ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ଵତୀ ପଦ୍ମାଵତୀ ଚ ଯମୁନା ତଥା । ଗୋଦାଵରୀ ସ୍ଵର୍ଣରେଖା କାଵେରୀ ନର୍ମଦା ମୁନେ
ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ପଦ୍ମାବତୀ, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା, କାବେରୀ ଓ ନର୍ମଦା, ହେ ମୁନି,
ଶରାଵତୀ ବାହୃଦା ଚ କୃତମାଲା ଚ ପୁଣ୍ଯଦା । ସମାଯଯୁଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଣେମୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଶରାବତୀ, ବାହୁଦା ଓ ପୁଣ୍ୟଦା କୃତମାଳା — ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଆସି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଉଵାଚ ଜାହ୍ନଵୀ ଦେଵୀ ରୁଦତୀ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଽତିଦୀନା ସା ଵିରହଜ୍ଵରକାତରା
ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭାଗୀରଥଯୁଵାଚ ହେ ନାଥ ରମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାସି ଗୋଲୋକମୁତ୍ତମମ୍ । ଅସ୍ମାକଂ କା ଗତିଶ୍ଚାତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି କଲୌ ଯୁଗେ
ଭାଗୀରଥୀ କହିଲେ — ହେ ନାଥ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମୀ, ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଲୋକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଆମର ଭବିଷ୍ୟତ କଣ ହେବ?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ କଲେଃ ପଞ୍ଚସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣି ତିଷ୍ଠ ଭୂତଲେ । ପାପାନି ପାପିନୋ ଯାନି ତୁଭ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ସ୍ନାନତ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — କଳିଯୁଗର ପାଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ରୁହ; ପାପୀମାନେ ଯେଉଁ ପାପ କରିବେ, ସେଗୁଡିକ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବ।
ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଭସ୍ମୀଭୂତାନି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ସ୍ନାନାଦେଵ ହି ଜାହ୍ନଵି
ମୋ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଛୁଇଁବେ, ସେହି ପାପଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ; ତୁମ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ହେ ଜାହ୍ନବୀ।
ହରେର୍ନାମାନି ଯତ୍ରୈଵ ପୁରାଣାନି ଭଵନ୍ତି ହି । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସାଵଧାନମାଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଚ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି
ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠାକୁ ଆପଣ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଦର ସହିତ ଯାଇ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ହରେର୍ନାମାନୁକୀର୍ତନାତ୍ । ଭସ୍ମୀଭୂତାନି ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ
ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଏବଂ ହରିଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଝାଲିଯିବା ଭଳି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭସ୍ମୀଭୂତାନି ତାନ୍ଯେଵ ଵୈଷ୍ଣଵାଲିଙ୍ଗନେନ ଚ । ତୃଣାନି ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠାନି ଦହନ୍ତି ପାଵକା ଯଥା
ଏହି ପାପମାନେ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଶୁଖିଲା ଘାସ ଓ କାଠିକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଉଛି।
ତଥାଽପି ଵୈଷ୍ଣଵା ଲୋକେ ପାପାନି ପାପିନାମପି । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ଜାହ୍ନଵି
ତଥାପି, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହି ଭୂମିରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ସହିତ,
ମଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ଶରୀରେଷୁ ସନ୍ତି ପୂତେଷୁ ସଂତତମ୍ । ମଦ୍ଭକ୍ତପାଦରଜସା ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ଵସୁଂଧରା
ସେସବୁ ସଦା ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଦେହରେ ବସିଥାଏ; ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଦର ଧୂଳି ଛୁଇଁଲେ ମାଟି ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ସଦ୍ଯଃ ପୂତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଯାଃ ପୂତଂ ଜଗତ୍ତଥା । ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକା ଵିପ୍ରା ଯେ ମଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜିନଃ
ମୋ ମନ୍ତ୍ରର ଉପାସନା କରୁଥିବା ଏବଂ ମୋ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥମାନେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ମାମେଵ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ତେ ମତ୍ପ୍ରାଣାଧିକାଃ ପ୍ରିଯାଃ । ତଦୁପସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ପୂତୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ପାଵକଃ
ଯେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ସେମାନେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
କଲେର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ମଦ୍ଭକ୍ତାଃ ସନ୍ତି ଭୂତଲେ । ଏକଵର୍ଣା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମଦ୍ଭକ୍ତେଷୁ ଗତେଷୁ ଚ
କଳିଯୁଗର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ପୃଥିବୀରେ ରହିବେ; ଯେତେବେଳେ ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଚାଲିଯିବେ, ତେବେ ଗୋଟିଏ ଜାତି ମାତ୍ର ରହିଯିବ।
ମଦ୍ଭକ୍ତଶୂନ୍ଯା ପୃଥିଵୀ କଲିଗ୍ରସ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର କୃଷ୍ଣଦେହାଦ୍ଵିନିର୍ଗତଃ
ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ନଥିବା ପୃଥିବୀ କଳିରେ ଆବୃତ ହୋଇଯିବ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦେହରୁ
ଚତୁର୍ଭୁଜଶ୍ଚ ପୁରୁଷଃ ଶତଚନ୍ଦ୍ରସମପ୍ରଭଃ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଧରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲାଞ୍ଛନଃ
ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ସୁନ୍ଦରଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ଶ୍ରୀରୋଦଂ ସ ଜଗାମ ହ । ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯା ଚ ପ୍ରଯଯୌ ସ୍ଵଯଂ ମୂର୍ତିମତୀ ସତୀ
ସେ ସୁନ୍ଦର ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀର ସାଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣମନସା ଜାତା ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମନୋହରା । ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ଗତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଜଗତ୍ପାଲନକର୍ତରି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନୋହର ମର୍ତ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲେ, ସେ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପେ ଚ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ସଃ । ଦକ୍ଷିଣାଂଶଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଗୋପବାରକରୂପକଃ
ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପରେ ସେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ; ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଦୁଇ ହାତ ଥିଲା, ଗୋପାଳ ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ନପୀନଜଲଦଶ୍ଯାମଃ ଶୋଭିତଃ ପୀତଵାସସା । ଶ୍ରୀଵଂଶଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସସ୍ମିତଃ ପଦ୍ମଲୋଚନଃ
ନୂଆ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ, ମନୋହର ହସ, ପଦ୍ମ ନୟନ ଥିଲେ।
ଶତକୋଟୀନ୍ଦୁସୌନ୍ଦର୍ଯଂ ଶତକୋଟିସ୍ମରପ୍ରଭାମ୍ । ଦଧାନଃ ପରମାନନ୍ଦଃ ପରିବୂର୍ଣତମଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଶତ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶତ କୋଟି କାମଦେବଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଧାରଣ କରି, ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁ।
ପରଂ ଧାମ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପରମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହଃ
ସେ ପରମ ଧାମ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ନିଜର ଗୁଣ ରହିତ ସ୍ୱରୂପ; ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମାତ୍ମା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ କୃପା ରୂପୀ ଦେହ।
ନିତ୍ଯଦେହଶ୍ଚ ଭଗଵାନୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । ଯୋଗିନୋ ଯଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯେଵଂ ଜ୍ଯୋତୀରୂପଂ ସନାତନମ୍
ଭଗବାନ ସଦା ଦେହୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ପାରେ; ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାଶ୍ୱତ ଜ୍ୟୋତିର ରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତିରମ୍ଯନ୍ତରେ ନିତ୍ଯରୂପଂ ଭକ୍ତା ଵିଦନ୍ତି ଯମ୍ । ଵେଦା ଵଦନ୍ତି ସତ୍ଯଂ ଯଂ ନିତ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ସେଇ ଜ୍ୟୋତି ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ, ଆଦି ଓ ସତ୍ୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
ଯଂ ଵଦନ୍ତି ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପରଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଂ ପ୍ରଭୂମ୍ । ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵରୂପଂ ଵଦନ୍ତି ଯମ୍
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୟ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରୂପର ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି—
ଯମନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରଃ ଶଂକରୋ ଵଦେତ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଧାତା ପ୍ରଵଦେତ୍କାରଣାନାଂ ଚ କାରଣମ୍
ଯାହାକୁ ଶିବ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଅବିବର୍ଣ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି—
ଶେଷୋ ଵଦେଦନନ୍ତଂ ଯଂ ନଵଧାରୂପମୀଶ୍ଵରମ୍ । ତର୍କାଣାମେଵ ଷଣ୍ଣାଂ ଚ ଷଡ୍ଵିଧଂ ରୂପମୀପ୍ସିତମ୍
ଯାହାକୁ ଶେଷ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ନବଧା ରୂପ ଥିବା ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯାହାକୁ ତର୍କ ଛଅ ପ୍ରକାର ରୂପରେ ଚିନ୍ତା କରେ—
ଵୈଷ୍ଣଵାନାମେକରୂପଂ ଵେଦାନାମେକମେଵ ଚ । ପୁରାଣାନାମେକରୂପଂ ତସ୍ମାନ୍ନଵଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯାହାକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ବେଦ ଏକ ରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି, ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ରୂପ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ନବଧା ରୂପରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ନ୍ଯାଯୋଽନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଯଂ ମତଂ ଶଂକରୋ ଵଦେତ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵୈଶେଷିକାଶ୍ଚାଽଽଦ୍ଯଂ ତଂ ଵଦନ୍ତି ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯାହାକୁ ଶିବ ଅବିବର୍ଣ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୈଶେଷିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଆଦି ରୂପରେ ମାନନ୍ତି।
ସାଂଖ୍ଯ ଵଦନ୍ତି ତଂ ଦେଵଂ ଜ୍ଯୋତୀରୂପଂ ସନାତନମ୍ । ମୀମାଂସା ସର୍ଵରୂପଂ ଚ ଵେଦାନ୍ତଃ ସର୍ଵକାରଣମ୍
ସାଂଖ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ସନାତନ ଦେବତା ବୋଲି କହନ୍ତି, ମୀମାଂସକମାନେ ସମସ୍ତ ରୂପର ବୋଲି କହନ୍ତି, ବେଦାନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରେ।