ଶ୍ରୀରାମେଣ ହତୌ ତୌ ଦ୍ଵୌ ଶେଷଜନ୍ମ କଲୌ ତଯୋଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେନ ହତୌ ତୌ ଦ୍ଵୌ ଧର୍ମପୁତ୍ରାଵୁଭୌ ତଥା
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଇଁଜଣ ବଧ ହୋଇଥିଲେ; କଳିଯୁଗରେ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଜନ୍ମରେ, ଧର୍ମର ପୁଅ ଭାବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଁଜଣ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଜରାସଂଧଶ୍ଚ ଶାଲ୍ଵଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମା କଂସ ଏଵ ଚ । ପ୍ରାକ୍ତନାତ୍ତସ୍ଯ ଵଧ୍ଯାସ୍ତେ ଭୁଵୋ ଭାରଜିହୀର୍ଷଯା
ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ବ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ—ଏହିମାନେ ସେଠାରେ ପୃଥିବୀର ଭାର କମେଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲେ।
ମାଂଧାତୁଃ ସୁତମଧ୍ଯେ ଚ ଯଵନଶ୍ଚାପି ପ୍ରାକ୍ତନାତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଧନେନ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମା
ମାଂଧାତୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯବନ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ କର୍ମରେ ଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧନର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା?
ପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ଚ ସତ୍ଯାଯାଃ ପୁଣ୍ଯକଵ୍ରତକାରଣାତ୍ । ପାରିଜାତଂ ସମନୀଯ ଚକାର ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ଵ୍ରତମ୍
ସତ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ବ୍ରତ ପାଇଁ, ସେ ପାରିଜାତ ଗଛ ଆଣି, ନିଜେ ନିଜ ବ୍ରତ ପୂରଣ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଜାମ୍ବଵତୀ ଦେଵୀ ଦୁର୍ଗାଂଶା ଭଲ୍ଲୁକାତ୍ମଜା । ପାଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ତପସା ଭାରତେ ହରିଃ
ଜାମ୍ବବତୀ ନିଜେ ଦେବୀ, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ଭଲ୍ଲୁକ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ଭାରତରେ ହରିଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାଃ କେଵଲଂ ଭର୍ତୁରାଜ୍ଞଯା । କଲୌ ନିଷିଦ୍ଧଂ ତ୍ରିଯୁଗେ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ପଲପୈତୃକମ୍
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ; କଳିଯୁଗରେ ଏହା ନିଷିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ତିନିଯୁଗରେ ଏହା ନିୟୋଗ ପ୍ରଥା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଭୀମଶ୍ଚ ପଵନାତ୍ମଜଃ । ମହେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ଫାଲ୍ଗୁନୋ ଵିଜଯୀ ଭୁଵି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମର ପୁଅ, ଭୀମ ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ପୃଥିବୀରେ ବିଜୟୀ।
ଯସ୍ମୈ ପାଶୁପତଂ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରଦଦୌ ଚ ସ୍ଵଯଂ ପୁରା । ଅଶ୍ଵମେଧଂ ଗଵାଲମ୍ଭଂ ସଂନ୍ଯାସଂ ପଲପୈତୃକମ୍
ଯାହାକୁ ଶିବ ନିଜେ ପୂର୍ବେ ପାଶୁପତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ଅଶ୍ୱମେଧ, ଗବାଳମ୍ଭ, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ନିୟୋଗ ପ୍ରଥା ଦେଇଥିଲେ।
ଦେଵରେଣ ସୁତୋତ୍ପତ୍ତିଂ କଲୌ ପଞ୍ଚ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଭର୍ତାରଃ ଶଂକରସ୍ଯ ଵରେଣ ଚ
କଳିଯୁଗରେ ଭାଉଜଙ୍କ ସହ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ନିଷିଦ୍ଧ; ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ୱାମୀ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରୁ ମିଳିଥିଲେ।
ବଲଦେଵଃ ପୁଷ୍ପମଧୁ ପୂତଂ ପିବତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଚକାର ଯମୁନାହ୍ଵାନଂ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଧାର୍ମିକଃ ଶୁଚିଃ
ବଳରାମ ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଧାର୍ମିକ, ସେ ସବୁବେଳେ ଫୁଲ ଓ ମଧୁର ପବିତ୍ର ରସ ପିଇଥିଲେ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯମୁନାକୁ ଡାକିଥିଲେ।
ସୁଭଦ୍ରାଂ ଚ ଦଦୌ କୃଷ୍ଣଃ ଫାଲ୍ଗୁନାଯ ମହାତ୍ମନେ । କନ୍ଯକାଂ ମାତୁଲାନାଂ ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯଃ ପରିଗ୍ରହଃ
କୃଷ୍ଣ ମହାନ ଆତ୍ମା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମାମାଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।
ଦେଶେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଦୋଷୋଽଯମିତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଏହା ଦୋଷ ବୋଲି କମଳରୁହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ ।
ଅଥ ଷୋଡଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ବାଣ ଉଵାଚ ଅନିରୁଦ୍ଧ ବୁଧୋଽସି ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ଯମେଵ ଚ । ଶଂଭୁନା ଚୈଵମୁକ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଵଚେତସା
ବାଣ କହିଲେ: ଅନିରୁଦ୍ଧ, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ । ଶିବ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ମନରେ ବୁଝି ପାରିଛି ।
ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଶଂକରଵରାତ୍ପଞ୍ଚାନାଂ ସ୍ଵାମିନାଂ ପ୍ରିଯା । ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ମହାଭାଗା ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଦୟାର କଥା, ପାଞ୍ଚ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲ । ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବୁଝାଇଦିଅ ।
ଶମ୍ବରେଣ ହୃତା ପୂର୍ଵ ତଵ ମାତା କଥଂ ରତିଃ । ଦେଵୈରପି କଥଂ ଦତ୍ତା ଦେଵାସ୍ତେନ ଜିତା କଥମ୍
ତୁମର ମାଆ ରତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ କିପରି ଶମ୍ଭର ଚୋରିନେଇଥିଲେ? ଦେବତାମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଓ ଶମ୍ଭର କିପରି ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ?
ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଵାଚ ଏକଦା ରଘୁନାଥଶ୍ଚ ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଚ । ସ୍ନାତଃ ସରସି ତତ୍ରସ୍ଥୋ ରମ୍ଯେ ପଞ୍ଚଵଟୀତଟେ
ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲେ: ଏକଥର ରଘୁନାଥ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସ୍ନାନ କରି ପଞ୍ଚବଟୀ ତଟରେ ସୁନ୍ଦର ଝିଲିକା ପାଖରେ ବସିଥିଲେ ।
ଉଵାଚ ସୀତା ହେମନ୍ତେ ଜଲଂ ସୁସ୍ଵାଦୁ ନିର୍ମଲମ୍ । ତଥାଽନ୍ନଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ରମ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁ ସୁଶୀତଲମ୍
ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ସୀତା କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ପାଣି ଖୁବ ମିଠା ଓ ପବିତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭଲ ଭଲ ତରକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର, ସବୁକିଛି ଶିତଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ।'
ଫଲାଵବଚଯନଂ ଚକ୍ରେ ସୀତାଯୈ ପ୍ରଦଦୌ ମୁଦା । ତତୋ ଦଦୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଙ୍କ୍ତେ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଠାରେ ରାମ ଫଳ ଚୟନ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଲେ, ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ଖାଇଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ନୈଵ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଫଲଂ ଜଲମ୍ । ମେଘନାଦଵଧାର୍ଥଂ ଚ ସୀତୋଦ୍ଧାରଣକାରଣାତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ଓ ପାଣି ଖାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ମେଘନାଦଙ୍କୁ ମାରିବା ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ ।
ନିଦ୍ରାଂ ନ ଯାତି ନୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ଯ ଏଵଂ ପୁରୁଷୋ ଯୋଗୀ ତଦ୍ଵଧ୍ଯୋ ରାଵଣତ୍ମଜଃ
ସେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ନ ଘୁମେଇଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ଏହି ସବୁ କାମ ପାଇଁ ଏବଂ ଏପରି ଯୋଗୀ ମାନେ ମାତ୍ର ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିପାରିବେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କମଲଲୋଚନମ୍ । ଵହନିସ୍ତତ୍ର ସମାଯାତୋ ଦ୍ଵିଜରୂପୀ କୃପାନିଧିଃ ଭଵିଷ୍ଯତ୍କଥଯାମାମ ଶ୍ରୁତିକୌଟପରଂ ଵଚଃ
ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କମଳନୟନ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଦୟାମୟ ଆସିଲେ, ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ଓ ଅପୂର୍ବ କଥା କହିବାକୁ ।
ଵହ୍ନିରୁଵାଚ ଶୃଣୁ ରାମ ମହାଭାଗ ସୀତାସଂଗୋପନଂ କୁରୁ । ସପ୍ତାହାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଚୈଵ ରାଵଣୋ ଦୁଷ୍ଟରାକ୍ଷସଃ
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ରାମ, ତୁମେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସୀତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ରଖ । ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଆସିବ ।
ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯଃ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ଜାନକୀଂ ଚ ହରିଷ୍ଯତି । ଵିଧାତ୍ରା ଲିଖିତଂ କର୍ମ ପ୍ରାକ୍ତଂନଂ କେନ ଵାର୍ଯତେ
ପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟଣା ଅଟକାଯିବ ନାହିଁ, ରାବଣ ଜାନକୀଙ୍କୁ ନେଇଯିବେ । ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯାହା ଲେଖିଛନ୍ତି, ତାହା କେହି ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଵେଦୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ କଥିତଂ ନ ଚ ଦୈଵାତ୍ପରଂ ଵରମ୍
ଚାରି ବେଦ କହିଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ ।
ରାମ ଉଵାଚ ସୀତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଚ୍ଛାଯାଽତ୍ରୈଵ ତୁ ତିଷ୍ଠତୁ । କଲତ୍ରଵର୍ଜନଂ କର୍ମ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ରାମ କହିଲେ: ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଅ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଛାୟା ଏଠାରେ ରୁହୁ । ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିନ୍ଦନୀୟ ।
ସୀତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ରୁଦତୀଂ ଚ ହୁତାଶନଃ । ସୀତଯା ସଦୃଶୀ ଛାଯା ତସ୍ଥୌ ଶ୍ରୀରାମସଂନିଧୌ
ଅଗ୍ନି, କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଇଲେ; ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ଏକ ଛାୟା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ରହିଗଲା ।
ସା ଚ ଚ୍ଛାଯା ହୃତା ପୂର୍ଵ ରାଵଣେନାଵଲୀଲଯା । ସମୁଦ୍ଦଧାର ତାଂ ରାମୋ ନିହତ୍ଯ ତଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍
ସେଇ ଛାୟାକୁ ପୂର୍ବେ ମାୟାଦ୍ୱାରା ରାବଣ ଚୋରିନେଇଥିଲେ; ପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କୁଟୁମ୍ବକୁ ମାରି, ଛାୟାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ।
ଵହ୍ନୌ ପରୀକ୍ଷାକାଲେ ଚ ଚ୍ଛାଯା ଵହ୍ନୌ ଵିଵେଶ ସା । ଅଗ୍ନିଶ୍ଛାଯାଂ ଚ ସଂରକ୍ଷ୍ଯ ଦଦୌ ରାମାଯ ଜାନକୀମ୍
ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ବେଳେ ସେ ଛାୟା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଅଗ୍ନି ଛାୟାକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଜାନକୀଙ୍କୁ ପୁଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ ।
ରାମସ୍ତାଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଯଯୌ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ମୁଦା । ଛାଯା ତସ୍ଥୌ ଵହ୍ନିପାର୍ଶ୍ଵେ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ରାମ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଛାୟା ଅଗ୍ନିପାଖରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ସା ଚ ଚ୍ଛାଯା ତପଶ୍ଚକ୍ରେ ନାରାଯଣସରୋଵରେ । ତପଶ୍ଚକାର ଦିଵ୍ଯଂ ଚ ଶାତଵର୍ଷଂ ଚ ଶୂଲିନଃ
ସେ ଛାୟା ନାରାୟଣ ସରୋବରରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଶତବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ତପ କଲେ।