ଗଦାଂ ଚିକ୍ଷେପ ରାଜା ସ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିଶିଖୋପମାମ୍ । କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ବଭଞ୍ଜ ଚ କ୍ଷଣେନ ଚ
ରାଜା ଏକ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗିଗଲା ।
ଶୂଲଂ ଚିକ୍ଷେପ ମୁସଲଂ ଚ ପରଶୁଂ ତଥା । କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ବଭଞ୍ଜ ଚ କ୍ଷଣେନ ଚ
ସେ ଏକ ଶୂଳ, ଏକ ମୁସଳ ଓ ଏକ ପରଶୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗିଗଲେ ।
ଧନୁଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଖଙ୍ଗଂ ଚ କାଲରୂପଂ ସୁଦାରୁପାମ୍ । କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ବଭଞ୍ଜ ଚ କ୍ଷଣେନ ଚ
ସେ ଏକ ଧନୁଷ ଓ ଏକ ଖଡ଼ଗ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା କାଳ ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗିଗଲେ ।
ଦୃପ୍ଟ୍ଵା ନିରସ୍ତ୍ରଂ ରାଜନମିତ୍ଯୁଵାଚ କୃପାନିଧିଃ । ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଚ ମିତ୍ରାସ୍ତ୍ରମାନଯେତି ଚ
ରାଜାଙ୍କୁ ନିରସ୍ତ୍ର ଦେଖି, କୃପାର ସାଗର କହିଲେ: ଘରକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମିତ୍ରାସ୍ତ୍ର ଆଣ ।
ଶ୍ରୃଗାଲ ଉଵାଚ ନାଽଽତ୍ମାଽଽକାଶୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ କିଂ ଯୁଦ୍ଧମାତ୍ମନା ସହ । ମାମୁଦ୍ଧର ଭଵାବ୍ଧେଶ୍ଚ ଧରୋଦ୍ଧାରଣକାରଣ
ଶୃଗାଳ କହିଲେ: ଆତ୍ମା ଓ ଆକାଶକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଘାତ କରିପାରେ ନାହିଁ; ତେବେ ନିଜ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଅର୍ଥ କଣ? ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ହେ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ।
ଭଵାର୍ବ୍ଧି ଵିଷମଂ ନାଥ ଵିଷଯଂ ଚ ଵିଷାଧିକମ୍ । ଛିନ୍ଧି ମେ ନିଗଡଂ ମାଯାଂ ମୋହଜାଲଂ ସ୍ଵକର୍ମଣଃ
ହେ ନାଥ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ବହୁତ ବିପଦ୍ଜନକ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ବିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ; ମୋର କର୍ମର ଫଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ମାୟା ଓ ମୋହର ଜାଲକୁ କାଟିଦିଅ ।
କର୍ମଣାମୀଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଧାତା ଘାତୁରେଵ ଚ । ଦାତା ଶୁଭଫଲାନାଂ ଚ ପ୍ରଦାତା ସର୍ଵସଂପଦାମ୍
ତୁମେ କର୍ମର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକାରୀ; ଶୁଭ ଫଳ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା ।
କାରଣଂ ପ୍ରାକ୍ତନାନାଂ ଚ ତେଷାଂ ଚ ଖଣ୍ଡନେ କ୍ଷମଃ । ଯାମି ଗେହଂ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତଵୈଵ ଦ୍ଵାରସପ୍ତମମ୍
ପୂର୍ବ କର୍ମର କାରଣ ତୁମେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ, ବୈକୁଣ୍ଠର ସପ୍ତମ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଉଛି ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ନଶଵରଂ ଦେହଂ ପ୍ରାକୃତଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍ । ମିତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ତଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଚ ସୁଧୋପମମ୍
ପଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ଗଠିତ ଏହି ନଶ୍ୱର ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ବନ୍ଧୁଙ୍କର ଶ୍ରୀଗୁଣଗାନ ଓ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି—
ରୁରୋଦ ସମରେ ତତ୍ର କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । ବଭୂଵ ତତ୍ର ସହସା କୃଷ୍ଣନେତ୍ରାଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁନା
ସେ ସମରଭୂମିରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ କୃପାର ସାଗର ମଧ୍ୟ ଦୟାରେ କାନ୍ଦିଲେ; ହଠାତ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଏକ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା ।
ଦିଵ୍ଯଂ ବିନ୍ଦୁସରୋ ନାମ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ପରମ୍ । ତତ୍ତୋଯସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଦିବ୍ୟ ବିନ୍ଦୁସର ନାମକ ଏକ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହାର ଜଳକୁ ଛୁଇଁଲେ ମାନବ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ କଥମେତାଦୃଶୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ମିତ୍ର ତେ ନିର୍ମଲଂ ମନଃ । ଦୂତଦ୍ଵାରା କଥଂ ଚୌକ୍ତଂ ନିଷ୍ଠୁରଂ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ତୁମେ, ବନ୍ଧୁ, କିପରି ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ହେଲା? ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ କିପରି ଏପରି କଠୋର ଓ ଦୟାହୀନ କଥା କହିଗଲା?
ଶୃଗାଲ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତୋ ମଯା ତ୍ଵଂ ଚ ତେନ କ୍ରୋଧାଦିହାଽଽଗତଃ । ଅନ୍ଯଥା ଦୁର୍ଲଭଂ ନାଥ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ତଵ ଦର୍ଶନମ୍
ଶୃଗାଳ କହିଲେ: ଏଭଳି ମୁଁ କହିଥିଲି, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲ; ନହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଯୋଗାଦ୍ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ପ୍ରାକୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଯାନେନ ଵୈକୁଷ୍ଠଂ ପ୍ରଯଯୌ ମୁଦା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗବଳରେ ସେ ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।
ସପ୍ତତାଲପ୍ରମାଣଂ ଚ ଜ୍ଯୋତିସ୍ତତ୍ର ମହୋଲ୍ବଣମ୍ । ପଦ୍ମୈଃ ପଦ୍ମାର୍ଚିତଂ ପାଦପଦ୍ମଂ ନତ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ସେଠାରେ ସାତି ତାଳ ଉଚ୍ଚତାର ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହାକୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା। ସେ ଲୋଟସ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଛେ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵାରକାଂ କୃଷ୍ଣୋ ନତ୍ଵା ଚ ପିତରଂ ପ୍ରସୂମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ସଗଣଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପହଞ୍ଚି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦ୍ଵାରକାଭିମୁଖଂ ଯଯୌ । ଜଗାମ ରୁକ୍ମଣୀଗେହଂ ପୁଷ୍ପଜନ୍ଦନଵାସିତମ୍
ମୁହଁରେ ଖୁସିର ଆଭା ନେଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯାଁଠାରେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନତଲ୍ପେ ଚ ନକ୍ତଂ ରେମେ ତଯା ସହ । ମୂର୍ଚ୍ଛଂ ସଂପ୍ରାପ ସ ଭୈଷ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦିଆଁ ଶଯ୍ୟାରେ ରାତିରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିଲେ। ଭୈଷ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିଜ ଛାତିରେ ରଖି, ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଶୃଗାଲଵାସୁଦେଵ- ମୋକ୍ଷଣଂ ନାମୈକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ 'ଶୃଗାଳ ବାସୁଦେବଙ୍କ ମୋକ୍ଷ' ନାମକ ଏକଶଏକୁ ଏକବିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ସର୍ଵାସାଂ ରମଣୀନାଂ ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା । ସମୁଦ୍ଵାହଶ୍ଚ କଥିତସ୍ତ୍ଵଯା ଭଗଵତା ମୁଦା
ଏବେ ଏକଶଏବିଶି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରଦ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିବାହ କଥା ମୋତେ କହିଛନ୍ତି।'
ସ୍ଯମନ୍ତକସ୍ଯ ଚ ମଣେରୁପାଖ୍ଯାନମଭୀପ୍ସିତମ୍ । ତନ୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ମହାଭାଗ ତନ୍ମାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
'ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ। ହେ ମହାଭାଗ, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।'
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଭାଦ୍ରଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚ ତାରକାଂ ହୃତ୍ଵାଞ୍ଛଶୀ । ତାଂ ତତ୍ଯାଜ ସ କୃଷ୍ଣାଯାଂ ଗୁରୁସ୍ତାଂ ଚ ଗୃହୀତଵାନ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: 'ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ନେଇଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ନେଇଗଲେ।'
ଗୁରୁଣା ଭର୍ତ୍ସିତା ତାରା ମଗର୍ଭା ଲଜ୍ଜିତା ସତୀ । ଶଶାପ ଲଜ୍ଜଯା କୋପାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ କାମାତୁରଂ ପୁରା
ଗୁରୁଙ୍କ ତିରସ୍କାର ପାଇଁ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ତାରା, ନିଜ ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ କାମାସକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ତାରୋଵାଚ ଭଵ ଶାପକଲଂକୀ ତ୍ଵଂ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯତି ଦେହଭୃତ୍ । ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ପାପୀ ଚ କଲଂକୀ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାରା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ଶାପରେ ଦାଗି ହେଉ। ଯେ କେହି ତୁମର ଏହି ଦାଗ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ଓ ଦାଗି ହେବେ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ନାରାଯଣସରୋଵରେ । ନାରାଯଣତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମୁମୋଚ କୃତପାତକାତ୍
ଏହା ଶୁଣି ଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ସରୋବରକୁ ଗଲେ। ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପରେ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ନିଜ କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ତପଃକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ତମୁଵାଚ ମହାଭୀତଂ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖି, ଭଗବାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦୟାର ସାଗର, ଭୟଭୀତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କୃପାଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ମୁକ୍ତୋ ଭଵ କଲଂକୀ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵକାଲଂ କଲାନିଧେ । ଶାପସ୍ଥାନଂ ତାରକାଯା ଭାଦ୍ରେ ମାସି ସିତାସିତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦାଗି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ସମୟ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହେଉ। ତାରାଙ୍କ ଶାପର ସ୍ଥାନ ଭାଦ୍ର ମାସର ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଅଛି।'
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତି କାମତଃ । ତଂ ଯାତି ତତ୍କଲଙ୍କଶ୍ଚ ସ କଲଂକୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଭାଦ୍ର ମାସର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯେ କେହି ଇଚ୍ଛାକୃତ୍ୟା ଦେଖିବେ, ସେ ଏହି ଦାଗ ପାଇବେ ଓ ଦାଗି ହେବେ।'
ହରିଣା ଦୀଯତେ ତାଲେ ଭାଦ୍ରେ ମାସି ସିତାସିତେ । ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନେକ୍ଷିତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ
'ମୃଗ ଏହି କଥା କହିଛି: ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଵାକ୍ଯଂ ଚ ପାଲନଂ କର୍ତୁମର୍ହତି । ଭାଦ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ସ କଲଂକୀ ବଭୂଵ ହ
'ନିଜେ ଦେଖିଲେ, ନିଜ କଥାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ୍। ଏହିଭଳି ଭାଦ୍ର ମାସର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାଗି ହେଲେ।'