ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯଧକ୍ତଂ ଦେଵେଶି ସର୍ଵ ଵେଦୋକ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ଅଯୁକ୍ତମୁପହାସ୍ଯଂ ଵ ସମରଂ ପରମାତ୍ମନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦେବେଶୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ; ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଅଯୁକ୍ତ ଓ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ।
ବାଣୋ ଦଦାତୁ କନ୍ଯାଂ ଦାଂ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ସାମଞ୍ଜସ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ବାଣ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ସୁନାର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ କରି ବିବାହ ଦେଉନ୍ତୁ; ଏହା ଏକତା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭ ଆଣିବ।
ନ ଦଦାତି ଯଦା ବାଣୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ପ୍ରଜା । ଯୁଦ୍ଧେ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଭୀତୋ ଭଗଵତ୍ଯଯଶସ୍କରଃ
ଯଦି ବାଣ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ଝିଅକୁ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟରେ ପଛୁଆ ହେବାରୁ ସେ ଭଗବତଙ୍କୁ ଅପମାନ ଦେବ।
ବାଣୋ ଗଚ୍ଛତୁ ସଂନାହୀ ରଣଶାସ୍ରଵିଶାରଦଃ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚା ଽଽଗମନଂ କୁର୍ମୋ ଵଯଂ ସାଂନାହିକାଃ ଶିଵେ
ବାଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଯାଉ; ପରେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ, ଶିବ, ସେପରି ଫେରିବା।
ଉଵାଚ ବାଣଂ ତାଂ ଦାତୁଂ ସ ଚ ନ ସ୍ଵୀଚକାର ହ । ଦୁର୍ଗା ତଂ ବୋଧଯାମାସ ନ ବୁବୋଧ ଚ ସଦ୍ଵଚଃ
ବାଣଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ କୁହାଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ମନାଇଲେ ନାହିଁ; ଦୁର୍ଗା ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭଲ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତାଂ ଚ ସଭାମେଵ ମହୋରମାମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାଧର୍ମୋ ବଲିଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଗ୍ରଣୀଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମହାସଭାକୁ ମହାଧର୍ମ ଓ ବଲି, ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପହଞ୍ଚିଲେ।
ରଥଂ ଲତ୍ନେନ୍ଦ୍ରନିର୍ମାଣଂ ସମାରୁହ୍ଯ ମହାବଲଃ । ପ୍ରତପ୍ତୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ସେଵିତଃ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟାରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ରଥରେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବସିଥିଲେ । ସାତିଜଣ ଦେତ୍ୟ ଧଳା ଚାମର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ପଖା ଝଲାଉଥିଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତଲକ୍ଷୈରାଵୃତଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଅଵରୁହ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗଣେଶଂ ଚ ଶିଵାଂ ଶିଵାମ୍
ସାତ ଲକ୍ଷ ଦେତ୍ୟନାୟକ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ । ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଣେଶ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ କାର୍ତିକେଯଂ ଚ ସ ଉଵାସ ଚ ସଂସଦି । ଉତ୍ତସ୍ଥୁରାରାତ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଶଂକରଂ ଵିନା
କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ସଭାରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଉଠି ଦାଁଡିଲେ, କେବଳ ଶଂକର ଛାଡ଼ି ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଭଗଵଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଦାତା ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । ଅଯଂ ହି ପରମୋ ଲାଭୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସମାଗମଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ଭଗବନ୍, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଦାତା । ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତୁମ ସଙ୍ଗକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯପି ଚ ପୂତାନି ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରତଃ । ସର୍ଵେଷାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ପୂଜିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶୁଚିଃ
ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହୁଏ । ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଚି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ ।
ତତୋଽଧିକଃ ପୂଜିତୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଦି ଵୈଷ୍ଣଵଃ । ନ ହି ପୂତଂ ଚ ପଶ୍ଯମି ଵୈଷ୍ଣଵବ୍ରାହ୍ମଣାତ୍ପରମ୍
ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଷ୍ଣବ ହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପୂଜା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ମୁଁ ଦେଖୁନି ।
ସ ପୂତଃ ପଵନାଦେଵ ସ ପୂତଶ୍ଚ ହୁତାଶାନାତ୍ । ତୀର୍ଥେମ୍ଯୋଽପି ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବିଭେତି ଚ ତତଃ ସୁରଃ
ସେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉପରେ ତାଙ୍କର ମହିମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି ।
ନ ହି ପାପାନି ତଦ୍ଦେହେ ଵହ୍ନୌ ଶୁଷ୍କତୃଣାଦିଵତ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ପାପ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପଡ଼ିବା ପରି ଦହିଯାଏ ।
ବଲିରୁଵାଚ କଥଂ ସ୍ତୌଷି ଜଗନ୍ନାଥ ଭୃତ୍ଯମସ୍ତଵ୍ଯମୀଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରଦତ୍ତଂ ପରମେଶ୍ଵର୍ଯ ତ୍ଵଯା ନାଥ ସୁଦୁଲ୍ରଭମ୍
ବଳି କହିଲେ — ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ କିପରି ନିଜ ଦାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି? ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ବର ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅଧୁନା ସ୍ଥାପିତୋ ଦୈଵାତ୍ସର୍ଵାଧଃ ସୁତଲେଽପି ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଦତ୍ତମୈଶ୍ଵର୍ଯ ମତ୍ତୋ ଭକ୍ତାତ୍ସୁରେଶ୍ଵର
ଏବେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ତଳେ ସୁତଳରେ ଅଛି । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶାସନ ମିଳିଛି, ସେଟି ମୋ ଭକ୍ତିରୁ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର ।
ତ୍ଵଯା ଵାମନରୂପେଣ ସର୍ଵରୂପୋଽସି ସର୍ଵତଃ । ବାଣଂ ବୋଧଯ ଭଦ୍ରଂ ଚ ମମ ପ୍ରାଣାତ୍ମଜଂ ପରମ୍
ଆପଣ ବାମନ ରୂପେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ବାଣଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଭଲ କରନ୍ତୁ ।
ଆତ୍ମନା ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ଦେଵେଷ୍ଵପି ଵିଗର୍ହିତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଶିଵଂ ନତ୍ଵା ଶିରସା ପ୍ରଣନାମ ତମ୍
ନିଜ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ଏହିପରି କହି, ବଳି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ସାମଵେଦୋକ୍ତସ୍ତୋତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରୋଽତିଵିହ୍ଵଲଃ
ସାମବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ସମଗ୍ର ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଅତି ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲେ ।
ଧ୍ଯାଯମାନଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ଯୋ ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ସୁମନୋହରେ । ଶୁକ୍ରେଣ ଦତ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚୈକାଦଶାକ୍ଷରମ୍
ସେ ସଦା ହୃଦୟର ମନୋହର ପଦ୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ ।
ବଲିରୁଵାଚ ଅଦିତ୍ଯାଃ ପ୍ରାର୍ଥନେନୈଵ ମାତୁର୍ଦେଵ୍ଯା ଵ୍ରତେନ ଚ । ପୁରା ଵାମନରୂପେଣ ତ୍ଵଯାଽହଂ ଵଞ୍ଚିତଃ ପ୍ରଭୋ
ବଳି କହିଲେ — ଅଦିତିଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ମାଆଙ୍କ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବାମନ ରୂପେ ମୋତେ ଏକଥର ଠକେଇଥିଲେ ।
ସଂପଦ୍ରୂପା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦତ୍ତା ଭକ୍ତାଯ ଭକ୍ତିତଃ । ଶକ୍ରାଯ ମତ୍ତୋ ଭକ୍ତାଯ ଭ୍ରାତ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଵତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସମ୍ପଦର ରୂପ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭକ୍ତିବଶେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋ ଭକ୍ତ, ମୋ ଭାଇ, ଧର୍ମିକ ଥିବାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ ।
ଅଧୁନା ମମ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ବାଣଃ ଶଂକରକିଂକରଃ । ଆରାଚ୍ଚ ରକ୍ଷିତଃ ସୋଽପି ତେନୈଵ ଭକ୍ତବନ୍ଧୁନା
ଏବେ ମୋ ପୁଅ ବାଣ ଶଂକରଙ୍କ ଦାସ । ସେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଦ୍ୱାରା ଦୂରରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଛି ।
ପରିପୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଯଥା ମାତ୍ରା ସୁତସ୍ତଥା । ଗୃହୀତଵାଂଶ୍ଚ ତତ୍କନ୍ଯାଂ ବଲେନ ଯୁଵତୀଂ ସତୀମ୍
ପାର୍ବତୀ ମାଆ ଯେପରି ନିଜ ପୁଅକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ପୋଷିଛନ୍ତି । ବଳବାନ ହୋଇ ସେ ଏକ ସତୀ ଯୁବତୀକୁ ବିବାହ କରିଛି ।
ସମୁଦ୍ଯତଶ୍ଚ ତଂ ହନ୍ତୁଂ କାର୍ତିକେନାପି ଵାରିତଃ । ଆଗତୋଽସି ପୁନର୍ହନ୍ତୁଂ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଦମନେ କ୍ଷମଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଠିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବି ରୋକାଯାଇଥିଲେ; ଏବେ ପୁଣି ତୁମେ ଆସିଛ, ନିଜ ପଉତାକୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
ସର୍ଵାତ୍ମନଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସମଭାଵଃ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତଃ । କରୋଷି ଜଗତାଂ ନାଥ କଥମେଵଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଆତ୍ମା ସମାନ; ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ତେବେ ଏପରି ଅତିକ୍ରମ କିପରି କରୁଛ?
ତ୍ଵଯା ଚ ନିହତୋ ଯୋ ହି ତସ୍ଯ କୋ ରକ୍ଷିତା ଭୁଵି । ସୁଦର୍ଶନସ୍ଯ ତେଜୋ ହି ସୂର୍ଯକୋଟିନିଭଂ ପରମ୍
ତୁମେ ଯାହାକୁ ମାରିଦେଉଛ, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ସୁଦର୍ଶନର ତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
କେଷାଂ ସୁରାଣାମସ୍ତ୍ରେଣ ତଦେଵ ଚ ନିଵାରିତମ୍ । ଯଥା ସୁଦର୍ଶନଂ ଚୈଵମସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ଵରମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସେ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସହିପାରିବ? ଯେପରି ସୁଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ଏହା ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତଥା ଭଵାଂଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରଃ ପରଃ । ଯଥା ଭଵାଂସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣୋ ଵିଧାତା ଵେଧସାମପି
ଏହିପରି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଈଶ୍ୱର; ଯେପରି ତୁମେ, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଧାରଃ ଶିଵଃ ସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ରଯସ୍ତଥା । ସ୍ଵଯଂ ଵିଧାତା ରଜସଃ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ପିତାମହଃ
ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଆଧାର, ଶିବ ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରିତ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ରଜୋଗୁଣର କାରଣ ଓ ପିତାମହ।