ଉଵାଚ ଜୀଵଯାମାସ ମୁଧାଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ନାରଦ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ରାଧିକା ଦେଵୀ ରୁଦତୀ ମାନିନୀ ସତୀ
—କହିଲେ ଏବଂ କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଧାକୁ ପୁନଃ ବଞ୍ଚାଇଲେ, ହେ ନାରଦ । ଦେବୀ ରାଧିକା କାନ୍ଦୁଥିବା, ଅଭିମାନିନୀ ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ ଉଠିଲେ ।
ଗୋପ୍ଯସ୍ତାଂ ବୋଧଯାମାସୁଃକ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି କୋଳରେ ଧରି ଜଗାଇଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୃଣୁ ରାଧେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜ୍ଞାନମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ପରମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହାଲିକୋ ମୂର୍ଖଃ ସଦ୍ଯୋ ଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, 'ରାଧେ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ କହିବି; ଏହା ଶୁଣି ମୁଢ଼ ଚାଷୀ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ହୋଇଯାଏ ।'
ଜାତ୍ଯାଽହଂ ଚଗତାଂ ସ୍ଵାମୀ କିଂ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଦିଯୋଷିତାମ୍ । କାର୍ଯକାରଣରୂପୋଽହଂ ଵ୍ଯକ୍ତୋ ରାଧେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
'ମୁଁ ସ୍ୱଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ— ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କି? ମୁଁ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଆକାର, ରାଧେ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।'
ଏକାତ୍ମାଽହଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଜାତ୍ଯା ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵପ୍ରାଣିଷୁ ଵ୍ଯକ୍ତ୍ଯା ଚାପ୍ଯାବ୍ରହ୍ମାଦିତୃଣାଦିଷୁ
'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ଅଛି ।'
ଏକସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତଵତି ନ ତୁଷ୍ଟୋଽନ୍ଯୋ ଜନସ୍ତଥା । ମଯ୍ଯାତ୍ମନି ଗତେଽପ୍ଯେକୋ ମୃତୋଽପ୍ଯନ୍ଯଃ ସୁଜୀଵତି
'ଏକ ଲୋକ ମାତ୍ର ଭୋଗ କଲେ ଅନ୍ୟେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ମୋତେ ଏକ ଲୋକ ଲୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟେ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି ।'
ଜାତ୍ଯାଽହଂ କୃଷ୍ଣରୂପଶ୍ଚ ପରିପୂର୍ଣତମଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗୋଲୋକେ ଗୋକୁଲେ ପୁଣ୍ଯେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
'ମୁଁ ସ୍ୱଭାବରେ କୃଷ୍ଣର ଆକାର, ସବୁଠୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଗୋଲୋକ, ଗୋକୁଳ, ପବିତ୍ର ଭୂମି ଓ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛି ।'
ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଗୋପଵେଷଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ରାଧାପତିଃ ଶିଶୁଃ । ଗୋପାଲୈର୍ଗୋପିକାଭିଶ୍ଚ ସହିତଃ କାମଧେନୁଭିଃ
'ଦୁଇଟି ହାତ, ଗୋପାଳ ଭେଷରେ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ରାଧାଙ୍କ ପତି, ଶିଶୁ ଭାବେ ଗୋପାଳ, ଗୋପୀ ଓ କାମଧେନୁ ସହିତ ଅଛି ।'
ଚତୁର୍ଭୁଜୋଽହଂ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଦ୍ଵିଧାରୂପଃ ସନାତନଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀସରସ୍ଵତୀକାନ୍ତଃ ସତତଂ ଶାନ୍ତଵିଗ୍ରହଃ
'ଚାରି ହାତରେ, ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଅଛି, ଦୁଇ ଆକାରରେ ସନାତନ; ସଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶାନ୍ତ ଆକୃତି ।'
ଯନ୍ମାନସୀ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯା ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀପତିର୍ଭୁଵି । ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ଚ ଶ୍ରୀରୀଦେ ତତ୍ରାପି ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
'ମନସ୍ପୁତ୍ର ଭାବେ, ସିନ୍ଧୁକନ୍ୟା ଭାବେ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ମରଣଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି; ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀ ଓ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଚାରି ହାତରେ ଅଛି ।'
ଅହଂ ନାରାଯଣର୍ଷିଶ୍ଚ ନରୋ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ । ଧର୍ମଵକ୍ତା ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଧର୍ମଵର୍ତ୍ମପ୍ରଵର୍ତକଃ
'ମୁଁ ନାରାୟଣ ଋଷି, ମୁଁ ନର, ସନାତନ ଧର୍ମ; ମୁଁ ଧର୍ମ କଥା କହୁଥିବା, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧର୍ମର ପଥ ଦେଖାଉଥିବା ।'
ଶାନ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପା ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠା ଚ ପତିଵ୍ରତା । ଅତ୍ର ତସ୍ଯାଃ ପତିରହଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ
'ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆକାର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପତିବ୍ରତା; ଏଠାରେ, ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପତି ।'
ସିଦ୍ଧେଶଃ ସିଦ୍ଧିଦଃ ସାକ୍ଷାତ୍କପିଲୋଽହଂ ସତୀପତିଃ । ନାନାରୂପଧରୋଽହଂ ଚ ଵ୍ଯକ୍ତିଭେଦେନ ସୁନ୍ଦରି
'ମୁଁ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ସତ୍ୟ କପିଳ, ସତୀଙ୍କ ପତି; ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଧାରଣ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରକଟ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ।'
ଅହଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଦ୍ଵାର୍ଵତ୍ଯାଂ ରୁକ୍ମିଣୀଵତିଃ । ଅହଂ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯୀ ଚ ସତ୍ଯଭାମାଗୃହେ ଶୁଭେ
'ମୁଁ ସଦା ଚାରି ହାତରେ ଦ୍ୱାରକାରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପତି; ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ଶୁଭ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଘରେ ଅଛି ।'
ଅନ୍ଯାସାଂ ମନ୍ଦିରେଽହଂ ଚ କାଯଵ୍ଯୂହାତ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅହଂ ନାରାଯଣର୍ଷିଶ୍ଚ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାସ୍ଯ ସାରଥିଃ
ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶରୀରର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରୂପେ ଅଛି; ମୁଁ ନାରାୟଣ, ଋଷି ଏବଂ ଏହି ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କର ସାରଥି ହେଉଛି।
ସ ନରର୍ଷିର୍ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ମଦଂଶୋ ବଲଵାନ୍ଭୁଵି । ତପସାଽଽରାଧିତସ୍ତେନ ସାରଥ୍ଯେଽହଂ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ସେ ମହାପୁରୁଷ, ଧର୍ମର ପୁଅ, ମୋର ଅଂଶ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ବଳବାନ୍; ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ମୋତେ ପୂଜିଥିଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ପୁଷ୍କରରେ ତାଙ୍କର ସାରଥି ହେଲି।
ଯଥା ତ୍ଵଂ ରାଧିକା ଦେଵୀ ଗୋଲେକେ ଗୋକୁଲେ ତଥା । ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵତୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଯେପରି ତୁମେ, ଦେବୀ ରାଧିକା, ଗୋଲୋକ ଓ ଗୋକୁଳରେ ଅଛ, ସେପରି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତୁମେ ସରସ୍ୱତୀ।
ଭଵତୀ ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନଃ ପ୍ରିଯା । ଧର୍ମପୁତ୍ରଵଧୂସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶାନ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତୁମେ ମାନବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବାଙ୍କର ପ୍ରିୟା; ଧର୍ମର ପୁଅଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶାନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ରୂପ ହେଉଛ।
କପିଲସ୍ଯ ପ୍ରିଯା କାନ୍ତାଭାରତେ ଭଵତୀ ସତୀ । ତ୍ଵଂ ସୀତା ମିଥିଲାଯାଂ ଚ ତ୍ଵଚ୍ଛାଯା ଦ୍ରୌପଦୀ ସତୀ
ତୁମେ କପିଳଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ କାନ୍ତା, ଭାରତରେ ସତୀ ହେଉଛ; ମିଥିଲାରେ ତୁମେ ସୀତା ଓ ତୁମର ଛାୟା ହେଉଛି ଦ୍ରୌପଦୀ, ସତୀ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ମହାଲ୍କ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵତୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ସତୀ । ପଞ୍ଚାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଭଵତୀ କଲଯା ପ୍ରିଯା
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ତୁମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତୁମେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତୀ; ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର ଅଂଶରେ ପ୍ରିୟା।
ରାଵଣେନ ହୃତା ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵଂ ଚ ରାମସ୍ଯ କାମିନୀ । ନାନାରୂପା ଯଥା ତ୍ଵଂ ଚ ଚ୍ଛାଯଯା କଲଯା ସତୀ
ରାବଣ ଯିଏ ତୁମକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ତୁମେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛ; ଯେପରି ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କର, ସେପରି ତୁମର ଛାୟା ଓ ଅଂଶରେ ସତୀ ଅଛ।
ନାନାରୂପସ୍ତଥାଽହଂ ଚ ଶ୍ଵାଂଶେନ କଲଯା ତଥା । ପରିପୂର୍ଣତମୋଽହଂ ଚ ପରମାତ୍ମା ପରାତ୍ପରଃ
ଏହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ମୋର ଅଂଶ ଓ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା; ତଥାପି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଉପରି।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵମାଧ୍ଯାତ୍ମିକମିଦଂ ସତି । ରାଧେ କର୍ଵାପରାଧଂ ମେ କ୍ଷମସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵରୀ
ଏହିପରି ସତୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କଥା କହିଦେଲି; ରାଧେ, ମୋର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର, ପରମେଶ୍ୱରୀ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିତୁଷ୍ଟା ଚ ରାଧିକା । ପରିତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଣେମୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଧିକା ଖୁସି ହେଲେ; ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାର ମହାଖଣ୍ଡ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡ, ଛବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ, ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥ ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଗୋପିକା ମୁଦା । ମନ୍ଦିରଂ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ରାଧିକାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏବେ ଏକଶତ ସପ୍ତବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ, ରାଧିକା ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରାଧାଶୃଙ୍ଗାରଭାଵଂ ଚ କଲାଷୋଡଶପୂର୍ଵକମ୍ । ଚକାର ସସ୍ମିତା ସାଧ୍ଵୀ ଵକ୍ରଚଞ୍ଚଲଲୋଚନା
ରାଧା ଛୋଳୋଟି ଷୋଡଶ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ, ହସିକି, ସତୀ ଏବଂ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଚନ୍ଦନଂ ମାଲ୍ଯଂ ସ୍ଵାମିନେ ପୁନରେଵ ଚ । ରହସ୍ଯଂ ଚ ପରୀହାସ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ଚକାର ସଃ
ସେ ଚନ୍ଦନ ଓ ମାଳା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁନି ଗୁପ୍ତ ହାସ୍ୟ କଥା କଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ ରାଧିକାଂ କୃଷ୍ଣଃ ସମାନୀଯ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି । ଓଷ୍ଠାଧରଂ କପୋଲଂ ଚ ଗଣ୍ଡଯୁଗ୍ମଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ଚ
କୃଷ୍ଣ ରାଧିକାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଣିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଓଠ, ତଳ ଓଠ ଓ ଦୁଇ ଗାଲକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ରାଧା ଚୁଚୁମ୍ବ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରଂ ମନୋହରମ୍ । ଚକାର କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରାଣେଶଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମନୋହର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ କୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରିଲେ।