ରାଵଣେନ ହୃତା ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵଂ ଚ ରାମସ୍ଯ କାମିନୀ । ନାନାରୂପା ଯଥା ତ୍ଵଂ ଚ ଚ୍ଛାଯଯା କଲଯା ସତୀ
ରାବଣ ଯିଏ ତୁମକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ତୁମେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛ; ଯେପରି ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କର, ସେପରି ତୁମର ଛାୟା ଓ ଅଂଶରେ ସତୀ ଅଛ।
ନାନାରୂପସ୍ତଥାଽହଂ ଚ ଶ୍ଵାଂଶେନ କଲଯା ତଥା । ପରିପୂର୍ଣତମୋଽହଂ ଚ ପରମାତ୍ମା ପରାତ୍ପରଃ
ଏହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ମୋର ଅଂଶ ଓ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା; ତଥାପି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଉପରି।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵମାଧ୍ଯାତ୍ମିକମିଦଂ ସତି । ରାଧେ କର୍ଵାପରାଧଂ ମେ କ୍ଷମସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵରୀ
ଏହିପରି ସତୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କଥା କହିଦେଲି; ରାଧେ, ମୋର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର, ପରମେଶ୍ୱରୀ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିତୁଷ୍ଟା ଚ ରାଧିକା । ପରିତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଣେମୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଧିକା ଖୁସି ହେଲେ; ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାର ମହାଖଣ୍ଡ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡ, ଛବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ, ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥ ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଗୋପିକା ମୁଦା । ମନ୍ଦିରଂ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ରାଧିକାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏବେ ଏକଶତ ସପ୍ତବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ, ରାଧିକା ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରାଧାଶୃଙ୍ଗାରଭାଵଂ ଚ କଲାଷୋଡଶପୂର୍ଵକମ୍ । ଚକାର ସସ୍ମିତା ସାଧ୍ଵୀ ଵକ୍ରଚଞ୍ଚଲଲୋଚନା
ରାଧା ଛୋଳୋଟି ଷୋଡଶ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ, ହସିକି, ସତୀ ଏବଂ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଚନ୍ଦନଂ ମାଲ୍ଯଂ ସ୍ଵାମିନେ ପୁନରେଵ ଚ । ରହସ୍ଯଂ ଚ ପରୀହାସ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ଚକାର ସଃ
ସେ ଚନ୍ଦନ ଓ ମାଳା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁନି ଗୁପ୍ତ ହାସ୍ୟ କଥା କଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ ରାଧିକାଂ କୃଷ୍ଣଃ ସମାନୀଯ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି । ଓଷ୍ଠାଧରଂ କପୋଲଂ ଚ ଗଣ୍ଡଯୁଗ୍ମଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ଚ
କୃଷ୍ଣ ରାଧିକାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଣିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଓଠ, ତଳ ଓଠ ଓ ଦୁଇ ଗାଲକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ରାଧା ଚୁଚୁମ୍ବ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରଂ ମନୋହରମ୍ । ଚକାର କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରାଣେଶଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମନୋହର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ କୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗାରଂ ଷୋଡଶଵିର୍ଧଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋସ୍ତୋଷଜନକଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଭଗବାନ ଷୋଡଶ ପ୍ରକାର ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ, ଯାହା କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯାହା ନାରୀ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ନଖଵିକ୍ଷତସର୍ଵାଙ୍ଗା ଦଶନେନାଧରକ୍ଷତା । ପୁଲକାଞ୍ଚିତଦେହା ସ ତନ୍ଦ୍ରିତା ଵାମନସ୍ତନୀ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ ନଖରେ ଚିରା ହୋଇଥିଲା, ତଳ ଓଠ ଦାନ୍ତରେ କଟା ଥିଲା; ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଅଳସ ଏବଂ ଛୋଟ ଅସ୍ଥନ୍ନ ଥିଲେ।
ମୀର୍ଚ୍ଛିତା ସୁଖସଂଭୋଗାଦ୍ଵିଲଗ୍ନା ହତଚେତନା । ଶ୍ଵାସମାତ୍ରାଵଶେଷା ଚ ନିଦ୍ରାମୁଦ୍ରିତଲୋଚନା
ସୁଖଦାୟକ ସଂଯୋଗରେ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଲଗି ରହିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ । ସେ ମାତ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ନିଦ୍ରାରେ ବନ୍ଦ ହୋଇ ଥିଲା ।
ରତିଶୂରା କୋମଲାଙ୍ଗୀ କାନ୍ତାଵକ୍ଷଃ ସ୍ଯଲସ୍ଥିତା । ଶୀତେ ସୁଖୋଷ୍ଣସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସା ସୁଖଶୀତଲା
ପ୍ରେମରେ ପ୍ରବଳ, କମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସେ, ପ୍ରିୟଙ୍କର ଛାତିରେ ଶୁଇ ରହିଥିଲେ । ଶୀତରେ ତାଙ୍କ ସରିର ଉଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶୀତଳ ହୋଇଥିଲା ।
ଶୃଙ୍ଗାରକାଲେ ସୁଖଦା ସାନ୍ଦ୍ରଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରା । ନିତମ୍ବଭାରାନମ୍ରା ଚ ପ୍ରସଙ୍ଗେ ସୁଖଦାଯିକା
ପ୍ରେମର ସମୟରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଭରିପୁରା କଟି ଓ ସ୍ତନ ଥିଲା, ନିତମ୍ବର ଭାରରେ ଦେହ ଅଳ୍ପ ଭାଙ୍ଗି ଥିଲା, ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ ।
ଵିଦଗ୍ଧା ରସିକା ଶ୍ରେଷ୍ଠା କାମୁକୀ ଚ ଵରାଙ୍ଗନା । ସହସା ଚେତନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୁଶ୍ରାଵ କୋକିଲଧ୍ଵନିମ୍
ଚତୁର, ରସିକା ଓ ପ୍ରେମିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ହଠାତ୍ ସଚେତନ ହୋଇ, କୋଇଲିର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମଭୀତା ସା ଦୀନା ଦୀନଵିଶଙ୍କଯା । ଉଵାଚ ପରମା ସା ଚ ପରମେଶଂ ପରାତ୍ପରମ୍ ବାହୁଶ୍ରୋଣିଯୁଗାମ୍ଯାଂ ଚ ନିବଧ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ଗୀତ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ବାହୁ ଓ କଟିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ ।
ରାଧିକୋଵାଚ ରାସଂ ଗଚ୍ଛ ମହାଭାଗ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ର କ୍ରୀଡାଂ କରିଷ୍ଯାମି ଜଲେନ ଚ ସ୍ଥଲେନ ଚ
ରାଧିକା କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ କୁ ଯାଅ । ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଜଳରେ ଓ ଭୂମିରେ ଖେଳିବି ।
ପୁନର୍ଯାସ୍ଯାମି ମଲଯଂ ସୁନ୍ଦରଂ ମଣିମନ୍ଦିରମ୍ । ଅପରଂ ଯଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଵା ଜନ୍ମଲା ନ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ପୁନି ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ମଲୟ ପର୍ବତକୁ, ମଣିମୟ ମନ୍ଦିରକୁ ବା କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବି, ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ ।
ତତ୍ର ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମିତି ମେ ଲାଲସା ପରା । ପରସ୍ପରୈକାଲାପେନ ପ୍ରଯଯୌ ରଜନୀ ଶୁଭା
ସେଠାକୁ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ । ଏଭଳି ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି କରି ଶୁଭ ରାତି କଟିଗଲା ।
ଅରୁଣୋଦଯକାଲେଽପି ନ ତ୍ଯଜେନ୍ମାଧଵଂ ସତୀ । ମାଧଵଃ ପ୍ରୀତିଵଚସା ବୋଧଯାମାସ ସାଘନାତ୍
ଅରୁଣୋଦୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସତୀ ମାଧବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ । ମାଧବ ମଧୁର କଥାରେ ସେଉଁଠି ଉଠାଇଲେ ।
ପ୍ରାତଃ କୃତ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାରୁରୋହ ରଥଂ ହରିଃ । ଗୋପୀଭୀ ରାଧଯା ସାର୍ଧଂ ଶରତ୍କମଲଲୋଚନଃ
ପରେ ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଶରତ୍କମଳ ନୟନ ଥିବା ହରି ଗୋପୀମାନେ ଓ ରାଧା ସହିତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ ।
ଯୋଜନାଯତଵିସ୍ତୀର୍ଣ ଗୃହେସ୍ତ୍ରିଶତକୋଟିଭିଃ । ମଣୀନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରୁପଶୋଭିତମ୍
ଏହି ରଥ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଥିଲା, ତିନିଶଏ କୋଟି ଘର ରଥକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ମଣିମୟ ଗୃହ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା ।
ଗୋଲୋକାଦାଗତଂ ତତ୍ର ମନୋଯାଯି ମନୋହରମ୍ । ସହସ୍ରଚକ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ମହସ୍ରାଶ୍ଵୈଃ ପ୍ରଚାଲିତମ୍
ଗୋଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ମନମୋହନ ରଥ, ହଜାର ଚକା ଓ ହଜାର ଉଜ୍ୱଳ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିଲା ।
ମଣିସ୍ତମ୍ଭୈଶ୍ତ୍ରିକୋଟୀଭୀ ରତ୍ନରାଜିଵିରାଜିତମ୍ । ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯପରମୈର୍ହୀରହାରୈଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ତିନି କୋଟି ମଣିମୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ହୀରା ହାର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା ।
ନାନାଚିତ୍ରୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତଚାମରଦର୍ପଣୈଃ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକୈର୍ଦୀପ୍ତୈର୍ମାଲାଜାଲୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଧଳା ଚାମର, ଦର୍ପଣ, ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉଜ୍ୱଳ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା ।
ରତ୍ନିର୍ମାଣତଲ୍ପୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍ । ସମାନରୂପଵେଷୈଶ୍ଚ ଗୋପୀଲକ୍ଷୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ମଣିମୟ ଶୟ୍ୟା, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ଏବଂ ସମାନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଗୋପୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା ।
ରଥେନ ତେନ ଭଗଵାନ୍ପୁନର୍ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଯଯୌ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ନିଶାକାଲେ ଵିଜହାର ଜଲେ ସ୍ଥଲେ
ସେଇ ରଥରେ ଭଗବାନ୍ ପୁନି ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ରାତିରେ ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ ବିହାର କଲେ ।
ଶୃଙ୍ଗାରଂ ସୁଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ । ରାଧିକାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଯଥାସର୍ଵ ଚ ନୂତନମ୍
ବନ ଓ ଉପବନରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରେମର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ରାଧିକାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ନୂତନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ ।
ଵିସ୍ପନ୍ଦକେ ସୁରସନେ ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ନନ୍ଦନେ ଵନେ । ସୁମେରୁଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ବିସ୍ପନ୍ଦ, ସୁରସନ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ଓ ନନ୍ଦନ ବନରେ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ।