋରଂ ପୀତଵାସସମ୍ । ଶତକୋଟୀନ୍ଦୁସୌନ୍ଦର୍ଯଂ ଦଧାନମତୁଲଂ ପରମ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନବମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ଯୁବକ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶତକୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଅଧିକ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା, ଅପୂର୍ବ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂଷିତଂ ଭୂଷଣୌଘୈସ୍ତୈରମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମିତୈଃ । ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ କୌସ୍ତୁଭେନ ଵିରାଜିତମ୍
ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି ଅନେକ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସମଗ୍ର ଦେହ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା, କଉସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ମଯୂରପିଚ୍ଛଚୂଡଂ ଚ ମାଲତୀମାଲ୍ଯମଣ୍ଡିତମ୍ । ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯଂ ନିତ୍ଯୋପାସ୍ଯଂ ଶିଵାଦିଭିଃ
ମୟୂରପିଛ ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଛି, ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଧ୍ଯାନାସାଧ୍ଯଂ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ପରମାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ, ଗୁଣରୁ ତୁଳନାତୀତ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମାତ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଵେଦାନିର୍ଵଚନୀଯଂ ତ ଵରଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଭଜେ । ଧ୍ଯାନେନାନେନ ତଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବେଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରେନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସେହି ସନାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଜା କରେ।
ଭଜ ତଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ସତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵପଦଂ ଶଂଭୂର୍ଜଗାମ୍ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସେହି ପରମାନନ୍ଦ, ସତ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜ। ଏପରି କହି, ଶିବ ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱର।
ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥଂ ନାରଦସ୍ତପସେ ଯଯୌ । ନାରଦଃ ଶ୍ରୀହରିଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଯୋଗାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଲେଵରମ୍ ନିଲୀନଃ ପାଦପଦ୍ମେ ଚ ପାଦ (ପଦ୍ମା) ପଦ୍ମାର୍ଚିତେ ହରେଃ
ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନାରଦ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନାରଦ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ହରିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ନାରଦଵିଵାହାଦିପ୍ରକରଣଂ ନାମ ତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ, ନାରଦଙ୍କ କଥା ଓ ନାରଦଙ୍କ ବିବାହ ଆଦି ବିଷୟର ତିରିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଧୈ କତ୍ରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଅତ୍ଯପୂର୍ଵମୁପାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୁତଂ ପରମମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁଗୋପ୍ଯଂ ଚ ସୁଗୋପ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ରମ୍ଯଂ ନଵଂ ନଵମ୍
ଏଉଁ ଏକଶେ ଏକତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଶୌନକ କହିଲେ: ଏଉଁ ଅପୂର୍ବ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଗୁପ୍ତ ଓ ମଧୁର କଥା ଆମେ ଶୁଣିଲୁ, ଯାହା ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ନୂତନ ଲାଗେ।
କିମନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ କମନୀଯଂ ମନୋହରମ୍ । ସୁଦୁର୍ଲଭା କଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ପୁରାଣେଷୁ ପୁରାତନୀ
ଏହି କଥା ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଆକର୍ଷକ ଓ ମନମୋହନା। ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଗଳ୍ପ କଥା ହୋଇଛି।
ଏଵଂଭୂତଂ ଚ ସୁଦିନଂ କଦାଽସ୍ମାକଂ ଫଵିଷ୍ଯତି । ତଜ୍ଜନ୍ମ ସଫଲଂ ଧନ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵସଂଗମଃ
ଏପରି ଶୁଭ ଦିନ କେବେ ଆମ ଜୀବନରେ ଆସିବ? ଯେଉଁଠି ଭାଇଷ୍ଣବ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ସଫଳ ଓ ଧନ୍ୟ।
ଗର୍ଭଵାସୋଚ୍ଛେଦନଂ ଚ କର୍ମମୂଲନିକୃନ୍ତନମ୍ । ହରିଦାସ୍ଯପ୍ରଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିଵର୍ଧନମ୍
ଏହା ଗର୍ଭବାସର ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଉଛି, କର୍ମର ମୂଳ ଛେଦ କରେ, ହରିଙ୍କ ସେବା ଦେଇଥାଏ, ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।
ଅସାଧୁସଙ୍ଗଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିପାପୋନ୍ମୂଲନକାରଣମ୍ । ଗଣେଶଜନ୍ମୋପଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ଖରାପ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପାପକୁ ମୂଳସହିତ ନଷ୍ଟ କରିବାର କାରଣ ଯେଉଁଠି, ଗଣେଶଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ।
ତୁଲସୀରାଧିକାଖ୍ଯାନଂ କିମପୂର୍ଵ ଶ୍ରୁତଂ ପରମ୍ । ଅନ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଗୋପନୀଯଂ ଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍
ତୁଳସୀ ଓ ରାଧାଙ୍କ କଥା—ଏଠାରେ କଣ ନୂତନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଛି ଶୁଣିଲୁ ? ଯେଉଁଠି ଯାହା ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଥିବ, ପ୍ରକଟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରକଟ, ଯାହା ଆମେ ଚାହୁଁ ।
ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ମହାଭାଗ ପରିବୂର୍ଣଂ ମନୋହରମ୍ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵହ୍ନେରୁତ୍ପତ୍ତିମୀପ୍ସିତାମ୍ ସ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମହାଭାଗ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ । ଏବେ ମୁଁ ଆଗ୍ନି ଓ ସୁନାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
ସୂତ ଉଵାଚ ସାମଗ୍ରୀକରଣଂ ସୃଷ୍ଟେର୍ଜଲମେଵ ହୁତାଶନଃ । ତଥୈଵ ପ୍ରକୃତିର୍ନିତ୍ଯା ମହାନେଵ ତଥୈଵ ଚ
ସୂତ କହିଲେ: ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଏକଠା ହେବା—ପାଣି ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଇଂଧନ । ଏହିପରି ପ୍ରକୃତି ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ମହାତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ।
ଯଥା ଦିଶୋ ମହାକାଶୋ ଯଯୈଵ ସୃଷ୍ଟିଗୋଲକମ୍ । ପ୍ରକୃତେର୍ମହତଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ଯ ଥାଽହଂକାର ଏଵ ଚ
ଯେପରି ଦିଗ ଓ ବିଶାଳ ଆକାଶ, ସୃଷ୍ଟିର ଗୋଲକ ପ୍ରକୃତି ଓ ମହାତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେପରି ଅହଂକାରରୁ ମଧ୍ୟ ।
ଯଥୈଵ ଶବ୍ଦସ୍ତନ୍ମାତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ ହୁତାଶନଃ । ତଥାଽପି ତତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଯେପରି ଶବ୍ଦ ତନ୍ମାତ୍ର, ସେପରି ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ । ତଥାପି ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହିବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ ।
ଏକଦା ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ଚ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ତମହେଶ୍ଵରାଃ । ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ଏକଥର ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନନ୍ତ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ସମସ୍ତେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲେ, ବିଶ୍ୱପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ସଂଭାଷାଂ କୃତ୍ଵା ସିଂହାସନେଷୁ ଚ । ଊଚୁଃ ସର୍ଵେ ସଭାମଧ୍ଯେ ସୁରମ୍ଯେ ପୁରତୋ ଵିଭୋଃ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେବା ପରେ, ସିଂହାସନରେ ବସି, ସମସ୍ତେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଥା ହେଲେ ।
ଵିଷ୍ଣୁଗାତ୍ରୋଦ୍ଭଵାସ୍ତତ୍ର କାମିନ୍ଯଃ କମଲାକଲାଃ । ତତ୍ର ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଗାଥାଶ୍ଚ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, କମଳପ୍ରଭା ରୂପ ନାରୀମାନେ, ନାଚୁଥିଲେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ।
ତାସାଂ ଚ କଠିନାଂ ଶ୍ରୋଣିଂ କଠିନଂ ସ୍ତନମଣ୍ଡଲମ୍ । ସସ୍ମିତଂ ମୁଖପଦ୍ମଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ସୁକାମୁକଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ କଟି, ଦୃଢ଼ ସ୍ତନ ଓ ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାରେ ଭରିଗଲେ ।
ମନୋନିଵାରଣଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ପିତାମହଃ । ଵୀର୍ଯଂ ପପାତ ଚଚ୍ଛାଦ ଲଜ୍ଜଯା ଵାସସା ଵିଭୁଃ
ପିତାମହ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିଗଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ତିନି ତାହାକୁ କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲେ ।
ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରସହିତଂ ପ୍ରତପ୍ତଂ କାମତାପତଃ । କ୍ଷୀରୋଦେ ପ୍ରେରଯାମାସ ସଂଗୀତେ ଵିରତେ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ବୀର୍ୟ, କପଡ଼ା ସହିତ, କାମ ତାପରେ ତାପିତ ହୋଇ, ସଙ୍ଗୀତ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ପଠାଯିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ଜଲାଦୁତ୍ଥାଯ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ଉଵାସ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ରୋଡେ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯ ଚ ସଂସଦି
ପାଣିରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରୁଷ୍ଟୋ ଜଲାଦୁତ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵରୁଣୋ ଦେଵାନ୍ବାଲଂ ନେତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ଭାବେ ଜଳରୁ ବେଗରେ ବାରୁଣ ଉଠିଲେ, ଦେବତାମାନେକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିଶୁଟିକୁ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ବାଲୋ ଦଧାର ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବାହୁମ୍ଯାଂ ଚ ଭଯାଦ୍ରୁଦନ୍ । କିଂ ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଜଗତାଂ ଵିଧାତା ଲଜ୍ଜଯା ଦ୍ଵିଜ
ଶିଶୁଟି ଭୟରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାହୁକୁ ଧରିଥିଲେ; ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ବାଲକସ୍ଯ କରେ ଧୃତ୍ଵା ଚକାରଽଽକର୍ଷଣଂ ରୁଷା । ଵରୁଣଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ତଂ ଚିକ୍ଷେପ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଶିଶୁଟିଙ୍କ ହାତ ଧରି ବାରୁଣ କ୍ରୋଧରେ ଟାଣିଲେ; ସଭା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ପପାତ ଦୂରତୋ ଦେଵୋ ଵରୁଣୋ ଦୁର୍ବଲସ୍ତତଃ । ମୂର୍ଛାଂ ସଂପ୍ରାପ ମୃତଵତ୍କୋପଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଧେରହୋ
ବାରୁଣ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଦୂରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ବିଧାତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ମୃତ ଭଳି ଅଚେତନ ହେଲେ—ହାୟ ।
ଚେତନଂ କାରଯାମାସାମୃତଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ଶଂକରଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଚେତନଂ ତତ୍ର ତମୁଵାଚ ଜଲେଶ୍ଵରଃ
ଶଙ୍କର ଅମୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବାରୁଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ସଚେତନ କରିଦେଲେ; ସେ ସ୍ଥିତିକୁ ଫେରି, ଜଳପତି ସେଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।