ନିର୍ଗୁଣଚ ନୀରୀହଶ୍ଚ ନିର୍ଲିପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । କର୍ମଣାଂ ସାକ୍ଷିରୂପଶ୍ଚ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହଃ
ସେ ଗୁଣହୀନ, ଇଚ୍ଛାହୀନ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପରମେଶଃ ପରାତ୍ପରଃ । ପରମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୂତୋ ନରରଥସ୍ଥିତଃ
ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ପରାଲୋକର ଆଲୋକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, ମନୁଷ୍ୟର ରଥରେ ସାରଥି ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା କୁବ୍ଜା ଚ ସଂଭୁକ୍ତା ଵୃଦ୍ଧା କ୍ଷତ୍ରିଯକାମିନୀ । ଅପୁତ୍ରିଣୀ ଚାଧିକାଙ୍ଗୀ ଯୂନାଽସ୍ପୃଶ୍ଯା ଚ
ତୁମେ କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲ, ବୃଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଏବଂ ଏକ ଯୁବତୀ ଯିଏ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା ଚ ନିହତଃ କଂସୋ ମାତୁଲଃ କେନ ହେତୁନା । ଆଯାସ୍ଯତୀତି କୃତ୍ଵା ଚ ଗତ୍ତଂ ନ ପୁନରାଗତମ୍
ତୁମେ କଂସ, ତୁମର ମାମାଙ୍କୁ ହତ କଲ; କେଉଁ କାରଣରେ? 'ମୁଁ ଆସିବି' ବୋଲି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ନିହତ୍ଯ ଯାଦଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଭଜ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍ । ତ୍ଵାଂ ନିବଧ୍ଯ ସମାନେତୁମୀଶ୍ଵରୀ ଵାରିତା ଜନୈଃ
ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ହତ ହେଲେ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ; ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି ଆଣାଯିଲା, ଦେବୀକୁ ଲୋକେ ରୋକିଦେଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକା ଦେଵୀ ଭୃଶମୁଚ୍ଚୈ ରୁରୋଦ ସା । ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂପ୍ରାପ ସହସା ନିନିଃଶ୍ଵାସା ବଭୂଵ ହ
ଏପରି କହି ଦେବୀ ରାଧିକା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ; ସେ ହଠାତ୍ ଅଚେତନ ହେଲେ ଓ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଗୋପ୍ଯୋ ଗଵାକ୍ଷଜାଲସ୍ଥାଃ ଶୁଶ୍ରୁଵୁର୍ଦଦୃଶୁସ୍ତଥା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଯଯୁଃ ସର୍ଵା ଊଚୂ ରାଧା ମୃତେତି ଚ
ଗୋପୀମାନେ ଜାଲି ଜାଲି ଜଣେଲା ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଶୁଣିଲେ । ସେମାନେ ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆସିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ରାଧା ମରିଗଲେ ।'
ଉଚ୍ଚୈସ୍ତା ରୁରୁଦୁଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ରାଧିକାମ୍ । ଊଚୁସ୍ତା ରକ୍ଷରକ୍ଷେତି ହରେ ନରହରେ ପ୍ରଭୋ
ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ରାଧିକାକୁ କୋଳରେ ଧରି ରହିଲେ । ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ହରି, ହେ ନରହରି, ହେ ପ୍ରଭୁ!'
ଗୋପ୍ଯ ଊଚୁଃ କିଂ କୃତଂ କିଂ କୃତଂ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵଯା ରାଧା ମୃତା ଚ ନଃ । ରାଧାଂ ଜୀଵଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯାସ୍ଯାମଃ କାନନଂ ଵଯମ୍
ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, 'କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ କଣ କରିଲା? କଣ କରିଲା? ରାଧା ଆମ ପାଇଁ ମରିଗଲେ! ରାଧାକୁ ବଞ୍ଚାଅ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ; ନହେଲେ ଆମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଳିଯିବା ।'
ଅନ୍ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯାମଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ । ଗୋପୀନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଧିକାଯାଶ୍ଚ ମାଧଵଃ
'ନହେଲେ ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ ମାରିବା ଦୋଷ ତୁମକୁ ଦେବା ।' ଗୋପୀମାନେ ଏହି କଥା ଏବଂ ରାଧିକାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ମାଧବ—
ଉଵାଚ ଜୀଵଯାମାସ ମୁଧାଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ନାରଦ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ରାଧିକା ଦେଵୀ ରୁଦତୀ ମାନିନୀ ସତୀ
—କହିଲେ ଏବଂ କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଧାକୁ ପୁନଃ ବଞ୍ଚାଇଲେ, ହେ ନାରଦ । ଦେବୀ ରାଧିକା କାନ୍ଦୁଥିବା, ଅଭିମାନିନୀ ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ ଉଠିଲେ ।
ଗୋପ୍ଯସ୍ତାଂ ବୋଧଯାମାସୁଃକ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି କୋଳରେ ଧରି ଜଗାଇଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୃଣୁ ରାଧେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜ୍ଞାନମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ପରମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହାଲିକୋ ମୂର୍ଖଃ ସଦ୍ଯୋ ଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, 'ରାଧେ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ କହିବି; ଏହା ଶୁଣି ମୁଢ଼ ଚାଷୀ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ହୋଇଯାଏ ।'
ଜାତ୍ଯାଽହଂ ଚଗତାଂ ସ୍ଵାମୀ କିଂ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଦିଯୋଷିତାମ୍ । କାର୍ଯକାରଣରୂପୋଽହଂ ଵ୍ଯକ୍ତୋ ରାଧେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
'ମୁଁ ସ୍ୱଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ— ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କି? ମୁଁ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଆକାର, ରାଧେ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।'
ଏକାତ୍ମାଽହଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଜାତ୍ଯା ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵପ୍ରାଣିଷୁ ଵ୍ଯକ୍ତ୍ଯା ଚାପ୍ଯାବ୍ରହ୍ମାଦିତୃଣାଦିଷୁ
'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ଅଛି ।'
ଏକସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତଵତି ନ ତୁଷ୍ଟୋଽନ୍ଯୋ ଜନସ୍ତଥା । ମଯ୍ଯାତ୍ମନି ଗତେଽପ୍ଯେକୋ ମୃତୋଽପ୍ଯନ୍ଯଃ ସୁଜୀଵତି
'ଏକ ଲୋକ ମାତ୍ର ଭୋଗ କଲେ ଅନ୍ୟେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ମୋତେ ଏକ ଲୋକ ଲୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟେ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି ।'
ଜାତ୍ଯାଽହଂ କୃଷ୍ଣରୂପଶ୍ଚ ପରିପୂର୍ଣତମଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗୋଲୋକେ ଗୋକୁଲେ ପୁଣ୍ଯେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
'ମୁଁ ସ୍ୱଭାବରେ କୃଷ୍ଣର ଆକାର, ସବୁଠୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଗୋଲୋକ, ଗୋକୁଳ, ପବିତ୍ର ଭୂମି ଓ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛି ।'
ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଗୋପଵେଷଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ରାଧାପତିଃ ଶିଶୁଃ । ଗୋପାଲୈର୍ଗୋପିକାଭିଶ୍ଚ ସହିତଃ କାମଧେନୁଭିଃ
'ଦୁଇଟି ହାତ, ଗୋପାଳ ଭେଷରେ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ରାଧାଙ୍କ ପତି, ଶିଶୁ ଭାବେ ଗୋପାଳ, ଗୋପୀ ଓ କାମଧେନୁ ସହିତ ଅଛି ।'
ଚତୁର୍ଭୁଜୋଽହଂ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଦ୍ଵିଧାରୂପଃ ସନାତନଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀସରସ୍ଵତୀକାନ୍ତଃ ସତତଂ ଶାନ୍ତଵିଗ୍ରହଃ
'ଚାରି ହାତରେ, ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଅଛି, ଦୁଇ ଆକାରରେ ସନାତନ; ସଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶାନ୍ତ ଆକୃତି ।'
ଯନ୍ମାନସୀ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯା ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀପତିର୍ଭୁଵି । ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ଚ ଶ୍ରୀରୀଦେ ତତ୍ରାପି ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
'ମନସ୍ପୁତ୍ର ଭାବେ, ସିନ୍ଧୁକନ୍ୟା ଭାବେ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ମରଣଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି; ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀ ଓ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଚାରି ହାତରେ ଅଛି ।'
ଅହଂ ନାରାଯଣର୍ଷିଶ୍ଚ ନରୋ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ । ଧର୍ମଵକ୍ତା ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଧର୍ମଵର୍ତ୍ମପ୍ରଵର୍ତକଃ
'ମୁଁ ନାରାୟଣ ଋଷି, ମୁଁ ନର, ସନାତନ ଧର୍ମ; ମୁଁ ଧର୍ମ କଥା କହୁଥିବା, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧର୍ମର ପଥ ଦେଖାଉଥିବା ।'
ଶାନ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପା ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠା ଚ ପତିଵ୍ରତା । ଅତ୍ର ତସ୍ଯାଃ ପତିରହଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ
'ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆକାର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପତିବ୍ରତା; ଏଠାରେ, ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପତି ।'
ସିଦ୍ଧେଶଃ ସିଦ୍ଧିଦଃ ସାକ୍ଷାତ୍କପିଲୋଽହଂ ସତୀପତିଃ । ନାନାରୂପଧରୋଽହଂ ଚ ଵ୍ଯକ୍ତିଭେଦେନ ସୁନ୍ଦରି
'ମୁଁ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ସତ୍ୟ କପିଳ, ସତୀଙ୍କ ପତି; ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଧାରଣ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରକଟ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ।'
ଅହଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଦ୍ଵାର୍ଵତ୍ଯାଂ ରୁକ୍ମିଣୀଵତିଃ । ଅହଂ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯୀ ଚ ସତ୍ଯଭାମାଗୃହେ ଶୁଭେ
'ମୁଁ ସଦା ଚାରି ହାତରେ ଦ୍ୱାରକାରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପତି; ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ଶୁଭ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଘରେ ଅଛି ।'
ଅନ୍ଯାସାଂ ମନ୍ଦିରେଽହଂ ଚ କାଯଵ୍ଯୂହାତ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅହଂ ନାରାଯଣର୍ଷିଶ୍ଚ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାସ୍ଯ ସାରଥିଃ
ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶରୀରର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରୂପେ ଅଛି; ମୁଁ ନାରାୟଣ, ଋଷି ଏବଂ ଏହି ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କର ସାରଥି ହେଉଛି।
ସ ନରର୍ଷିର୍ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ମଦଂଶୋ ବଲଵାନ୍ଭୁଵି । ତପସାଽଽରାଧିତସ୍ତେନ ସାରଥ୍ଯେଽହଂ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ସେ ମହାପୁରୁଷ, ଧର୍ମର ପୁଅ, ମୋର ଅଂଶ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ବଳବାନ୍; ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ମୋତେ ପୂଜିଥିଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ପୁଷ୍କରରେ ତାଙ୍କର ସାରଥି ହେଲି।
ଯଥା ତ୍ଵଂ ରାଧିକା ଦେଵୀ ଗୋଲେକେ ଗୋକୁଲେ ତଥା । ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵତୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଯେପରି ତୁମେ, ଦେବୀ ରାଧିକା, ଗୋଲୋକ ଓ ଗୋକୁଳରେ ଅଛ, ସେପରି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତୁମେ ସରସ୍ୱତୀ।
ଭଵତୀ ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନଃ ପ୍ରିଯା । ଧର୍ମପୁତ୍ରଵଧୂସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶାନ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତୁମେ ମାନବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବାଙ୍କର ପ୍ରିୟା; ଧର୍ମର ପୁଅଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶାନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ରୂପ ହେଉଛ।
କପିଲସ୍ଯ ପ୍ରିଯା କାନ୍ତାଭାରତେ ଭଵତୀ ସତୀ । ତ୍ଵଂ ସୀତା ମିଥିଲାଯାଂ ଚ ତ୍ଵଚ୍ଛାଯା ଦ୍ରୌପଦୀ ସତୀ
ତୁମେ କପିଳଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ କାନ୍ତା, ଭାରତରେ ସତୀ ହେଉଛ; ମିଥିଲାରେ ତୁମେ ସୀତା ଓ ତୁମର ଛାୟା ହେଉଛି ଦ୍ରୌପଦୀ, ସତୀ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ମହାଲ୍କ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵତୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ସତୀ । ପଞ୍ଚାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଭଵତୀ କଲଯା ପ୍ରିଯା
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ତୁମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତୁମେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତୀ; ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର ଅଂଶରେ ପ୍ରିୟା।