ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ତର୍ଯାଂ ତତ୍ର ଯୂଯଂ ଚ ନାଵିକାଃ । ନ ହ୍ଯମ୍ମଯାନି ତୀର୍ଥାନି ନ ଦେଵା ମୃଚ୍ଛିଲାମଯାଃ
ଭବସାଗର ଉଲଙ୍ଘିବା ପାଇଁ ତୁମେମାନେ ହେଉଛ ନଉକା ଚାଳକ; କାରଣ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମୋର ନୁହେଁ, ମୃଣ୍ମୟ ଓ ପାଥର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ନୁହେଁ।
ଯଜ୍ଞରୂପାଣି ପୁଣ୍ଯାନି ଵ୍ରତାନ୍ଯନଶନାନି ଚ । ତପାଂସି ନାନାଦାନାନି ଵିପ୍ରଦେଵାର୍ଚନାନି ଚ
ଯଜ୍ଞ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା, ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା—
ଚିରଂ ପୁନନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ଦର୍ଶନାଦେଵ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ସତାଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାନାଂ ରଜସାଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରତଃ
ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ, କିନ୍ତୁ ଏକ ମାତ୍ର ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସତ୍ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିର ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରରେ ସତ୍କ୍ଷଣରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
ପୂତାନାଂ ପାଦପଦ୍ମାନାଂ ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ଵସୁଂଧରା । ତୀର୍ଥାନି ଚ ପଵିତ୍ରାଣି ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାସ୍ତଥା
ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ଭକ୍ତଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଆଁ ମାତ୍ରରେ ମାଟି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଏହିପରି ତୀର୍ଥ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ପାଆନ୍ତି।
ସୁରା ଦର୍ଶନମିଚ୍ଛନ୍ତି ପାତକେନ୍ଧନପାପକମ୍ । ସୋଽଜ୍ଞାନି ନୈଵ ବୁବୁଧେ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଜ୍ଞାନିନା ସହ
ପାପ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦହିଦେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପରମଂ ସ୍ଵାଦୁରୂପଂ ଚ ଦଧିଦୁଗ୍ଧରସଂ ଯଥା । ଯଥା କୃଣସ୍ଯ ତାତୋଽହଂ ସଙ୍ଗୀ ସୁଚିରମେଵ ଚ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ମଧୁର ରସ ଯେପରି ଦହି ଓ ଦୁଧର ରସ ଭଳି, ସେପରି ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପିତା ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ରହିଛି।
ତଥୈଵ ଦେଵକୀ ମାତା ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୋଃ । ଵସୁଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ଶଂକରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଚତୁର୍ଣାମପି ଵେଦାନାମୁଵାଚ ଜନକୋ ଗୁରୁଃ
ଏହିପରି ଦେବକୀ ହେଉଛନ୍ତି ମାତା, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ; ବସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶିବ ହସିଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ଚାରି ବେଦର ଗୁରୁ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ସଂନିକର୍ଷୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚାପ୍ଯନାଦରଣକାରଣମ୍ । ଯାନ୍ତି ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସା ପୂତାସ୍ତୀର୍ଥାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସିଦ୍ଧଯେ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଉପାୟକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିବାର କାରଣ; ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ସିଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵାସ୍ଯ ତାତୋଽଯଂ ଵସୁଦେଵଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତଃ । ଜ୍ଞାନିନଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶୋ ଵସୋସ୍ତାତସ୍ଯ ଚାଽଽତ୍ମନଃ
ବସୁଦେବ ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପିତା ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ; କଶ୍ୟପ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ପିତା, ବସୁ ହେଉଛନ୍ତି ଆତ୍ମାଙ୍କର ପିତା।
ପୃଚ୍ଛତି ଜ୍ଞାନମସ୍ମାଂଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାଜ୍ଞାନ୍ପୁତ୍ରବୁଦ୍ଧିତଃ । ଅହୋ ଦୁର୍ଗା ମହାମାଯା ଜ୍ଞାନିନାମପି ମୋହିନୀ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଆମଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପଚାରୁଛି; ହା, ଦୁର୍ଗା ମହାମାୟା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଦୁରାରାଧ୍ଯା ନ ସାଧ୍ଯା ଜାଗତାମପି । ଵଯଂ ଚ ମୋହିତାଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵେଦାନାଂ ଜନକସ୍ତଥା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୋହିତ ହେଉଛୁ, ବେଦର ସୃଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ବ୍ରହ୍ମା କୃଷ୍ଣଂ ପରୀକ୍ଷେତ ମୋହିତସ୍ତସ୍ଯ ମାଯଯା । ଧ୍ଯାଯତେ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ତପସା ଜୀଵନାଵଧି
ବ୍ରହ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଜୀବନର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଦଶଲକ୍ଷେଷ୍ଵପ୍ଯଧିକାଷ୍ଟଶତେଷୁ ଚ । ପାତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତେ ନିମେଷୋ ମାଧଵସ୍ଯ ଚ
ଦଶ ଲକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଅଷ୍ଟଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ମାଧବଙ୍କର ଶାସନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ଥାଏ।
ସହ ତେନେନ୍ଦ୍ରଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ପାରିଜାତସ୍ଯ ହେତୁନା । ପାରିଜାତତରୁଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମଯା ଶକ୍ରଶ୍ଚ ରକ୍ଷିତଃ
ସେଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ପାରିଜାତ ଗଛ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ପରେ ମୁଁ ପାରିଜାତ ଗଛ ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲି।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ନ ଗିରାମେଵ ତତ୍ଵଂ ଵା ଵିଷଯାତ୍ମକମ୍ । ନହି କିଂ ଚିତ୍ତଦଜ୍ଞାନାଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସଦୈଵ ହି
ଏହି ଜ୍ଞାନ କଥା କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଆଧାରିତ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ ଆବଶ୍ୟକ।
ପ୍ରାଣିନାମାତ୍ମନୋ ଜ୍ଞାନମସ୍ମାକଂ ଜ୍ଞାନମସ୍ତି ଚ । ତଦୂଧର୍ଵଂ ତତ୍ସମଂ ନୈଵ କୃଷ୍ଣଂ ପୃଚ୍ଛ ଶୁଭାଶୁମମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛୁ; କିନ୍ତୁ ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିମ୍ବା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ—ଶୁଭ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାର।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଯାମଂ କଲ୍ପଂ କଲ୍ପଵିଦୋ ଵିଦୁଃ । ସପ୍ତକଲ୍ପାନ୍ତଜୀଵୀ ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ
ଯେମାନେ କଳ୍ପକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରି ଯାମ ଜାଣନ୍ତି; ସପ୍ତ କଳ୍ପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଥିବା ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ।
ଅଷ୍ଟାନଵତିଶକ୍ରେଷୁ ପାତେଷୁ ପତନଂ ମୁନେଃ । ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହରେର୍ଦାସ୍ଯଂ ମୁନିନା ତପସଃ ଫଲାତ୍
ଅଠାନବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନ ଶେଷରେ ମୁନିଙ୍କ ପତନ ହେଲା; ପରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସେ ହରିଙ୍କର ଦାସ୍ୟ ପଦ ପାଇଲେ।
ପ୍ରଲଯେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତେ ପତନଂ ଲୋମଶସ୍ଯ ଚ । ଦିକ୍ପାଲାନାଂ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚ ତଦାଯୁଶ୍ଚିରଜୀଵିନାମ୍
ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତନ ହେଲେ, ଲୋମଶଙ୍କରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଗ୍ରହମାନେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘଆୟୁ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପତନ ହୁଏ।
ଅନ୍ଯେଷାମପି ଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ । ତଦେଵାଽଽଯୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମାଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂଜଯଂ ଵିନା
ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା ରଖିଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାଗ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆୟୁର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମୁଁ ଛାଡ଼ି।
ପ୍ରଲଯେ ଚ ଵିଧେଃ ପାତେ ଶିଵଲୋକେଽପ୍ଯହଂ ଶିଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଭାଲୋଦ୍ଭଵଃ ଶଂଭୂଃ ସର୍ଵାଦିଃ ସର୍ଗଭାଷଣଃ
ପ୍ରଳୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତନ ସମୟରେ ମୁଁ ଶିବ ରୂପେ ଶିବଲୋକରେ ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୂଁହ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହୁଥିବା ମୂଳ।
କୃଷ୍ଣଵାମାଙ୍ଗସଂଭୂତା ଯଥା ରାଧା ତଥୈଵ ଚ । ତଥୈଵ ଦୁର୍ଗା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଯେପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ରାଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେପରି ଦୁର୍ଗା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯୋଽଽଯଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ଦ୍ଵାଦଶ । ତଥୈଵ ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ କାଯଵ୍ଯୂହାଚ୍ଚର୍ତୁଦଶ
ଆଦିତ୍ୟ, ଯିଏ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଦେହ ଭିନ୍ନ କରି ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚୌଦ୍ଦ ରୂପରେ ଦେହ ଭିନ୍ନ କରି ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ତଥୈଵ ଵସଵଶ୍ଚାଷ୍ଟୌ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈକାଵଶୈଵ ତେ । ମନୁପାତେ ଚେନ୍ଦ୍ରପାତୋ ଵିଷଯାତ୍ପତନଂ ଭଵେତ୍
ଏହିପରି ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଏବଂ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ମନୁଙ୍କ ପତନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତନ ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ସମାଯଯୌ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଧନଂ ପ୍ରଲଯେଽପି ଚ । ପ୍ରଲଯୋ ଦର୍ଶଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଚ ଜଲପ୍ଲୁତମ୍
ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅନ୍ତ ଆସିଯାଏ; ପ୍ରଳୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ସ୍ଵଲୋକଂ ଚ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଶକ୍ତିଭିଶ୍ଚ ମାମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ମୂଲରୂପଶ୍ଚ ସର୍ଵେଶଃ କୃଷ୍ଣ ଏଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ଲୋକ, ମୋତେ ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତିମାନ ରୂପ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ରୂପ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଏକମାତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ।
ଭଜ ପୁତ୍ରଂ ରାଜସୂଯେ ଯଜ୍ଞେଶଂ ଯଜ୍ଞକାରଣମ୍ । ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଂ ଭଵାବ୍ଧିଂ ତର ଯାଦଵ
ତୁମେ ପୁଅଙ୍କୁ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞନାଥଙ୍କୁ ଭଜନ କର; ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ହେ ଯାଦବ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ମୁକ୍ତିସ୍ତେ ନାସ୍ତି ନିର୍ଵାଣା ଵିଷଯୀ କଶ୍ଯପୋ ଭଵାନ । ନ ତେ ଦାସ୍ଯଂ କ୍ତଧନମଦିତିର୍ଦେଵକୀ ତଥା
ଯିଏ ଭୋଗବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ନିର୍ବାଣ ନାହିଁ, ହେ କଶ୍ୟପ; ତୁମ ପାଇଁ ନ ଦାସ୍ୟ ନ ଧନ, ଅଦିତି କିମ୍ବା ଦେବକୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ରଜ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୋଗବୀଜଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନମମରାଲଯମ୍ । ଶିଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଯତ ଶ୍ଚଶୁଭକ୍ଷଣେ
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, ଭୋଗର ବୀଜ, ନିଜ ନିବାସ, ଅମର ଲୋକ; ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କଲେ।
ତତ୍ର ସଂଭୃତସଂଭାରୋ ରାଜସୂଯଂ ଚକାର ସଃ । ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ଚ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚ ଜଗୃହଃ ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ବସୁଦେବଙ୍କ ହବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।