ନିତ୍ଯଃ ସତ୍ଯୋ ହି କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପରିବୂର୍ଣତମଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଗଣେଶଃ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଭଵାନପି ତଯୋଃ ପରଃ
କୃଷ୍ଣ ସଦା ଅବିନାଶୀ ଓ ସତ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ; ଗଣେଶ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମଧ୍ୟ ତେଣିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ।
କିଂକରେଷୁ ପ୍ରିଯୋ ବାଣୋ ନ ହି କୃଷ୍ଣାତ୍ପରଃ ପ୍ରିଯଃ । ଵୈକୁଣ୍ଠେଽହଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗୋଲୋକେ ରାଧିକା ସ୍ଵଯମ୍
ଦାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ ପ୍ରିୟ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ; ବୈକୁଣ୍ଠରେ ମୁଁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗୋଲୋକରେ ମୁଁ ରାଧିକା ନିଜେ।
ଶିଵାଽହଂ ଶିଵଲୋକେଽପି ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସରସ୍ଵତୀ । ଅହଂ ନିହତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦକ୍ଷକନ୍ଯା ସତୀ ପୁରା
ଶିବଲୋକରେ ମୁଁ ଶିବା, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀ; ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ସତୀ ଥିଲି, ଦାନବମାନେଠାରୁ ଜୟ ପାଇଥିଲି।
ତ୍ଵନ୍ନିନ୍ଦଯା ତ୍ଯକ୍ତଦେହା ସା ଚାହଂ ଶୈଲକନ୍ଯକା । ରକ୍ତବୀଜସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ କାନୀ ଚ ମୂର୍ତିଭେଦତଃ
ତୁମର ନିନ୍ଦାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ହେଲି; ରକ୍ତବୀଜ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵେଦମାତାଽହଂ ସୀତା ଜନକକନ୍ଯକା । ରୁକ୍ମିଣୀ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଚ ଭାରତେ ଭୀଷ୍ମକନ୍ଯକା
ମୁଁ ସାବିତ୍ରୀ, ବେଦମାତା; ମୁଁ ସୀତା, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ; ଦ୍ୱାରକାରେ ମୁଁ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଭାରତରେ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ଝିଅ।
ସୁଦାମ୍ନଃ ଶାପତୋ ଦୈଵାଦ୍ଵୃଷଭାନସୁତାଽଧୁନା । ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ସୁଦାମାଙ୍କ ଶାପ ଓ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏବେ ମୁଁ ବୃଷଭାନୁଙ୍କ ଝିଅ; ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ।
ଭଗଵନ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ତ୍ଵାଂ ଶିଵଂ ଚ ସନାତମ୍ । କିଂ ଵାଽହଂ କଥଯାମୀତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ସମଯୋଚିତମ୍
ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ, ଶାଶ୍ୱତ ଶିବ; ଏହି ସମୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି ଯାହା ଉଚିତ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ବାଣଯୁଦ୍ଧେଽଷ୍ଟାଦ- ଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନର 'ବାଣ ଯୁଦ୍ଧ' ନାମକ ଏକଶତ ଅଠାରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥୈକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗମେଶଶ୍ଚ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ । କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ କାଲୀ ଚ ତାଂ ପ୍ରଶଂସାଂ ଚକାର ହ
ଏବେ ଏକଶତ ଉନନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ପାର୍ବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଣେଶ, ଶିବ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ କାଳୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଉଵାଚ ଭଗଵାଞ୍ଶଂଭୁର୍ଜଗତାଂ ମାତରଂ ପରାମ୍ । ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଵରୂପାଂ ପରମାଂ ମୂଲପ୍ରକୃତିମୀଶ୍ଵରୀମ୍
ଭଗବାନ ଶଂଭୁ ଏହି ଜଗତର ମହାମାତା, ଜ୍ୟୋତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ଶ୍ୱାମିନୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯଧକ୍ତଂ ଦେଵେଶି ସର୍ଵ ଵେଦୋକ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ଅଯୁକ୍ତମୁପହାସ୍ଯଂ ଵ ସମରଂ ପରମାତ୍ମନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦେବେଶୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ; ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଅଯୁକ୍ତ ଓ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ।
ବାଣୋ ଦଦାତୁ କନ୍ଯାଂ ଦାଂ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ସାମଞ୍ଜସ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ବାଣ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ସୁନାର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ କରି ବିବାହ ଦେଉନ୍ତୁ; ଏହା ଏକତା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭ ଆଣିବ।
ନ ଦଦାତି ଯଦା ବାଣୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ପ୍ରଜା । ଯୁଦ୍ଧେ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଭୀତୋ ଭଗଵତ୍ଯଯଶସ୍କରଃ
ଯଦି ବାଣ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ଝିଅକୁ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟରେ ପଛୁଆ ହେବାରୁ ସେ ଭଗବତଙ୍କୁ ଅପମାନ ଦେବ।
ବାଣୋ ଗଚ୍ଛତୁ ସଂନାହୀ ରଣଶାସ୍ରଵିଶାରଦଃ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚା ଽଽଗମନଂ କୁର୍ମୋ ଵଯଂ ସାଂନାହିକାଃ ଶିଵେ
ବାଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଯାଉ; ପରେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ, ଶିବ, ସେପରି ଫେରିବା।
ଉଵାଚ ବାଣଂ ତାଂ ଦାତୁଂ ସ ଚ ନ ସ୍ଵୀଚକାର ହ । ଦୁର୍ଗା ତଂ ବୋଧଯାମାସ ନ ବୁବୋଧ ଚ ସଦ୍ଵଚଃ
ବାଣଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ କୁହାଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ମନାଇଲେ ନାହିଁ; ଦୁର୍ଗା ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭଲ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତାଂ ଚ ସଭାମେଵ ମହୋରମାମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାଧର୍ମୋ ବଲିଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଗ୍ରଣୀଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମହାସଭାକୁ ମହାଧର୍ମ ଓ ବଲି, ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପହଞ୍ଚିଲେ।
ରଥଂ ଲତ୍ନେନ୍ଦ୍ରନିର୍ମାଣଂ ସମାରୁହ୍ଯ ମହାବଲଃ । ପ୍ରତପ୍ତୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ସେଵିତଃ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟାରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ରଥରେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବସିଥିଲେ । ସାତିଜଣ ଦେତ୍ୟ ଧଳା ଚାମର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ପଖା ଝଲାଉଥିଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତଲକ୍ଷୈରାଵୃତଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଅଵରୁହ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗଣେଶଂ ଚ ଶିଵାଂ ଶିଵାମ୍
ସାତ ଲକ୍ଷ ଦେତ୍ୟନାୟକ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ । ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଣେଶ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ କାର୍ତିକେଯଂ ଚ ସ ଉଵାସ ଚ ସଂସଦି । ଉତ୍ତସ୍ଥୁରାରାତ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଶଂକରଂ ଵିନା
କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ସଭାରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଉଠି ଦାଁଡିଲେ, କେବଳ ଶଂକର ଛାଡ଼ି ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଭଗଵଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଦାତା ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । ଅଯଂ ହି ପରମୋ ଲାଭୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସମାଗମଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ଭଗବନ୍, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଦାତା । ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତୁମ ସଙ୍ଗକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯପି ଚ ପୂତାନି ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରତଃ । ସର୍ଵେଷାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ପୂଜିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶୁଚିଃ
ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହୁଏ । ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଚି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ ।
ତତୋଽଧିକଃ ପୂଜିତୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଦି ଵୈଷ୍ଣଵଃ । ନ ହି ପୂତଂ ଚ ପଶ୍ଯମି ଵୈଷ୍ଣଵବ୍ରାହ୍ମଣାତ୍ପରମ୍
ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଷ୍ଣବ ହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପୂଜା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ମୁଁ ଦେଖୁନି ।
ସ ପୂତଃ ପଵନାଦେଵ ସ ପୂତଶ୍ଚ ହୁତାଶାନାତ୍ । ତୀର୍ଥେମ୍ଯୋଽପି ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବିଭେତି ଚ ତତଃ ସୁରଃ
ସେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉପରେ ତାଙ୍କର ମହିମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି ।
ନ ହି ପାପାନି ତଦ୍ଦେହେ ଵହ୍ନୌ ଶୁଷ୍କତୃଣାଦିଵତ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ପାପ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପଡ଼ିବା ପରି ଦହିଯାଏ ।
ବଲିରୁଵାଚ କଥଂ ସ୍ତୌଷି ଜଗନ୍ନାଥ ଭୃତ୍ଯମସ୍ତଵ୍ଯମୀଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରଦତ୍ତଂ ପରମେଶ୍ଵର୍ଯ ତ୍ଵଯା ନାଥ ସୁଦୁଲ୍ରଭମ୍
ବଳି କହିଲେ — ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ କିପରି ନିଜ ଦାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି? ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ବର ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅଧୁନା ସ୍ଥାପିତୋ ଦୈଵାତ୍ସର୍ଵାଧଃ ସୁତଲେଽପି ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଦତ୍ତମୈଶ୍ଵର୍ଯ ମତ୍ତୋ ଭକ୍ତାତ୍ସୁରେଶ୍ଵର
ଏବେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ତଳେ ସୁତଳରେ ଅଛି । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶାସନ ମିଳିଛି, ସେଟି ମୋ ଭକ୍ତିରୁ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର ।
ତ୍ଵଯା ଵାମନରୂପେଣ ସର୍ଵରୂପୋଽସି ସର୍ଵତଃ । ବାଣଂ ବୋଧଯ ଭଦ୍ରଂ ଚ ମମ ପ୍ରାଣାତ୍ମଜଂ ପରମ୍
ଆପଣ ବାମନ ରୂପେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ବାଣଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଭଲ କରନ୍ତୁ ।
ଆତ୍ମନା ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ଦେଵେଷ୍ଵପି ଵିଗର୍ହିତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଶିଵଂ ନତ୍ଵା ଶିରସା ପ୍ରଣନାମ ତମ୍
ନିଜ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ଏହିପରି କହି, ବଳି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ସାମଵେଦୋକ୍ତସ୍ତୋତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରୋଽତିଵିହ୍ଵଲଃ
ସାମବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ସମଗ୍ର ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଅତି ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲେ ।
ଧ୍ଯାଯମାନଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ଯୋ ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ସୁମନୋହରେ । ଶୁକ୍ରେଣ ଦତ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚୈକାଦଶାକ୍ଷରମ୍
ସେ ସଦା ହୃଦୟର ମନୋହର ପଦ୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ ।