ଶୃଙ୍ଗାରଂ ଷୋଡଶଵିର୍ଧଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋସ୍ତୋଷଜନକଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଭଗବାନ ଷୋଡଶ ପ୍ରକାର ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ, ଯାହା କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯାହା ନାରୀ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ନଖଵିକ୍ଷତସର୍ଵାଙ୍ଗା ଦଶନେନାଧରକ୍ଷତା । ପୁଲକାଞ୍ଚିତଦେହା ସ ତନ୍ଦ୍ରିତା ଵାମନସ୍ତନୀ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ ନଖରେ ଚିରା ହୋଇଥିଲା, ତଳ ଓଠ ଦାନ୍ତରେ କଟା ଥିଲା; ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଅଳସ ଏବଂ ଛୋଟ ଅସ୍ଥନ୍ନ ଥିଲେ।
ମୀର୍ଚ୍ଛିତା ସୁଖସଂଭୋଗାଦ୍ଵିଲଗ୍ନା ହତଚେତନା । ଶ୍ଵାସମାତ୍ରାଵଶେଷା ଚ ନିଦ୍ରାମୁଦ୍ରିତଲୋଚନା
ସୁଖଦାୟକ ସଂଯୋଗରେ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଲଗି ରହିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ । ସେ ମାତ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ନିଦ୍ରାରେ ବନ୍ଦ ହୋଇ ଥିଲା ।
ରତିଶୂରା କୋମଲାଙ୍ଗୀ କାନ୍ତାଵକ୍ଷଃ ସ୍ଯଲସ୍ଥିତା । ଶୀତେ ସୁଖୋଷ୍ଣସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସା ସୁଖଶୀତଲା
ପ୍ରେମରେ ପ୍ରବଳ, କମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସେ, ପ୍ରିୟଙ୍କର ଛାତିରେ ଶୁଇ ରହିଥିଲେ । ଶୀତରେ ତାଙ୍କ ସରିର ଉଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶୀତଳ ହୋଇଥିଲା ।
ଶୃଙ୍ଗାରକାଲେ ସୁଖଦା ସାନ୍ଦ୍ରଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରା । ନିତମ୍ବଭାରାନମ୍ରା ଚ ପ୍ରସଙ୍ଗେ ସୁଖଦାଯିକା
ପ୍ରେମର ସମୟରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଭରିପୁରା କଟି ଓ ସ୍ତନ ଥିଲା, ନିତମ୍ବର ଭାରରେ ଦେହ ଅଳ୍ପ ଭାଙ୍ଗି ଥିଲା, ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ ।
ଵିଦଗ୍ଧା ରସିକା ଶ୍ରେଷ୍ଠା କାମୁକୀ ଚ ଵରାଙ୍ଗନା । ସହସା ଚେତନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୁଶ୍ରାଵ କୋକିଲଧ୍ଵନିମ୍
ଚତୁର, ରସିକା ଓ ପ୍ରେମିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ହଠାତ୍ ସଚେତନ ହୋଇ, କୋଇଲିର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମଭୀତା ସା ଦୀନା ଦୀନଵିଶଙ୍କଯା । ଉଵାଚ ପରମା ସା ଚ ପରମେଶଂ ପରାତ୍ପରମ୍ ବାହୁଶ୍ରୋଣିଯୁଗାମ୍ଯାଂ ଚ ନିବଧ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ଗୀତ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ବାହୁ ଓ କଟିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ ।
ରାଧିକୋଵାଚ ରାସଂ ଗଚ୍ଛ ମହାଭାଗ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ର କ୍ରୀଡାଂ କରିଷ୍ଯାମି ଜଲେନ ଚ ସ୍ଥଲେନ ଚ
ରାଧିକା କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ କୁ ଯାଅ । ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଜଳରେ ଓ ଭୂମିରେ ଖେଳିବି ।
ପୁନର୍ଯାସ୍ଯାମି ମଲଯଂ ସୁନ୍ଦରଂ ମଣିମନ୍ଦିରମ୍ । ଅପରଂ ଯଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଵା ଜନ୍ମଲା ନ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ପୁନି ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ମଲୟ ପର୍ବତକୁ, ମଣିମୟ ମନ୍ଦିରକୁ ବା କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବି, ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ ।
ତତ୍ର ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମିତି ମେ ଲାଲସା ପରା । ପରସ୍ପରୈକାଲାପେନ ପ୍ରଯଯୌ ରଜନୀ ଶୁଭା
ସେଠାକୁ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ । ଏଭଳି ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି କରି ଶୁଭ ରାତି କଟିଗଲା ।
ଅରୁଣୋଦଯକାଲେଽପି ନ ତ୍ଯଜେନ୍ମାଧଵଂ ସତୀ । ମାଧଵଃ ପ୍ରୀତିଵଚସା ବୋଧଯାମାସ ସାଘନାତ୍
ଅରୁଣୋଦୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସତୀ ମାଧବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ । ମାଧବ ମଧୁର କଥାରେ ସେଉଁଠି ଉଠାଇଲେ ।
ପ୍ରାତଃ କୃତ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାରୁରୋହ ରଥଂ ହରିଃ । ଗୋପୀଭୀ ରାଧଯା ସାର୍ଧଂ ଶରତ୍କମଲଲୋଚନଃ
ପରେ ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଶରତ୍କମଳ ନୟନ ଥିବା ହରି ଗୋପୀମାନେ ଓ ରାଧା ସହିତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ ।
ଯୋଜନାଯତଵିସ୍ତୀର୍ଣ ଗୃହେସ୍ତ୍ରିଶତକୋଟିଭିଃ । ମଣୀନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରୁପଶୋଭିତମ୍
ଏହି ରଥ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଥିଲା, ତିନିଶଏ କୋଟି ଘର ରଥକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ମଣିମୟ ଗୃହ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା ।
ଗୋଲୋକାଦାଗତଂ ତତ୍ର ମନୋଯାଯି ମନୋହରମ୍ । ସହସ୍ରଚକ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ମହସ୍ରାଶ୍ଵୈଃ ପ୍ରଚାଲିତମ୍
ଗୋଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ମନମୋହନ ରଥ, ହଜାର ଚକା ଓ ହଜାର ଉଜ୍ୱଳ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିଲା ।
ମଣିସ୍ତମ୍ଭୈଶ୍ତ୍ରିକୋଟୀଭୀ ରତ୍ନରାଜିଵିରାଜିତମ୍ । ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯପରମୈର୍ହୀରହାରୈଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ତିନି କୋଟି ମଣିମୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ହୀରା ହାର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା ।
ନାନାଚିତ୍ରୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତଚାମରଦର୍ପଣୈଃ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକୈର୍ଦୀପ୍ତୈର୍ମାଲାଜାଲୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଧଳା ଚାମର, ଦର୍ପଣ, ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉଜ୍ୱଳ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା ।
ରତ୍ନିର୍ମାଣତଲ୍ପୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍ । ସମାନରୂପଵେଷୈଶ୍ଚ ଗୋପୀଲକ୍ଷୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ମଣିମୟ ଶୟ୍ୟା, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ଏବଂ ସମାନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଗୋପୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା ।
ରଥେନ ତେନ ଭଗଵାନ୍ପୁନର୍ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଯଯୌ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ନିଶାକାଲେ ଵିଜହାର ଜଲେ ସ୍ଥଲେ
ସେଇ ରଥରେ ଭଗବାନ୍ ପୁନି ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ରାତିରେ ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ ବିହାର କଲେ ।
ଶୃଙ୍ଗାରଂ ସୁଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ । ରାଧିକାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଯଥାସର୍ଵ ଚ ନୂତନମ୍
ବନ ଓ ଉପବନରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରେମର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ରାଧିକାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ନୂତନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ ।
ଵିସ୍ପନ୍ଦକେ ସୁରସନେ ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ନନ୍ଦନେ ଵନେ । ସୁମେରୁଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ବିସ୍ପନ୍ଦ, ସୁରସନ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ଓ ନନ୍ଦନ ବନରେ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ।
ଶୈଲେ ଶୈଲେ ସୁନ୍ଦରେ ଚ କନ୍ଦରେ କନ୍ଦରେ ଵନେ । ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନେ ସୁରହସି ନଦ୍ଯାଂ ନଦ୍ଯାଂ ନଦେ ନଦେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରେ, ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ, ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଦେବତାମାନେ ଖେଳୁଥିବା ହ୍ରଦରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀରେ ଏବଂ ଛୋଟ ଝରଣାରେ,
ସମୁଦ୍ରପୁଲିନେ ରମ୍ଯେ ପାରିଜାତଵନେ ଵନେ । ସୁଭଦ୍ରେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରେ ଚ ନାରାଯଣସରୋଵରେ
ସୁନ୍ଦର ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ପାରିଜାତ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ଫୁଲବାଗିଚାରେ, ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ହ୍ରଦରେ,
ପଵନସ୍ଯୈଵ ନିଲଯେ ମଲଯେ ଚ ସୁରାଲଯେ । ତ୍ରିକୂଟେ ଭଦ୍ରକୂଟେ ଚ ପଞ୍ଚକୂଟେ ସୁକୂଟକେ
ବାୟୁଙ୍କ ନିବାସରେ, ମଲୟ ପାହାଡ଼ରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହରେ, ତ୍ରିକୂଟ, ଭଦ୍ରକୂଟ, ପଞ୍ଚକୂଟ ଓ ସୁକୂଟକ ପାହାଡ଼ରେ,
ଦେଵାନାଂ କମନୀଯାଯାଂ କାଞ୍ଚନ୍ଯାଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ । ସମୁଦ୍ରେ ଚ ସମୁଦ୍ରେ ଚ ଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଵୀପେ ମନୋହରେ
ଦେବତାମାନେ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଭୂମିରେ, ଏହିପରି ସମୁଦ୍ରରେ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପରେ,
ଖର୍ଵଟେ ପ୍ରଵରେ ରମ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରସରୋଵରେ । ସୁପାର୍ଶ୍ଵେ ମୁନିପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ସ ରେମେ ରାଧଯା ସହ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଖର୍ବଟରେ, ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟଚନ୍ଦ୍ର ହ୍ରଦରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେ ରାଧାଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଚ ପୁନରାଗତ୍ଯ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଦମ୍ । ଦ୍ଵାରକାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ପର୍ଵତଂ ରୈଵତଂ ତଥା
ତିନି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପୁଣିଥରେ ପବିତ୍ର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଫେରିଲେ, ତାହାଁରେ ଦ୍ୱାରକା ଓ ରୈବତ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଇଲେ।
ଗୋକୁଲଂ ପୁନରାଗତ୍ଯ ଗୋପଗୋକୁଲସଂକୁଲମ୍ । ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଭାଣ୍ଡୀରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଯଯୌ
ପୁଣିଥରେ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋପ ଓ ଗୋକୁଳ ଭରିଥିଲା, ସେଠାରେ ଭାଣ୍ଡୀରକୁ ଦେଖି, ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଣ୍ଣାଗମନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଶୋଦା ନନ୍ଦ ଏଵ ଚ । ଗୋପା ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚାପ୍ଯଶ୍ରୁନେତ୍ରା ନିରାକୁଲାଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦ, ଗୋପ, ଗୋପୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅତି ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଵାରଣେନ୍ଦ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵେଶ୍ଯାଂ ଚ ନଟନର୍ତକାଃ । ପତିପୁତ୍ରଵତୀଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଥା
ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଆଗରେ ରଖି, ବେଶ୍ୟା, ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା, ପତିପୁତ୍ର ସହିତ ନାରୀ, ସତୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ,
ଯଥା ଦେଵାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନ୍ଦଂ ଚ ମାତରମ୍ । ଆଯଯୁର୍ବାଲକୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ରାଧଯା ସହ ମାଧଵଃ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅଗ୍ନି, ନନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଦେଖି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ବାଳକ କୃଷ୍ଣ ରାଧା ଓ ମାଧବ ସହିତ ଆସିଲେ।