ବାଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ମାତଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତାତ ମହେଶ୍ଵର । ଶୃଣୁ ଭ୍ରାତର୍ଗଣପତେ ଶୃଣୁ ଭ୍ରାତଶ୍ଚ କାର୍ତିକ
ବାଣ କହିଲେ: ମାଆ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ କହିବି; ବାପା ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଭାଇ ଗଣପତି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଭାଇ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଶୁଭଶୁଭଂ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ପ୍ରାଣିନାଂ କର୍ମିଣାଂ ତଥା । କୃତକର୍ମାତିରିକ୍ତଂ ଚ କାର୍ଯ କେଷାଂ ଚ ଵର୍ତତେ
ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଯାହା ମିଳେ, ସେ ସବୁ ପୂର୍ବ କର୍ମରୁ ଆସେ; ଯାହା କରାଯାଇଛି ଛାଡ଼ି, କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି ଯାହା କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାକି ଅଛି।
ନାପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ମ୍ରିଯତେ ଵିଦ୍ଧଃ ଶରଶତୈରପି । ତୃଣାଗ୍ରେଣାପି ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ନ ଜୀଵତି
ଯେଉଁଠାରେ ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ଶତ ଶତ ବାଣ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିଯାଏ, ଘାସର ତିକିରି ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରହେନାହିଁ।
ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ଯସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଂ ଵିଧାତ୍ରା ଲିଖିତଂ ପୁରା । ତଦେଵ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ନିଷେକଃ କେନ ଵାର୍ଯତେ
ଯାହାର ମୁକ୍ତି ଦେବତା ଆଗରୁ ଲେଖି ରଖିଛନ୍ତି, ସେଇ କଥା ସଦା ସତ୍ୟ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ; ଭାଗ୍ୟକୁ କିଏ ବଦଳାଇପାରିବ?
ସଂଗ୍ରାମେ କାତରୋ ଯୋ ହି ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵନମ୍ । ଜଯୀ ଯଶସ୍ଚ ଲଭତେ ମୃତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯିଏ ଡରାଏ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ; ଯିଏ ଜିତିବେ, ସେ ପ୍ରଶଂସା ପାଏ, ଯିଏ ମରିଯିବେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଣାତି ନଗରଂ ଶିଵରକ୍ଷିତମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯା ଚ ଗଣେଶେନ ଯୁଦ୍ଧେନ ବଲିନା ତଥା
ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, କନ୍ୟାକୁ ଓ ଶିବ, ପାର୍ବତୀ, ଗଣେଶ ଓ ବଳଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସହରକୁ ଅଧିକାର କରି ନେଇଯାଏ।
କୋ ଵା ଗୃହ୍ଣାତି କନ୍ଯାଂ ଚ କସ୍ଯ ଵା ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ । ସଗର୍ଭା ତଵ କନ୍ଯେତି ସଭାଯାଂ ରକ୍ଷକୋ ଵଦେତ୍
କିଏ କନ୍ୟାକୁ ଧରିପାରିବ, କିଏ କାହାର ଜୀବନ ରଖିପାରିବ? ତୁମର କନ୍ୟା ଗର୍ଭବତୀ ଅଛି କି ନାହିଁ, ସଭାରେ ରକ୍ଷକ କହୁନ୍ତୁ।
ଇତି ମେ ଵଜ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତିକୌଟଂ ପରଂ ଵଚଃ । ଅତୋଽନିରୁଦ୍ଵଂ ହତ୍ଵା ଚ ଘାତଯିଷ୍ଯାମି କନ୍ଯକାମ୍ ଅନ୍ଯଥା ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନୌ ଚ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ କଲେଵରମ୍
ମୋର କଥା ବଜ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟଳ; ତେଣୁ ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ମାରି, କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବି, ନହେଲେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ନିଜ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେବି।
କୋଟର୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାତାଽହଂ ତେଽପି ଧର୍ମତଃ । ତୁରନ୍ତେନାପି ପୃତ୍ରେଣ ପିତ୍ରୋର୍ଦୁଃର୍ଖ ପଦେ ପଦେ
କୋଟରୀ କହିଲେ: ଶୁଣ, ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଧର୍ମରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମାଆ। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାପା ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
କନ୍ଯା ପରଗୃହୀତା ସାଽପ୍ଯନ୍ଯସ୍ମୈ ଦାତୁମକ୍ଷମା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯାପି ପୌତ୍ରାଯ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ସୁତାଯ ଚ
ଯେଉଁ ଝିଅକୁ ଅନ୍ୟେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିଏ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଉତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଅନିରୁଦ୍ଧାଯ ମହତେ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦେହି କନ୍ଯକାମ୍ । ପୂତୋଽସି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ସପ୍ତଭିଃ ପିତୃଭିଃ ସହ
ତୁମେ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ମହାନ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଝିଅକୁ ଦିଅ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଭୂମିରେ ସପ୍ତ ପିଢି ପିତୃମାନେ ସହିତ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ।
ଯୌତୁକଂ ଦେହି ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଯଶସେ ମହସେ ଭୁଵି । ଅନ୍ଯଥା ରଣମଧ୍ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ହନିଷ୍ଯତି ମାଧଵଃ
ପୃଥିବୀରେ ମହିମା ଓ ଯଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଯାଉତୁକ ଦିଅ; ନହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ସୁଦଶଂନେନ ଚକେଣ କୋ ଵା ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ । କୋଟରୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ ଦୈତ୍ଯପୁଂଗଵଃ
ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଥିବାବେଳେ କିଏ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? କୋଟରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଯଯୌ ରଥମାରୁହ୍ଯ ଯତ୍ର ପୌତ୍ରୋ ହରେର୍ମୁନେ । ସ୍କନ୍ଦଃ ସେନାପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଶଂକରାଜ୍ଞଯା
ସେ ରଥ ଚଢ଼ି ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ପଉତ୍ର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଏହିବେଳେ ସ୍କନ୍ଦ ତିନି ସେନାପତି ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ବାଣଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଚକ୍ରେ ଗଣେଶଶ୍ଚ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ବାଣଂ ଶୁଭାଶିଷଂ ଚକ୍ରେ ପାର୍ଵତୀ କୋଟରୀ ତଥା
ବାଣ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଗଣେଶ ଓ ଶିବ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ପାର୍ବତୀ ଓ କୋଟରୀ ମଧ୍ୟ ବାଣଙ୍କୁ ଶୁଭକାମନା ଦେଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ଚ ଭୈରଵାଶ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈକାଦଶୈଵ ତେ । ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧାଯ ହନ୍ତାରୋ ବଭୂଵୁଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଅଠ ଜଣ ଭୈରବ ଓ ଏଗାରଜଣ ରୁଦ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦୂତୋଽପ୍ଯନିରୁଦ୍ଧମୁଵାଚ ହ । ପାର୍ଵତ୍ଯା ପ୍ରେରିତଶ୍ଚୈଵ ବାଣପତ୍ନ୍ଯା ଚ ସତ୍ଵରମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୂତ ମଧ୍ୟ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ପାର୍ବତୀ ଓ ବାଣଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ଦୂତ ଉଵାଚ ଅନିରୁଦ୍ଧୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରଂ ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ଶୃଣୁ । ଭଵ ସାଂନାହିକୋ ଵତ୍ସ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ବହିର୍ଭଵ
ଦୂତ କହିଲେ: ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଉଠ, ତୋ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ—ପାର୍ବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ପୁଅ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଯା।
ଭୀତୋଷା ରୁଦତୀ ତ୍ରସ୍ତା ସସ୍ମାର ପାର୍ଵତୀଂ ସତୀମ୍ । ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ମହାମାଯେ ମତ୍ପ୍ରଣେଶ୍ଵରମୀପ୍ସିତମ୍
ଭୟଭୀତ ଉଷା କନ୍ଦୁଥିଲେ, ଡରରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ: 'ମହାମାୟେ, ମୋ ହୃଦୟର ନାଥକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!'
ଅଭେଯେଽପ୍ଯଭଯଂ ଦେହି ସଂଗ୍ରାମେ ଘୋରଦାରୁଣେ । ତ୍ଵମେଵ ଜଗତାଂ ମାତା ସ୍ନେହସ୍ତେ ସର୍ଵତଃ ସମଃ
ଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ନିରାପଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ନେହ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ।
ଅଥାନିରୁଦ୍ଧଃ ସଂନାହୀ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିର୍ବଭୂଵ ହ । ଊଷାଦତ୍ତଂ ରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚକାରାଽଽରୋହଣଂ ମୁଦା
ତାପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ସଜିଗଲେ। ଉଷା ଦେଇଥିବା ରଥ ନେଇ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ବହିଃ ସଂଭୂଯ ଶିବିରାଦ୍ଦଦର୍ଶ ବାଣମୀଶ୍ଵରଃ । ସାଂନାହିକଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଂ ରକ୍ତାସ୍ଯଲୋଚନଂ ପରମ୍
ଶିବିରରୁ ବାହାରି ଶ୍ରୀଅନିରୁଦ୍ଧ ବାଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ରକ୍ତରଙ୍ଗ ମୁଖ ଓ ଆଖି, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନିରୁଦ୍ଧଂ ବାଣଶ୍ଚ ତମୁଵାଚ ରୁଷାଽନ୍ଵିତଃ । ଘୋରସଂଗ୍ରାମମଧ୍ଯେ ଚ ଵିଷୋକ୍ତିଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ରୋଷ ଦେହକୁଥିଲା।
ବାଣ ଉଵାଚ ଅଯେ ଵୀର ମହାଦୁଷ୍ଟ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତ । ଚନ୍ଦ୍ର ଵଂଶକୁଲାଙ୍ଗାର ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେଽଯଶସ୍କର
ବାଣ କହିଲେ: ଏ ଦୁଷ୍ଟ ବୀର, ନୀତି ଜ୍ଞାନ ନଥିବା! ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଅପମାନ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଭୂମିକୁ କଳଙ୍କ ଲାଗାଉଛ।
ପିତା ତେ ଶମ୍ବରଂ ହତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯ କାମିନୀମ୍ । ତତୋ ଜାତୋ ଭଵନେଵ ନିରୋଧଂ ସ୍ଵକୁଲକ୍ଷମମ୍
ତୋର ବାପା ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଘଟଣାରେ ତୁମେ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୋର ବଂଶ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ପିତାମହୋ ଵାସୁଦେଵୋ ମଥୁରାଯାଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ । ଗୋକୁଲେ ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ରଶ୍ଚ ନାମ୍ନା ଚ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଃ
ତୋର ପିତାମହ ବାସୁଦେବ ମଥୁରାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଗୋକୁଳରେ ସେ ବୈଶ୍ୟ ପୁଅ ଥିଲେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଚ ଗୋପସ୍ଯ ନନ୍ଦସ୍ଯ ପଶୁରକ୍ଷକଃ । ସାକ୍ଷାଜ୍ଜାରଶ୍ଚ ଗୋପୀନାଂ ଦୁଷ୍ଟଃ ପରମଲମ୍ପଟଃ
ବୃନ୍ଦାବନରେ ଗୋପ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋଧନର ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଅତି ଲୋଭୀ ମନେ ଥିଲେ।
ଜଘାନ ପୂତନାଂ ସଦ୍ଯୋ ନାରୀଘାତୀ ହ୍ଯଧାର୍ମିକଃ । ଆଗତ୍ଯ ମଥୁରାଂ କୁବ୍ଜାଂ ଜଘାନ ମୈଥୁନେନ ଚ
ସେ ସତ୍ୟସତ୍ୱରେ ପୂତନାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯିଏ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ; ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଅପମାନ କଲେ।
ଦୁର୍ବଲଂ ନରକଂ ହତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀସମୂହଂ ମନୋହରମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ଯୋନିଲୁବ୍ଧଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁତ୍ରମତିନିଷ୍ଠୁରଃ
ଦୁର୍ବଳ ନରକାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ଆକର୍ଷକ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଲୋଭ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଂ ମାନଵଂ ଜିତ୍ଵା ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଚାପି ଦୁର୍ବଲମ୍ । ଜଗ୍ରାହ କନ୍ଯକାଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଯୋଗ୍ଯାଂ ଚ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍
ଭୀଷ୍ମକ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ପୁଅଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।