କୃଷ୍ଣସ୍ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚ ଶୁଭାଶିଷ୍ମ୍ । ଶଂକରାନୁମତେନୈଵ ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍
କୃଷ୍ଣ ତାକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଏବଂ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶୁଭ ଆଶୀଷ ଦେଇ, ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା କନ୍ଯାଂ ନଵୋଢାଂ ତାଂ ବାଣସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ । ରୁକ୍ମିଣ୍ଯୈ ପ୍ରଦଦୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଦେଵକ୍ଯୈ ଚ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଯାଇ, ବାଣଙ୍କ ନୂତନ ବିବାହିତ କନ୍ୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ନିଜେ ହସ୍ତେ ଦେଲେ।
ମହୋତ୍ସଵଂ ମଙ୍ଗଲଂ ଚ କାରଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଧନଂ ଦଦୌ
ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଏକ ବଡ଼ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ବାଣଯୁଦ୍ଧଂ ନାମ ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନରେ 'ବାଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ' ନାମକ ଏକଶତି ବିଶତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥୈକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥ କୃଷ୍ଣଃ ସୁଧର୍ମାଯାଂ ନିଵସନ୍ସଗଣସ୍ତଥା । ତତ୍ରାଽଽଜଗାମ୍ ଵିପ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ଏବେ ଏକଶତି ବିଶତି ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ—ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ସୁଧର୍ମାରେ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ବସୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଆଗତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟାଵ ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତୋ ଭୀତୋ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଆସି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୃଗାଲୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ରାଜେଶୋ ମଣ୍ଡଲେଶ୍ଵରଃ । ତ୍ଵାମୁଵାଚ ସ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସାଵଧାନଂ ନିଶାମଯ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଶୃଗାଳ, ବାସୁଦେବ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତି, ସେ ତୁମକୁ ଯେ କଥା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦିଅ।
ଶ୍ରୃଗାଲ ଉଵାଚ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଵାସୁଦେଵୋଽହଂ ଦେଵେଶଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଶ୍ଚ ଜଗତାଂ ଧାତା ଧାତୁଶ୍ଚ ପାଲକଃ
ଶୃଗାଳ କହିଲେ—ବୈକୁଣ୍ଠରେ ମୁଁ ବାସୁଦେବ, ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାରିଭୁଜା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ପାଳକ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତୋଽହଂ ଚ ଭାରାଵତରଣାଯ ଚ । ଭୁଵୋ ଭାରତଵର୍ଷ ଚ ତଦର୍ଥ ଗମନଂ ମମ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଭାରତବର୍ଷକୁ ଆସିଥିଲି।
ଵସୁଦେଵସୁତୋ ଵୈଶ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ଯହଂକୃତଃ । ଆତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ମାଯାଵୀ ଚ ପ୍ରତାରକଃ
ମୁଁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ବଣିଆ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ, ମୁଁ ଭକ୍ତ ଭିଷ୍ଣୁ, ମାୟାବୀ ଏବଂ ଠକେଇବାଳା।
ଜନଂ ଜନେନ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଦୁର୍ବଲଂ ବଲିନା ସହ । ଜୋଧଯିତ୍ଵା ମହାଧୂର୍ତୋ ଘାତଯାମାସ ଭୂପତୀନ୍
ମୁଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା, ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରାଇ, ବଡ଼ ଚତୁର ହୋଇ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ମରାଇଦେଲି।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଜରାସଂଧଂ ଭୂପମନ୍ଯଂ ଚ ଦୁର୍ବଲମ୍ । ଭୀମେନ ଘାତଯାମାସ ବଲିନାଽଲ୍ପେନ ଭୂତଲେ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଜରାସନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ମରାଯିବାକୁ ହେଲା।
ଦ୍ରୋଣଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ କର୍ଣ ଚ ଯଂ ଯମନ୍ଯଂ ଚ ଭୂତଲେ । ବଲୀଯସାଽର୍ଜୁନେନୈଵ ଘାତଯାମାସ ମାଯଯା
ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଯଂ ଯମନ୍ଯଂ ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ପ୍ରସିଦ୍ଧମପ୍ରସିଦ୍ଧକମ୍ । ପ୍ରସିଦ୍ଧେନ ବଲଵତା ଘାତଯାମାସ ମାଯଯା
ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବା ଅପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମରିଗଲେ।
ଶିଶୁପାଲଂ ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରଂ କଂସଂ ଚ ଚିରରୋଗିଣମ୍ । ମତ୍ପୁତ୍ରଂ ନରକଂ ଚୈଵ ଦୁର୍ବଲଂ କେଶିନଂ ମୁରମ୍
ଶିଶୁପାଳ, ଦନ୍ତବକ୍ର, ଦୀର୍ଘ ରୋଗୀ କଂସ, ମୋର ପୁଅ ନରକ, ଦୁର୍ବଳ କେଶି ଓ ମୁର—
ସ୍ଵଯଂ ଜଘାନ ସଂକେତାଚ୍ଛଲେନ ସହସା ବତ । ନ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧେ କପଟୀ ସ ଚ ବାଲୋ ହ୍ଯଧାର୍ମିକଃ
ସେ ନିଜେ ଚୁପଚାପ ଏବଂ ଚତୁରତାରେ ଏମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ—ସେ ଠକେଇବାଳା, ଶିଶୁ ଏବଂ ଅଧର୍ମି।
ଜଘାନ ପୂତନାଂ କୁବ୍ଜାଂ ସ୍ତ୍ରୀଘାତୀ ଵସ୍ତ୍ରହେତୁନା । ଜଘାନ ରଜକଂ ଶିଷ୍ଟମଶିଷ୍ଟଶ୍ଚ ପ୍ରତାରକଃ
ସେ ପୂତନା ଓ କୁବ୍ଜାକୁ ହତ୍ୟା କଲେ—ସ୍ତ୍ରୀ ହତ୍ୟାକାରୀ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମରାଇଲେ; ଧୋବୀ, ଭଲ ଓ ଖରାପ, ଦୁହେଁକୁ ଠକେଇଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଂ ଦୈତ୍ଯଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ମହାବଲମ୍ । ମଧୁଂ ଚ କୈଟଭଂ ଚୈଵ ହତ୍ଵାଽହଂ ସୁଷ୍ଟିରକ୍ଷକଃ
ମୁଁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦାୟତ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି।
ଅହମେଵ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ହ୍ଯହମେଵ ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ । ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଜଗତାଂ ପାତା ଦୁଷ୍ଟାପହାରକଃ
ମୁଁ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ନିଜେ ଶିବ, ମୁଁ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦୂର କରେଇଥିବା।
ଅଂଶେନ କଲଯା ସର୍ଵେ ମନଵୋ ମୁନଯସ୍ତଥା । ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣୋଽହଂ ଚ ମିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ମୋର ଅଂଶ ଓ କଳା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନୁ ଓ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ନିଜେ ନାରାୟଣ, ଗୁଣ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ।
ଲଜ୍ଜଯା କୃପଯା ଚୈଵ ମିତ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଙମା କୃତା । ଯଦ୍ଗତଂ ତଦ୍ଗତଂ ଭଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ମଯା ସହ
ଲଜ୍ଜା, କୃପା ଓ ବନ୍ଧୁଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି; ଯାହା ଘଟିଛି, ଘଟିଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଶ୍ରୃଣୋମି ଦୂତଦ୍ଵାରେଣ ହ୍ଯତୀଵୋଚ୍ଚୈରହଂକୃତମ୍ । ଉଚିତଂ ଦମନଂ ତସ୍ଯାପ୍ଯୁନ୍ନତାନାଂ ନିପାତନମ୍
ମୁଁ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଅହଂକାର ଭରା କଥା ଶୁଣିଛି; ଏପରି ଅଭିମାନକୁ ଦମନ କରିବା ଓ ଅହଂକାରୀମାନେଙ୍କୁ ନମାଇବା ଉଚିତ।
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ପରମୋ ଧର୍ମୋଽପ୍ଯହଂ ଶାସ୍ତା ଭୁଵୋଽଧୁନା । ଶଙ୍ଖଂ ଚକ୍ରଂ ଗଦାଂ ପଦ୍ମଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽହଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ରାଜାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏବେ ମୁଁ ଭୂମିର ଶାସକ; ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧରି ଚାରିବାହୁ ହୋଇ ମୁଁ ଦଢ଼ିଆଛି।
ଦ୍ଵାରକାଂ ତା ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧାଯ ସଗଣଃ ସ୍ଵଯଂ । ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ଯଦୀଚ୍ଛାଽସ୍ତି ମା ମାଂ ଚ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ
ମୁଁ ନିଜେ ମୋ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯିବି; ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ନାହିଁଲେ ମୋ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେ।
ଯଦି ମା ଯାସ୍ଯତି ମମ ଶରଣଂ ଶରଣାଗତଃ । ଭସ୍ମୀଭୂତାଂ କରିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵାରକାଂ ଚ କ୍ଷଣେନ ଚ
ଯିଏ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁ ମୋ ପାଖକୁ ନାହିଁ ଆସେ, ସେଥିରେ ମୁଁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।
ସବଲଂ ଚ ସପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ସଗଣଂ ଚ ସବାନ୍ଧଵମ୍ । କ୍ଷଣେନ ଦଗ୍ଧୁଂ ଶକ୍ତୋଽହମସହାଯେନ ଲୀଲଯା
ତୋର ସେନା, ପୁଅ, ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମୁଁ ଏକା ଏବଂ ସହଜରେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ କରିପାରିବି।
ତପସ୍ଵିନଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଜିତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଶଂକରମ୍ । ଶକ୍ରଂ ଭଗାଙ୍ଗଂ ଜିତ୍ଵା ଚ ରୋଗିଣଂ ବ୍ରହ୍ମଶାପତଃ
ତପସ୍ବୀ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଂକରଙ୍କୁ ଜିତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭଗାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଛି—ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ରୋଗୀ ହୋଇଥିଲେ।
ମତ୍ତୋଽସି ଵୀରମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯମାନସ୍ତ୍ଵମେଵ ଚ । ସ୍ତ୍ରୀଜିତୋ ହି ଵୃଥାର୍ଥ ଚ ପାରିଜାତସ୍ଯ ହେତୁନା
ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ବିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବୁଛ; କିନ୍ତୁ ଜନାନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇ, ପାରିଜାତ ଲାଗି ତୁମର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ।
ଲମପଟୋ ଯୋନିଲୁବ୍ଧଶ୍ଚ ରାଧାଦୀନଶ୍ଚ ଗୋକୁଲେ । ଅଧୁନା କିଂକରସମଃ ସତ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ତୁମେ ଚତୁର ଚଳାକିରେ, ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ଗୋକୁଳରେ ରାଧା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଭଲପାଉଛ; ଏବେ ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ପାଖରେ ଦାସ ସମାନ ହୋଇପଡ଼ିଛ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରଶ୍ଚ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂଯ ସ୍ଥିତୋ ମୁନେ । ଶୀକୁଷ୍ଣଃ ସଗଣଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୃଶସୁଚ୍ଛୈର୍ଜହାସ ସଃ
ଏଭଳି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ହେ ମୁନି; ଏହି କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।