ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଦୁରାରାଧ୍ଯା ନ ସାଧ୍ଯା ଜାଗତାମପି । ଵଯଂ ଚ ମୋହିତାଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵେଦାନାଂ ଜନକସ୍ତଥା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୋହିତ ହେଉଛୁ, ବେଦର ସୃଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ବ୍ରହ୍ମା କୃଷ୍ଣଂ ପରୀକ୍ଷେତ ମୋହିତସ୍ତସ୍ଯ ମାଯଯା । ଧ୍ଯାଯତେ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ତପସା ଜୀଵନାଵଧି
ବ୍ରହ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଜୀବନର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଦଶଲକ୍ଷେଷ୍ଵପ୍ଯଧିକାଷ୍ଟଶତେଷୁ ଚ । ପାତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତେ ନିମେଷୋ ମାଧଵସ୍ଯ ଚ
ଦଶ ଲକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଅଷ୍ଟଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ମାଧବଙ୍କର ଶାସନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ଥାଏ।
ସହ ତେନେନ୍ଦ୍ରଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ପାରିଜାତସ୍ଯ ହେତୁନା । ପାରିଜାତତରୁଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମଯା ଶକ୍ରଶ୍ଚ ରକ୍ଷିତଃ
ସେଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ପାରିଜାତ ଗଛ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ପରେ ମୁଁ ପାରିଜାତ ଗଛ ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲି।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ନ ଗିରାମେଵ ତତ୍ଵଂ ଵା ଵିଷଯାତ୍ମକମ୍ । ନହି କିଂ ଚିତ୍ତଦଜ୍ଞାନାଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସଦୈଵ ହି
ଏହି ଜ୍ଞାନ କଥା କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଆଧାରିତ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ ଆବଶ୍ୟକ।
ପ୍ରାଣିନାମାତ୍ମନୋ ଜ୍ଞାନମସ୍ମାକଂ ଜ୍ଞାନମସ୍ତି ଚ । ତଦୂଧର୍ଵଂ ତତ୍ସମଂ ନୈଵ କୃଷ୍ଣଂ ପୃଚ୍ଛ ଶୁଭାଶୁମମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛୁ; କିନ୍ତୁ ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିମ୍ବା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ—ଶୁଭ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାର।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଯାମଂ କଲ୍ପଂ କଲ୍ପଵିଦୋ ଵିଦୁଃ । ସପ୍ତକଲ୍ପାନ୍ତଜୀଵୀ ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ
ଯେମାନେ କଳ୍ପକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରି ଯାମ ଜାଣନ୍ତି; ସପ୍ତ କଳ୍ପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଥିବା ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ।
ଅଷ୍ଟାନଵତିଶକ୍ରେଷୁ ପାତେଷୁ ପତନଂ ମୁନେଃ । ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହରେର୍ଦାସ୍ଯଂ ମୁନିନା ତପସଃ ଫଲାତ୍
ଅଠାନବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନ ଶେଷରେ ମୁନିଙ୍କ ପତନ ହେଲା; ପରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସେ ହରିଙ୍କର ଦାସ୍ୟ ପଦ ପାଇଲେ।
ପ୍ରଲଯେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତେ ପତନଂ ଲୋମଶସ୍ଯ ଚ । ଦିକ୍ପାଲାନାଂ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚ ତଦାଯୁଶ୍ଚିରଜୀଵିନାମ୍
ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତନ ହେଲେ, ଲୋମଶଙ୍କରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଗ୍ରହମାନେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘଆୟୁ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପତନ ହୁଏ।
ଅନ୍ଯେଷାମପି ଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ । ତଦେଵାଽଽଯୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମାଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂଜଯଂ ଵିନା
ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା ରଖିଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାଗ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆୟୁର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମୁଁ ଛାଡ଼ି।
ପ୍ରଲଯେ ଚ ଵିଧେଃ ପାତେ ଶିଵଲୋକେଽପ୍ଯହଂ ଶିଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଭାଲୋଦ୍ଭଵଃ ଶଂଭୂଃ ସର୍ଵାଦିଃ ସର୍ଗଭାଷଣଃ
ପ୍ରଳୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତନ ସମୟରେ ମୁଁ ଶିବ ରୂପେ ଶିବଲୋକରେ ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୂଁହ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହୁଥିବା ମୂଳ।
କୃଷ୍ଣଵାମାଙ୍ଗସଂଭୂତା ଯଥା ରାଧା ତଥୈଵ ଚ । ତଥୈଵ ଦୁର୍ଗା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଯେପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ରାଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେପରି ଦୁର୍ଗା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯୋଽଽଯଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ଦ୍ଵାଦଶ । ତଥୈଵ ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ କାଯଵ୍ଯୂହାଚ୍ଚର୍ତୁଦଶ
ଆଦିତ୍ୟ, ଯିଏ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଦେହ ଭିନ୍ନ କରି ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚୌଦ୍ଦ ରୂପରେ ଦେହ ଭିନ୍ନ କରି ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ତଥୈଵ ଵସଵଶ୍ଚାଷ୍ଟୌ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈକାଵଶୈଵ ତେ । ମନୁପାତେ ଚେନ୍ଦ୍ରପାତୋ ଵିଷଯାତ୍ପତନଂ ଭଵେତ୍
ଏହିପରି ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଏବଂ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ମନୁଙ୍କ ପତନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତନ ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ସମାଯଯୌ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଧନଂ ପ୍ରଲଯେଽପି ଚ । ପ୍ରଲଯୋ ଦର୍ଶଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଚ ଜଲପ୍ଲୁତମ୍
ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅନ୍ତ ଆସିଯାଏ; ପ୍ରଳୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ସ୍ଵଲୋକଂ ଚ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଶକ୍ତିଭିଶ୍ଚ ମାମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ମୂଲରୂପଶ୍ଚ ସର୍ଵେଶଃ କୃଷ୍ଣ ଏଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ଲୋକ, ମୋତେ ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତିମାନ ରୂପ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ରୂପ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଏକମାତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ।
ଭଜ ପୁତ୍ରଂ ରାଜସୂଯେ ଯଜ୍ଞେଶଂ ଯଜ୍ଞକାରଣମ୍ । ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଂ ଭଵାବ୍ଧିଂ ତର ଯାଦଵ
ତୁମେ ପୁଅଙ୍କୁ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞନାଥଙ୍କୁ ଭଜନ କର; ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ହେ ଯାଦବ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ମୁକ୍ତିସ୍ତେ ନାସ୍ତି ନିର୍ଵାଣା ଵିଷଯୀ କଶ୍ଯପୋ ଭଵାନ । ନ ତେ ଦାସ୍ଯଂ କ୍ତଧନମଦିତିର୍ଦେଵକୀ ତଥା
ଯିଏ ଭୋଗବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ନିର୍ବାଣ ନାହିଁ, ହେ କଶ୍ୟପ; ତୁମ ପାଇଁ ନ ଦାସ୍ୟ ନ ଧନ, ଅଦିତି କିମ୍ବା ଦେବକୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ରଜ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୋଗବୀଜଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନମମରାଲଯମ୍ । ଶିଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଯତ ଶ୍ଚଶୁଭକ୍ଷଣେ
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, ଭୋଗର ବୀଜ, ନିଜ ନିବାସ, ଅମର ଲୋକ; ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କଲେ।
ତତ୍ର ସଂଭୃତସଂଭାରୋ ରାଜସୂଯଂ ଚକାର ସଃ । ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ଚ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚ ଜଗୃହଃ ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ବସୁଦେବଙ୍କ ହବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣା ସହ । ବୂର୍ଣାହୁତିଂ ଦତ୍ତଵନ୍ତଂ ଵସୁଦେଵମୁଵାଚ ସଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞନାଥ ସ୍ୱୟଂ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେଇଥିବା ବସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦେହି ତୁର୍ଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତେଃ ପିତଃ । ସାର୍ଥକଂ କୁରୁ କର୍ମେଦଂ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁଣୁ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ପିତା, ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ଶୀଘ୍ର ଦିଅ; ଏହି କର୍ମକୁ ଫଳବତୀ କର, ବେଦର କଥା ଶୁଣ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵିପ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତତ୍କାଲଂ ଚେନ୍ନ ଦୀଯତେ । ମୁହୂର୍ତେ ତୁ ଵ୍ଯତୀତେ ସା ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ଵିଗୁଣା ଭଵେତ୍
ଯଦି ସେଇ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିତିଗଲେ ସେଇ ଦକ୍ଷିଣା ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ।
ଵାସରେ ଚ ବହିର୍ଭୂତେ ଭଵେତ୍ସାଽପି ଚତୁର୍ଗୁଣା । ତ୍ରିରାତ୍ରେ ସମତୀତେ ଷଡ୍ଗୁଣା ଦକ୍ଷିଣା ଭଵେତ୍
ଏକ ଦିନ ପୂରା ହେଲେ ଦକ୍ଷିଣା ଚାରିଗୁଣା ହୁଏ; ତିନି ରାତି ବିତିଗଲେ ଦକ୍ଷିଣା ଛଅଗୁଣା ହୁଏ।
ପକ୍ଷାନ୍ତେ ତୁ ଶତଗୁଣା ମାସାନ୍ତେ ତୁ ଚତୁର୍ଗୁଣା । ଷଣ୍ମାସେଽପ୍ଯଧିକେ ନ୍ଯୂନେ ଚ ସାହସ୍ତ୍ରଗୁଣା ତଥା
ପକ୍ଷ ଶେଷରେ ଦକ୍ଷିଣା ଶତଗୁଣା ହୁଏ; ମାସ ଶେଷରେ ଚାରିଗୁଣା; ଛଅ ମାସ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ହେଲେ ଦକ୍ଷିଣା ହଜାରଗୁଣା ହୁଏ।
ଵର୍ଷାନ୍ତେ ସା ଲକ୍ଷଗୁଣା ବ୍ରହ୍ମଣୋକ୍ତଂ ଚ ଯାଟଵ । ଉଭୌ ଚ ନରକଂ ଯାଂତଃ କର୍ମକର୍ତୃପୁରୋହିତୌ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଦକ୍ଷିଣା ଲକ୍ଷଗୁଣା ହୁଏ, ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି, ହେ ଯାଟବ; କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଓ ପୁରୋହିତ ଦୁହେଁ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ଵାସୁଦୈଵଶ୍ଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଵମୁତ୍ସସର୍ଜଂ ସଃ । ଅଧିକାରାଂଶ୍ଚ ସାହ୍ ଲାଦୋ ଵାସୁଦେଵାଜ୍ଞଯା ତଥା
ଏହା ଶୁଣିବା ପରେ ବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କଲେ । ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଉଗ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ଅମୂଲ୍ଯାନାଂ ଚ ରତ୍ନାନାଂ ଦଶକୋଟିମନୁତ୍ତମମା । ଦଦୌ ଗର୍ଗାଯ ସର୍ଵାଦୌ ସ୍ଵଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୌପତେଃ ପିତା
ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ପିତା ଆରମ୍ଭରେ ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଦଶ କୋଟି ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ଦାନ କଲେ ।
ଶତକୋଟିଂ ମଣୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଣାନାଂ ତଚ୍ଚର୍ତୁଗୁଣମ୍ । ମାଣିକ୍ଯାନାଂ ଚ ମୁକ୍ତାନାଂ ହୀରକାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଏକଶେ କୋଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି, ଏହାର ଚାରିଗୁଣା ସୁନା, ଏବଂ ଏହି ପରି ମାଣିକ, ମୁକ୍ତା ଓ ହୀରା ଦାନ କଲେ ।
ରୌପ୍ଯଂ ପ୍ରଵାଲଂ ପରମଂ ସ୍ଵର୍ଣପାତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ । ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ଵଵଧୂନାଂ ଚାପ୍ଯମୂଲ୍ଯରତ୍ନଭୂଷଣମ୍
ସେ ଚାଁଦି, ଅତି ଉତ୍ତମ ପ୍ରବାଳ, ସୁନାର ପାତ୍ର ଏବଂ ନିଜ ଜଣାନୀ ଓ ବଧୁମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିର ଗହଣା ଦାନ କଲେ ।