ମହାକାଲୋ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଯେ ଚାନ୍ଯୋ ସୈନିକାସ୍ତଥା । ଊର୍ଧ୍ଵେ ଦୁର୍ଗା ଭଦ୍ରକାଲୀ ହ୍ଯଗ୍ରଣ୍ଡା ଚ କୋଟରୀ
ମହାକାଳ, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ; ଉପରେ ଦୁର୍ଗା, ଭଦ୍ରକାଳୀ, ଅଗ୍ରଣ୍ଡା ଓ କୋଟରୀ ଅଛନ୍ତି।
ବାଣଂ ରକ୍ଷ ମହାଭାଗେ ଦୁର୍ଗେ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନି । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭଵତୀ ଶକ୍ତିସ୍ତେନ ନାରାଯଣୀ ସ୍ମୃତା
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ନାଶକାରିଣୀ, ବାଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମକୁ ନାରାୟଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯେ ଜଗନ୍ମାତଃ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲେ । ଅଵ୍ଯର୍ଥାଚ୍ଚକ୍ରସାରଚ୍ଚ ରକ୍ଷ ବାଣଂ ସୁଦର୍ଶନାତ୍
ହେ ବିଷ୍ଣୁମାୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଚୁକ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅପାୟରୁ ରକ୍ଷା କର।
ବାଣଃ ପ୍ରିଯୋ ମେ ସର୍ଵେମ୍ଯୋ ଗଣେଶାତ୍କାର୍ତିକାଦପି । ବାଣମୂର୍ଧ୍ନି କରଂ ଧେହି ପାଦାବ୍ଜରଜସା ସହ
ବାଣ ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ, ଗଣେଶ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ବାଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ତୁମ ହାତ ଓ ତୁମ ଚରଣର ଧୂଳି ରଖ।
ଶିଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଗା ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ । ପ୍ରହସ୍ଯୋଵାଚ ମଧୁରଂ ଯାଥାର୍ଥ୍ଯଂ ସମଯୋଚିତମ୍
ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖ ନାଶକାରିଣୀ ଦୁର୍ଗା ହସିଲେ ଏବଂ ମଧୁର, ସଠିକ୍ ଓ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ମଣିରତ୍ନାଦିକଂ ଯଦ୍ଯନ୍ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯହୀରକମ୍ । ସର୍ଵସ୍ଵଂ କନ୍ଯକାମୂଷାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପଦ୍ମରାଗ, ହୀରା ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଧନ, କନ୍ୟା ଓ ରତ୍ନଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ—
ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷାଢ୍ଯମନିରୁଦ୍ଧଂ ପରଂ ଵରମ୍ । ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦେହି ବାଣ କୃଷ୍ଣାଯ ପରମାତ୍ମନେ
ରତ୍ନଭୂଷଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଆଗରେ ରଖ; ବାଣ, ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଅ।
ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ କିଂ ଯୁଦ୍ଧମାତ୍ମନା ସହ । ଯସ୍ମିନ୍ଗତେ ଗତାଃ ପ୍ରାଣାଃ କ ଜୀଵଶ୍ଚୈନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ସହ । ଶକ୍ତିଶ୍ଚାହଂ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଂ ଶିଵଃ
ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ତୁମ ରାଜ୍ୟ କର; ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲେ, କିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ରହିଥାଏ? ମୁଁ ଶକ୍ତି, ମନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ।
ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦେହଶ୍ଚ ଶିଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶଵୋ ଭଵେତ୍ । କୋ ଵା ତିଷ୍ଠତି ସଂଗ୍ରାମେ ଚକ୍ରସ୍ଯ ତେଜସା ଶିଵ
ତୁରନ୍ତ ଦେହ ପଡ଼ିଯାଏ, ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ମଣିଷ ମୃତଦେହ ହୋଇଯାଏ; ତୁମର ଚକ୍ରର ତେଜ ପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଟିକିପାରିବ, ଶିବ?
ନାଽଽତ୍ମାଽଽକାଶୋ ବାଣଵିଦ୍ଧୋ ଯୁଦ୍ଧଂ କିଂ ସ୍ଵାତ୍ମନା ସହ । ପରମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହଃ
ନ ଆତ୍ମା, ନ ଆକାଶ କେବେ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମାତ୍ମା ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରି ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଃ ସତ୍ଯୋ ହି କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପରିବୂର୍ଣତମଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଗଣେଶଃ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଭଵାନପି ତଯୋଃ ପରଃ
କୃଷ୍ଣ ସଦା ଅବିନାଶୀ ଓ ସତ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ; ଗଣେଶ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମଧ୍ୟ ତେଣିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ।
କିଂକରେଷୁ ପ୍ରିଯୋ ବାଣୋ ନ ହି କୃଷ୍ଣାତ୍ପରଃ ପ୍ରିଯଃ । ଵୈକୁଣ୍ଠେଽହଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗୋଲୋକେ ରାଧିକା ସ୍ଵଯମ୍
ଦାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ ପ୍ରିୟ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ; ବୈକୁଣ୍ଠରେ ମୁଁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗୋଲୋକରେ ମୁଁ ରାଧିକା ନିଜେ।
ଶିଵାଽହଂ ଶିଵଲୋକେଽପି ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସରସ୍ଵତୀ । ଅହଂ ନିହତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦକ୍ଷକନ୍ଯା ସତୀ ପୁରା
ଶିବଲୋକରେ ମୁଁ ଶିବା, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀ; ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ସତୀ ଥିଲି, ଦାନବମାନେଠାରୁ ଜୟ ପାଇଥିଲି।
ତ୍ଵନ୍ନିନ୍ଦଯା ତ୍ଯକ୍ତଦେହା ସା ଚାହଂ ଶୈଲକନ୍ଯକା । ରକ୍ତବୀଜସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ କାନୀ ଚ ମୂର୍ତିଭେଦତଃ
ତୁମର ନିନ୍ଦାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ହେଲି; ରକ୍ତବୀଜ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵେଦମାତାଽହଂ ସୀତା ଜନକକନ୍ଯକା । ରୁକ୍ମିଣୀ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଚ ଭାରତେ ଭୀଷ୍ମକନ୍ଯକା
ମୁଁ ସାବିତ୍ରୀ, ବେଦମାତା; ମୁଁ ସୀତା, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ; ଦ୍ୱାରକାରେ ମୁଁ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଭାରତରେ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ଝିଅ।
ସୁଦାମ୍ନଃ ଶାପତୋ ଦୈଵାଦ୍ଵୃଷଭାନସୁତାଽଧୁନା । ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ସୁଦାମାଙ୍କ ଶାପ ଓ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏବେ ମୁଁ ବୃଷଭାନୁଙ୍କ ଝିଅ; ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ।
ଭଗଵନ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ତ୍ଵାଂ ଶିଵଂ ଚ ସନାତମ୍ । କିଂ ଵାଽହଂ କଥଯାମୀତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ସମଯୋଚିତମ୍
ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ, ଶାଶ୍ୱତ ଶିବ; ଏହି ସମୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି ଯାହା ଉଚିତ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ବାଣଯୁଦ୍ଧେଽଷ୍ଟାଦ- ଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନର 'ବାଣ ଯୁଦ୍ଧ' ନାମକ ଏକଶତ ଅଠାରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥୈକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗମେଶଶ୍ଚ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ । କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ କାଲୀ ଚ ତାଂ ପ୍ରଶଂସାଂ ଚକାର ହ
ଏବେ ଏକଶତ ଉନନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ପାର୍ବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଣେଶ, ଶିବ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ କାଳୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଉଵାଚ ଭଗଵାଞ୍ଶଂଭୁର୍ଜଗତାଂ ମାତରଂ ପରାମ୍ । ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଵରୂପାଂ ପରମାଂ ମୂଲପ୍ରକୃତିମୀଶ୍ଵରୀମ୍
ଭଗବାନ ଶଂଭୁ ଏହି ଜଗତର ମହାମାତା, ଜ୍ୟୋତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ଶ୍ୱାମିନୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯଧକ୍ତଂ ଦେଵେଶି ସର୍ଵ ଵେଦୋକ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍ । ଅଯୁକ୍ତମୁପହାସ୍ଯଂ ଵ ସମରଂ ପରମାତ୍ମନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦେବେଶୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ; ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଅଯୁକ୍ତ ଓ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ।
ବାଣୋ ଦଦାତୁ କନ୍ଯାଂ ଦାଂ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ସାମଞ୍ଜସ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ବାଣ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ସୁନାର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ କରି ବିବାହ ଦେଉନ୍ତୁ; ଏହା ଏକତା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭ ଆଣିବ।
ନ ଦଦାତି ଯଦା ବାଣୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ପ୍ରଜା । ଯୁଦ୍ଧେ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଭୀତୋ ଭଗଵତ୍ଯଯଶସ୍କରଃ
ଯଦି ବାଣ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ଝିଅକୁ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟରେ ପଛୁଆ ହେବାରୁ ସେ ଭଗବତଙ୍କୁ ଅପମାନ ଦେବ।
ବାଣୋ ଗଚ୍ଛତୁ ସଂନାହୀ ରଣଶାସ୍ରଵିଶାରଦଃ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚା ଽଽଗମନଂ କୁର୍ମୋ ଵଯଂ ସାଂନାହିକାଃ ଶିଵେ
ବାଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଯାଉ; ପରେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ, ଶିବ, ସେପରି ଫେରିବା।
ଉଵାଚ ବାଣଂ ତାଂ ଦାତୁଂ ସ ଚ ନ ସ୍ଵୀଚକାର ହ । ଦୁର୍ଗା ତଂ ବୋଧଯାମାସ ନ ବୁବୋଧ ଚ ସଦ୍ଵଚଃ
ବାଣଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ କୁହାଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ମନାଇଲେ ନାହିଁ; ଦୁର୍ଗା ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭଲ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତାଂ ଚ ସଭାମେଵ ମହୋରମାମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାଧର୍ମୋ ବଲିଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଗ୍ରଣୀଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମହାସଭାକୁ ମହାଧର୍ମ ଓ ବଲି, ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପହଞ୍ଚିଲେ।
ରଥଂ ଲତ୍ନେନ୍ଦ୍ରନିର୍ମାଣଂ ସମାରୁହ୍ଯ ମହାବଲଃ । ପ୍ରତପ୍ତୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ସେଵିତଃ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟାରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ରଥରେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ବସିଥିଲେ । ସାତିଜଣ ଦେତ୍ୟ ଧଳା ଚାମର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ପଖା ଝଲାଉଥିଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତଲକ୍ଷୈରାଵୃତଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଅଵରୁହ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗଣେଶଂ ଚ ଶିଵାଂ ଶିଵାମ୍
ସାତ ଲକ୍ଷ ଦେତ୍ୟନାୟକ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ । ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଣେଶ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ କାର୍ତିକେଯଂ ଚ ସ ଉଵାସ ଚ ସଂସଦି । ଉତ୍ତସ୍ଥୁରାରାତ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଶଂକରଂ ଵିନା
କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ସଭାରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଉଠି ଦାଁଡିଲେ, କେବଳ ଶଂକର ଛାଡ଼ି ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଭଗଵଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଦାତା ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । ଅଯଂ ହି ପରମୋ ଲାଭୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସମାଗମଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ଭଗବନ୍, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଦାତା । ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତୁମ ସଙ୍ଗକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ।