ମୃତଂ ପ୍ରସେନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦୁଃଖୀ ସିହଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ମଣିଶୂନ୍ଯଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷସାଦ ଚ ମାଧଵଃ
ପ୍ରସେନାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ପରେ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ; ମଣି ନଥିବା ସିଂହକୁ ଦେଖି ମାଧବ ମନମରା ହେଲେ।
ସର୍ଵଂଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭଲ୍ଲୂକଭଵନଂ ଯଯୌ । ରୁଦନ୍ତଂ ବାଲକଂ ତତ୍ର ଧାତ୍ରୀକ୍ରୋଡେ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିବା ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଲୁଆଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଧାତ୍ରୀଙ୍କ କୋଳରେ ଏକ କନ୍ଦୁଆ କୁହୁକୁହା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ବାଲକଂ ବୋଧଯାମାସ ସା ଧାତ୍ରୀ କରୁଣାନ୍ଵିତା । ମଣିଂ ଗୃହାଣ ବାଲେତି ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ
କରୁଣାମୟ ଧାତ୍ରୀ ସେଇ କନ୍ଦୁଆକୁ ଜଗାଇ କହିଲେ, 'ବାପା, ଏହି ମଣି ନେଅ, ଏହା ହେଉଛି ତୋର ସ୍ୟାମନ୍ତକ।'
ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ । ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ
'ସିଂହ ପ୍ରସେନାକୁ ମାରିଦେଲା, ଏବଂ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାରିଲେ; ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମେ କାନ୍ଦନି, ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ସ୍ୟାମନ୍ତକ।'
ଇତି ଧାତ୍ର୍ଯୁକ୍ତସୁଶ୍ଲୋକଂ ଯଶ୍ଚ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଜଲଂ ପିବେତ୍ । ଦୈଵଦୃଷ୍ଟନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୋଷାଦେଵ ପ୍ରମୃଚ୍ଯତେ
ଏହି ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ଭଲ କଥା ମନେପକାଇ ଯେଉଁଠି ଜଳ ପିଏ, ଦୈବବଶାତ ଚନ୍ଦ୍ର ହାରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କାମତୋ ଯଦି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦାମ୍ଭିକା ଵେଦନିନ୍ଦକାଃ । କଲଙ୍କିନୋ ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵମିତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଯଦି କେହି ମନରେ ଅଭିଲାଷା ରଖି, ଢୋଙ୍ଗୀ କିମ୍ବା ବେଦ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣୋ ଧାତ୍ରୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ବାଲକାତ୍ । ଧାତ୍ରୀ ଗତ୍ଵା ଚ ଭଲ୍ଲୂକଂ କଥଯାମାସ କୋପତଃ
କୃଷ୍ଣ ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶିଶୁଠାରୁ ମଣି ନେଲେ; ଧାତ୍ରୀ ଭଲୁଆଠାରେ ଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
ଜାମ୍ବଵାଂଶ୍ଚ ସମାଗତ୍ଯ ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସଃ । କନ୍ଯାଂ ଜାମ୍ବଵତୀଂ ତସ୍ମୈ ଯୌତୁକାର୍ଥଂ ମଣିଂ ଦଦୌ
ଜାମ୍ବବାନ୍ ଆସି, ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ମଣି ବିବାହ ଉପହାର ଭାବେ ଦେଲେ।
ଦ୍ଵାରକାଂ ମଣିମାନୀଯ ଦର୍ଶଯାମାସ ଯାଦଵାନ୍ । ପ୍ରଭୁଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ନିଷ୍କଲଙ୍କୋ ବଭୂଵ ସଃ
ମଣିକୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନେଇଯାଇ, ସେ ଯାଦବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ପ୍ରଭୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ହେଲେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଵତ୍ସ ମଣେରାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଅଧ୍ଯାଯଶ୍ରଵଣାଦେଵ ନିଷ୍କଲଂକୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଏହିପରି, ବତ୍ସ, ତୁମକୁ ଏହି ଅତି ଉତ୍ତମ ମଣିର କଥା କହିଲି; ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଲେ ମାନବ ନିର୍ମଳ ହୁଏ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁ ତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରେଣ ତଦୁକ୍ତଂ ଚ ଯଥାଗମମ୍ । ସୁଦୁର୍ଲଭମୁପାଖ୍ଯାନଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଧର୍ମର ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଶୁଣିଛ, ଯାହା ପୁରାତନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ କହାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦାନାo ସ୍ଯମନ୍ତକମଣିଃ ହରଣଂ ନାମ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହା ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ, ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଶତି ବିଶି ଦ୍ୱି ଅଧ୍ୟାୟ, ଯାହାର ନାମ 'ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଚୋରି'।
ଅଥ ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ଗଣେଶପୂଜନାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ସାମାନ୍ଯଂ ଚ ସମାସତଃ
ଏବେ ଏକ ଶତି ତିନି ଅଧିକ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରଦ କହିଲେ: ଗଣେଶଙ୍କ ପୂଜାର କଥା, ଯାହା ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସାରାଂଶ ଭାବେ ଶୁଣିଛି।
ମହିମାନଂ ଗଣପତେଃ ସର୍ଵବୂଜ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଚ । ଵ୍ଯାସେନ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୋଃ
ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ ଗଣପତିଙ୍କର ମହିମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ବଡ଼ ଗୁଣଗାନ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଏକଦମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମେ ମହାପୂଜ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଥୈଃ କୃତା ପୁରା । ରାଧାମାଧଵଯୋସ୍ତତ୍ର ପୁନଃ ସଂମୀଲରଂ ପୁରା
ସିଦ୍ଧମନ୍ଦିରରେ, ତିନି ଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏକ ବଡ଼ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେଠି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଧା ଓ ମାଧବଙ୍କର ପୁନଃମିଳନ ହୋଇଥିଲା।
ଅତୀତେ ଵର୍ଷଶତକେ ଶ୍ରୀଦାମ୍ନଃ ଶାପମୋକ୍ଷଣେ । ଆଦୌ ଚକାର ପୂଜାଂ ଚ ସା ଚ ରାଧା କଥଂ ମୁନେ
ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ, ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କ ଶାପ ମୁକ୍ତି ସମୟରେ, ରାଧା ପ୍ରଥମେ ସେଠି ପୂଜା କରିଥିଲେ। ମୁନି, ସେ କିପରି ପୂଜା କଲେ?
ସ୍ଥିତେଷୁ ଚ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦିଷୁ । ନାଗେନ୍ଦ୍ରେ ଚ ସ୍ଥିତେ ଶେଷେ ନାଗେଷୁ ଚ ମହତ୍ସୁ ଚ
ସେଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ରାଜେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଚ ଭୂମୌ ଚ ବଲିଷ୍ଠେଷ୍ଵସୁରେଷୁ ଚ । ଗନ୍ଧର୍ଵେଷୁ ଚ ରକ୍ଷଃସୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ବଲଵତ୍ସୁ ଚ
ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଥିଲେ।
ଵିସ୍ତରେଣ ମହାଭାଗ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ତ୍ରେଲୋକ୍ଯେ ପୃଥିଵୀ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଵତୀ ସତୀ । ତତ୍ର ଭାରତଵର୍ଷଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲଦଂ ଶୁଭମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଧନ୍ୟ, ସମ୍ମାନିତ, ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ପତିବ୍ରତା। ସେଠି ଭାରତ ଦେଶ ହେଉଛି ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଭୂମି।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଚ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମଂ ମହାପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରଂ ମୋକ୍ଷପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ଭାରତ ଧନ୍ୟ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର। ସେଠି ଅଛି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ, ଏକ ମହାପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶୁଭ ସ୍ଥାନ।
ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ସିଦ୍ଧୋ ବଭୂଵ ହ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଧାତା ତତ୍ରୈଵ ତପ୍ତ୍ଵା ସିଦ୍ଧୋ ବଭୂଵ ହ
ସେଠି ପୂଜ୍ୟ ସନତ୍କୁମାର ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ସେଠି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ତପସ୍ୟା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରାଃ କପିଲାଦଯଃ । ଶତକ୍ରନ୍ତୂନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ବଭୂଵ ହ
ସେଠି ଯୋଗୀମାନେ, ମହାମୁନିମାନେ, କପିଳ ଆଦି ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ଶତାଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତେନ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମଂ ନାମ ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ଗଣେଶସ୍ଯ ତତ୍ରେଵ ସତତଂ ମୁନେ
ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିଠାରେ ଗଣେଶଙ୍କ ନିତ୍ୟ ବାସ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଗଣେଶପ୍ରତିମାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଵୈଶାଖ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣିମାଯାଂ ଚ ପୂଜାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଦେଵତାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଦେବତାମାନେ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି ଗଣେଶଙ୍କ ଶୁଭ ପ୍ରତିମାର ପୂଜା କରନ୍ତି।
ନାଗାଶ୍ଚ ମାନଵାଶ୍ଚୈଵ ଦୈତ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ । ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଃ ସନକାଦଯାଃ
ସେଠି ନାଗ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ମହାମୁନିମାନେ ଓ ସନକ ଆଦି ଯୋଗୀମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତତ୍ରାଽଽଜଗାମ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ପାର୍ଵତ୍ଵା ସହ ଶଂକରଃ । ସଗଣଃ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେଠି ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀ ସହିତ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଥିଲେ।
ତତ୍ରାଽଽଜଗାମ ଶେଷଶ୍ଚ ନାଗେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସହ ସତ୍ଵରମ୍ । ତଜ୍ଞାଽଽଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମନଵୋ ମୃନଯସ୍ତଥା
ସେଠି ଶେଷ ନାଗମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁମାନେ ଓ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଆସିଥିଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ନୃପାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜାର୍ଥଂ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ । ଆଯଯୌ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵାରକାଵାସିଭିଃ ସହ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପୂଜା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାର ନିବାସୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଆଜଗାମ ତଥା ନନ୍ଦଃ ସାର୍ଧଂ ଗୋକୁଲଵାସିଭିଃ । ଗୋପୀତ୍ରିଶତକୋଟୀଭିର୍ଗୋଲୋକଵାସିଭିଃ ସହ
ଏହିପରି ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଗୋକୁଳର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗୋଲୋକର ତିରିଶି କୋଟି ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।