ଦିଵ୍ଯଂ ବିନ୍ଦୁସରୋ ନାମ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ପରମ୍ । ତତ୍ତୋଯସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଦିବ୍ୟ ବିନ୍ଦୁସର ନାମକ ଏକ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହାର ଜଳକୁ ଛୁଇଁଲେ ମାନବ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ କଥମେତାଦୃଶୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ମିତ୍ର ତେ ନିର୍ମଲଂ ମନଃ । ଦୂତଦ୍ଵାରା କଥଂ ଚୌକ୍ତଂ ନିଷ୍ଠୁରଂ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ତୁମେ, ବନ୍ଧୁ, କିପରି ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ହେଲା? ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ କିପରି ଏପରି କଠୋର ଓ ଦୟାହୀନ କଥା କହିଗଲା?
ଶୃଗାଲ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତୋ ମଯା ତ୍ଵଂ ଚ ତେନ କ୍ରୋଧାଦିହାଽଽଗତଃ । ଅନ୍ଯଥା ଦୁର୍ଲଭଂ ନାଥ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ତଵ ଦର୍ଶନମ୍
ଶୃଗାଳ କହିଲେ: ଏଭଳି ମୁଁ କହିଥିଲି, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲ; ନହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଯୋଗାଦ୍ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ପ୍ରାକୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଯାନେନ ଵୈକୁଷ୍ଠଂ ପ୍ରଯଯୌ ମୁଦା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗବଳରେ ସେ ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।
ସପ୍ତତାଲପ୍ରମାଣଂ ଚ ଜ୍ଯୋତିସ୍ତତ୍ର ମହୋଲ୍ବଣମ୍ । ପଦ୍ମୈଃ ପଦ୍ମାର୍ଚିତଂ ପାଦପଦ୍ମଂ ନତ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ସେଠାରେ ସାତି ତାଳ ଉଚ୍ଚତାର ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହାକୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା। ସେ ଲୋଟସ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଛେ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵାରକାଂ କୃଷ୍ଣୋ ନତ୍ଵା ଚ ପିତରଂ ପ୍ରସୂମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ସଗଣଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପହଞ୍ଚି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦ୍ଵାରକାଭିମୁଖଂ ଯଯୌ । ଜଗାମ ରୁକ୍ମଣୀଗେହଂ ପୁଷ୍ପଜନ୍ଦନଵାସିତମ୍
ମୁହଁରେ ଖୁସିର ଆଭା ନେଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯାଁଠାରେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନତଲ୍ପେ ଚ ନକ୍ତଂ ରେମେ ତଯା ସହ । ମୂର୍ଚ୍ଛଂ ସଂପ୍ରାପ ସ ଭୈଷ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦିଆଁ ଶଯ୍ୟାରେ ରାତିରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିଲେ। ଭୈଷ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିଜ ଛାତିରେ ରଖି, ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଶୃଗାଲଵାସୁଦେଵ- ମୋକ୍ଷଣଂ ନାମୈକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ 'ଶୃଗାଳ ବାସୁଦେବଙ୍କ ମୋକ୍ଷ' ନାମକ ଏକଶଏକୁ ଏକବିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ସର୍ଵାସାଂ ରମଣୀନାଂ ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା । ସମୁଦ୍ଵାହଶ୍ଚ କଥିତସ୍ତ୍ଵଯା ଭଗଵତା ମୁଦା
ଏବେ ଏକଶଏବିଶି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରଦ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିବାହ କଥା ମୋତେ କହିଛନ୍ତି।'
ସ୍ଯମନ୍ତକସ୍ଯ ଚ ମଣେରୁପାଖ୍ଯାନମଭୀପ୍ସିତମ୍ । ତନ୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ମହାଭାଗ ତନ୍ମାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
'ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ। ହେ ମହାଭାଗ, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।'
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଭାଦ୍ରଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚ ତାରକାଂ ହୃତ୍ଵାଞ୍ଛଶୀ । ତାଂ ତତ୍ଯାଜ ସ କୃଷ୍ଣାଯାଂ ଗୁରୁସ୍ତାଂ ଚ ଗୃହୀତଵାନ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: 'ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ନେଇଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ନେଇଗଲେ।'
ଗୁରୁଣା ଭର୍ତ୍ସିତା ତାରା ମଗର୍ଭା ଲଜ୍ଜିତା ସତୀ । ଶଶାପ ଲଜ୍ଜଯା କୋପାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ କାମାତୁରଂ ପୁରା
ଗୁରୁଙ୍କ ତିରସ୍କାର ପାଇଁ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ତାରା, ନିଜ ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ କାମାସକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ତାରୋଵାଚ ଭଵ ଶାପକଲଂକୀ ତ୍ଵଂ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯତି ଦେହଭୃତ୍ । ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ପାପୀ ଚ କଲଂକୀ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାରା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ଶାପରେ ଦାଗି ହେଉ। ଯେ କେହି ତୁମର ଏହି ଦାଗ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ଓ ଦାଗି ହେବେ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ନାରାଯଣସରୋଵରେ । ନାରାଯଣତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମୁମୋଚ କୃତପାତକାତ୍
ଏହା ଶୁଣି ଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ସରୋବରକୁ ଗଲେ। ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପରେ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ନିଜ କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ତପଃକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ତମୁଵାଚ ମହାଭୀତଂ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖି, ଭଗବାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୟାର ସାଗର, ଭୟଭୀତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କୃପାଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ମୁକ୍ତୋ ଭଵ କଲଂକୀ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵକାଲଂ କଲାନିଧେ । ଶାପସ୍ଥାନଂ ତାରକାଯା ଭାଦ୍ରେ ମାସି ସିତାସିତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦାଗି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ସମୟ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହେଉ। ତାରାଙ୍କ ଶାପର ସ୍ଥାନ ଭାଦ୍ର ମାସର ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଅଛି।'
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତି କାମତଃ । ତଂ ଯାତି ତତ୍କଲଙ୍କଶ୍ଚ ସ କଲଂକୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଭାଦ୍ର ମାସର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯେ କେହି ଇଚ୍ଛାକୃତ୍ୟା ଦେଖିବେ, ସେ ଏହି ଦାଗ ପାଇବେ ଓ ଦାଗି ହେବେ।'
ହରିଣା ଦୀଯତେ ତାଲେ ଭାଦ୍ରେ ମାସି ସିତାସିତେ । ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନେକ୍ଷିତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ
'ମୃଗ ଏହି କଥା କହିଛି: ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଵାକ୍ଯଂ ଚ ପାଲନଂ କର୍ତୁମର୍ହତି । ଭାଦ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ସ କଲଂକୀ ବଭୂଵ ହ
'ନିଜେ ଦେଖିଲେ, ନିଜ କଥାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ୍। ଏହିଭଳି ଭାଦ୍ର ମାସର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାଗି ହେଲେ।'
କଲଂକୀ ଯେନ ରୂପେଣ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିଶାମଯ । ସ ମୁମୋଚ କଲଂକାଚ୍ଚ ଲୋକଶିକ୍ଷାର୍ଥମୀଶ୍ଵରଃ
'କେମିତି ସେ ଦାଗି ହେଲେ, ଏହା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଶୁଣ। ଭଗବାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଦାଗ ଦୂର କରିଥିଲେ।'
ସତ୍ରାଜିତଃ ସୂର୍ଯଭକ୍ତସ୍ତପସ୍ତବ୍ତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ । ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଂପ୍ରାପ ଭାସ୍କରାଦପି
ସତ୍ରାଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭକ୍ତ, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଖୁସି କରି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି ପାଇଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ଭାରାନ୍ସୁଵର୍ଣାନାଂ ପ୍ରସୂତେ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । ଵିଷ୍ଗୋର୍ମଣାଵଧିଷ୍ଠାନଂ ମହାପୂତେ ଚ ପୁଣ୍ଯଦେ
ଏହି ମଣି ନିତ୍ୟ ଆଠ ଭାର ସୁନା ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ରହିଛି, ଏହି ମହାପବିତ୍ର ଜାଗାରେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସତ୍ରାଜିତଃ ସତ୍ଯଭାମାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କୃଷ୍ଣାଯ ଭକ୍ତିତଃ । ଯୌତୁକାର୍ଥେ ମଣିଂ ଦାତୁମୁଦ୍ଯତୋ ମହତେ ମହାନ୍
ସତ୍ରାଜିତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ବିବାହ ଉପହାର ଭାବେ ଏହି ମଣି ଦେବାକୁ ଚାଲିଥିଲେ।
ତଂ ନିଷିଧ୍ଯ ପ୍ରସେନଶ୍ଚ ଦୁର୍ମତିଃ କାଲପୀଡିତଃ । ମଣିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ପୁଣ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀଂ ପୁରୀମ୍
କିନ୍ତୁ ପ୍ରସେନା, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପିଡ଼ିତ, ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କଲେ, ମଣି ନେଇ ପବିତ୍ର ବାରାଣସୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିହତ୍ଯ ତଂ ପଥି ବଲାତ୍ସିଂହଃ ସବଲ ଏଵ ଚ । ମଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ରୁଚିରଂ ସୂତ୍ରବଦ୍ଧଂ ଗଲେ ଦଧୌ
ପଥରେ ଏକ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀମାନେ ମିଶି ମାରିଦେଲେ, ଶୋଭାମୟ ମଣି ନେଇ ଗଳାରେ ଡୋରିରେ ପିନ୍ଧିଲେ।
କଲିଙ୍ଗରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଶାପାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ଵିପ୍ରେଣାମ୍ଯୁଦିତସ୍ତେନ ପଶୁଯୋନିଂ ଜଗାମ୍ ସଃ
କଳିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ନିହତ୍ଯ ସିଂହଂ ଗହନେ ଭଲ୍ଲୂକୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ବଲୀ । ମଣିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସ୍ଵପୁରଂ ରତ୍ନନିର୍ମିତମ୍
ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଲୁଆ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ, ମଣି ନେଇ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ନିଜ ସହରକୁ ଗଲେ।
ଊଚୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ମଣିଂ ଜଗାହ ମାଧଵଃ । ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଂ ନ ଜାନୀମଃ କେନୋପାଯେନ ଵେତି ଚ
ଦ୍ୱାରକାରେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ, 'ମାଧବ ମଣି ନେଇଛନ୍ତି; କିପରି ଓ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନେଇଛନ୍ତି ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍କଲଂକକୃନ୍ତନାଯ ଚ । ପ୍ରଯଯୌ କାନନଂ ଘୋରଂ ଚୌରଚିହ୍ନେନ ଵର୍ତ୍ମନା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଉପର ଲାଗିଥିବା ଅପବାଦ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଚୋରମାନେ ଚିହ୍ନିଥିବା ପଥରେ ଭୟଙ୍କର କାନନକୁ ଗଲେ।