ଅଥାନିରୁଦ୍ଧଃ ସଂନାହୀ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିର୍ବଭୂଵ ହ । ଊଷାଦତ୍ତଂ ରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚକାରାଽଽରୋହଣଂ ମୁଦା
ତାପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ସଜିଗଲେ। ଉଷା ଦେଇଥିବା ରଥ ନେଇ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ବହିଃ ସଂଭୂଯ ଶିବିରାଦ୍ଦଦର୍ଶ ବାଣମୀଶ୍ଵରଃ । ସାଂନାହିକଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଂ ରକ୍ତାସ୍ଯଲୋଚନଂ ପରମ୍
ଶିବିରରୁ ବାହାରି ଶ୍ରୀଅନିରୁଦ୍ଧ ବାଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ରକ୍ତରଙ୍ଗ ମୁଖ ଓ ଆଖି, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନିରୁଦ୍ଧଂ ବାଣଶ୍ଚ ତମୁଵାଚ ରୁଷାଽନ୍ଵିତଃ । ଘୋରସଂଗ୍ରାମମଧ୍ଯେ ଚ ଵିଷୋକ୍ତିଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ରୋଷ ଦେହକୁଥିଲା।
ବାଣ ଉଵାଚ ଅଯେ ଵୀର ମହାଦୁଷ୍ଟ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତ । ଚନ୍ଦ୍ର ଵଂଶକୁଲାଙ୍ଗାର ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେଽଯଶସ୍କର
ବାଣ କହିଲେ: ଏ ଦୁଷ୍ଟ ବୀର, ନୀତି ଜ୍ଞାନ ନଥିବା! ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଅପମାନ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଭୂମିକୁ କଳଙ୍କ ଲାଗାଉଛ।
ପିତା ତେ ଶମ୍ବରଂ ହତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯ କାମିନୀମ୍ । ତତୋ ଜାତୋ ଭଵନେଵ ନିରୋଧଂ ସ୍ଵକୁଲକ୍ଷମମ୍
ତୋର ବାପା ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଘଟଣାରେ ତୁମେ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୋର ବଂଶ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ପିତାମହୋ ଵାସୁଦେଵୋ ମଥୁରାଯାଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ । ଗୋକୁଲେ ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ରଶ୍ଚ ନାମ୍ନା ଚ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଃ
ତୋର ପିତାମହ ବାସୁଦେବ ମଥୁରାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଗୋକୁଳରେ ସେ ବୈଶ୍ୟ ପୁଅ ଥିଲେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଚ ଗୋପସ୍ଯ ନନ୍ଦସ୍ଯ ପଶୁରକ୍ଷକଃ । ସାକ୍ଷାଜ୍ଜାରଶ୍ଚ ଗୋପୀନାଂ ଦୁଷ୍ଟଃ ପରମଲମ୍ପଟଃ
ବୃନ୍ଦାବନରେ ଗୋପ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋଧନର ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଅତି ଲୋଭୀ ମନେ ଥିଲେ।
ଜଘାନ ପୂତନାଂ ସଦ୍ଯୋ ନାରୀଘାତୀ ହ୍ଯଧାର୍ମିକଃ । ଆଗତ୍ଯ ମଥୁରାଂ କୁବ୍ଜାଂ ଜଘାନ ମୈଥୁନେନ ଚ
ସେ ସତ୍ୟସତ୍ୱରେ ପୂତନାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯିଏ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ; ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଅପମାନ କଲେ।
ଦୁର୍ବଲଂ ନରକଂ ହତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀସମୂହଂ ମନୋହରମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ଯୋନିଲୁବ୍ଧଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁତ୍ରମତିନିଷ୍ଠୁରଃ
ଦୁର୍ବଳ ନରକାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ଆକର୍ଷକ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଲୋଭ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଂ ମାନଵଂ ଜିତ୍ଵା ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଚାପି ଦୁର୍ବଲମ୍ । ଜଗ୍ରାହ କନ୍ଯକାଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଯୋଗ୍ଯାଂ ଚ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍
ଭୀଷ୍ମକ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ପୁଅଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ସତ୍ରାଜିତଃ ସୂର୍ଯଭୃତ୍ଯୋ ଦେଵାତ୍ପ୍ରାପ ମଣୀଶ୍ଵରମ୍ । ଘାତଯିତ୍ଵା ହ୍ଯୁପାଯେନ ଜଗ୍ରାହ ମଣିକନ୍ଯକାମ୍
ସତ୍ରାଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଭୃତ୍ୟ, ଦେବତାଠାରୁ ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣି ପାଇଲେ; ଚତୁରତାରେ ତାଙ୍କୁ ମାରି ମଣି ଓ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ନେଲେ।
କୁରୁପାଣ୍ଡଵଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କାରଯିତ୍ଵା ଚ ଦାରୁଣମ୍ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଚ ଶିଶୁପାଲଂ ଜଘାନ ସଃ
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟାଇଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଶାଲ୍ବଂ ଚ ଜରାସଂଧଂ ଚ ଦାରୁଣଃ । ସଂଜହାର ଭୁଵୋ ଭୂପସମୂହମତିଦାରୁଣମ୍
ଦନ୍ତବକ୍ର, ଶାଲ୍ବ ଓ କ୍ରୁର ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ସେ ନଶ୍ଟ କଲେ; ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ଉପାଯାନ୍ନରକଂ ହତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଵଂ ତଜ୍ଜହାର ସଃ । ଦୁର୍ବଲୋ ରାଜଭୀତଶ୍ଚସମୁଦ୍ରଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଚତୁରତାରେ ନରକାସୁରଙ୍କୁ ମାରି, ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନସମ୍ପତି ନେଲେ; ଦୁର୍ବଳ ଓ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ଜିତ୍ଵା ଚ ଭ୍ରାତରଂ ଶକ୍ରଂ ଭାର୍ଯାଯା ଵଚନେନ ଚ । ଜଗ୍ରାହ ପାରିଜାତଂ ଚ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗଦୁର୍ଲଭମ୍
ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୁର୍ଲଭ ପାରିଜାତ ଗଛ ଓ ତାହାର ଫୁଲ ନେଲେ।
କଂସଂ ନିହତ୍ଯାଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତରଂ ମାତୁରେଵ ଚ । ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ପରଂ କିଂ କଥଯାମି ତେ
ଅଧର୍ମୀ କଂସ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଏବଂ ନିଜ ମାଆକୁ ମାରି, ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତି ନେଲେ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଜତ୍ଵା ଚ ଭଲ୍ଲୁକଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯ କନ୍ଯକାମ୍ । ତତ୍ପିତୁର୍ଭଗିନୀ କୁନ୍ତୀ ଚତୁର୍ଣାଂ କାମିନୀ ଭୁଵି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଲ୍ଲୁକଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ନେଲେ; ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଭଉଣୀ କୁନ୍ତୀ ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଜଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀ ଚ ପ़ଞ୍ଚାନାଂ କାମିନୀ ତଥା । ଗୋଷ୍ଠୀନୋ ଯୋନିଲୁବ୍ଧଶ୍ଚ ଶଶ୍ଵତ୍ପରମଲମ୍ପଟଃ
ଦ୍ରୌପଦୀ ଭାଇମାନେଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସଦା ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ ଏବଂ ଅତି ଲମ୍ପଟ ଥିଲେ।
ତଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ବରଦେଵଶ୍ଚ ଶଶ୍ଵତ୍ପିବତି ଵାରୁଣୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀଂ ଚ କରୋତ୍ଯାହ୍ଵାନମୀପ୍ସିତମ୍
ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭାଇ ବଳଦେବ ସଦା ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି; ସେ ଇଚ୍ଛାକରି ଯମୁନାଙ୍କୁ, ଭାଇଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଡାକନ୍ତି।
ଜହାର ଭଗିନୀଂ ତସ୍ଯ କୌଃତେଯଃ ଶକ୍ରନନ୍ଦନଃ । ସୁଭଦ୍ରାଂ ମାତୁଲସୁତାଂ ସଂନିବୋଧ କୁଲକ୍ରମମ୍
କୌଷ୍ଠେୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ, ମାମାଙ୍କ ପୁଅ ସୁଭଦ୍ରାକୁ ନେଇଗଲେ; ବଂଶକ୍ରମ ବୁଝ।
ବାଣସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ କାମନନ୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ପରମାର୍ଥଂ ଚ ଯୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ମୁନେ
ବାଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାମର ପୁଅ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଓ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଵାଚ ପିତା ମେ କାମଦେଵଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ପୁରା ଶୁଚିଃ । ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ରେଣ ଵଶୀଭୂତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସତତଂ ଶୃଣୁ
ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲେ: ମୋର ପିତା କାମଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ପୂର୍ବେ ପବିତ୍ର ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ସଦା ବଶ ହେଉଥିଲା—ଶୁଣ।
ଶିଵକୋପାନଲେନୈଵ ଭସ୍ମୀଭୂତଃ ସ୍ଵକର୍ମତଃ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽପ୍ଯଧୁନା ସର୍ଵେଷାଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ, ନିଜ କର୍ମରେ, ସେ ଭସ୍ମ ହେଲେ; ଏବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମାତ୍ମା।
ପତିଵ୍ରତା ରତିର୍ମାତା ପତିଶୋକେନ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଶମ୍ବରସ୍ଯ ଗୃହେ ତସ୍ଥୌ ହୃତା ତେନ ବଲେନ ଚ
ମୋର ମାଆ ରତି, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ପତିଶୋକରେ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଘରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ଧରାଯାଇଛନ୍ତି।
ଛାଯାଂ ମାଯାଵତୀଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମାଯଯା ଶଯନେନ ଚ । ରତିଂ ସ୍ଵଧର୍ମ ସଂରକ୍ଷ୍ଯ ଧର୍ମସାକ୍ଷୀ ଚ ତଦ୍ଗୃହେ
ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଛାୟା ଭାବରେ ଦେଇ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶୟନରେ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ରତିକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଧର୍ମ ଦେଖିବାକୁ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ସେଇ ଘରେ।
ନିହତ୍ଯ ଶମ୍ବରଂ ଶତ୍ରୁଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ରିଯାଂ ସତୀମ୍ । ଆଜଗାମ ଦ୍ଵାରକାଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସୁର୍ଯୌ ଚ ସାକ୍ଷିଣୌ
ଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ମାରି, ନିଜ ପ୍ରିୟା ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ହେଲେ।
ପିତାମହଂ ଵାସୁଦେଵଂ ତ୍ଵଂ କିଂ ଜାନାମି ମୂଢଵତ୍ । ଯଂ ଚ ସନ୍ତୋନ ଜାନନ୍ତି ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ପିତାମହ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ କ'ଣ ଜାଣିଛି, ମୁଁ ମୂଢ଼ ଭଳି? ସେଉଁଠି ସନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ଚାରିଟି ବେଦ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵାସୁଃ ସର୍ଵନିଵାସଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାନି ଯସ୍ଯ ଲୋମସୁ । ତସ୍ଯ ଦେଵଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵାସୁଦେଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ବାସୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ନିବାସ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର କେଶରେ ବସିଛି। ସେଇ ଦେବତା, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ବାସୁଦେବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛନ୍ତି।
ଶଂକରଂ ପୃଚ୍ଛ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚ ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯୋଽଧୁନା ଭଵାନ୍ । କୃଷ୍ଣଭୃତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ବଲେଃ ପୁତ୍ରୋଽସି କିଂକରାତ୍ମଜଃ
ଯାହାଙ୍କର ଭୃତ୍ୟ ତୁମେ ଏବେ, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ପଚାର; କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୃତ୍ୟ ବଲିଙ୍କ ପୁଅ ତୁମେ, ଭୃତ୍ୟର ପୁଅ।
ଗୋକୁଲେ ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲ । ଭୋଜନଂ ଵେଦଵିହିତଂ ଶଶ୍ଵତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵୈଶ୍ଯଯୋଃ
ଗୋକୁଳରେ ବୈଶ୍ୟ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବା କଥା କହ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ; ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ।