ନିହତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଵିରାଜତେ । ଯସ୍ଯ ଲୋମସୁ ଵିଶ୍ଵାନି ତସ୍ଯ ଵାସଃ ସଦୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଧ୍ଵଂସ କରି ଦ୍ୱାରକାରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କର କେଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବସେ, ତାଙ୍କର ନିବାସ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ।
ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କଥ୍ଯତେ ତେନ କୋଵିଦୈଃ । ଧାତୁର୍ଵିଧାତା ଭଗଵାଂଶ୍ଚକ୍ରପାଣିଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଵି
ସେ ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ, ନିଜେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । ନିର୍ଗୁଣଶ୍ଚ ନିରୀହଶ୍ଚ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ; ଗୁଣହୀନ, ଆସକ୍ତିହୀନ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିବା ଦୟାମୟ ରୂପ।
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ପରମାତ୍ମା ଚ ଦେହିନଃ । ଯସ୍ମିନ୍ଗତେ ଶଵୋ ଜୀଵୋ ସଂଗ୍ରାମସ୍ତେନ ସଂଭଵେତ୍
ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଧାମ, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ପରମାତ୍ମା; ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ଦେହ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ ହୁଏ।
ଶସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଧୋ ମହାକାଶୋ ଯଥା ମୂଢ ଦିଶସ୍ତଥା । ତଥାଽଽତ୍ମା ଚ ନିରାକାରୋ ଦେହୀ ଚ ଧ୍ଯାନହେତୁନା
ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଛିଦ୍ର ହେଲେ ଯେପରି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ, ଦିଗମାନେ ଯେପରି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ, ସେପରି ଆତ୍ମା ନିରାକାର ହୋଇ ଦେହରେ ଧ୍ୟାନର କାରଣ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽନିରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ସଂହର୍ତୁଂ କ୍ଷଣେନ ଚ କ୍ଷମଃ ସ୍ଵଯମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ; ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ।
ସର୍ଵେ ଵେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ । ତେ ସର୍ଵେ ଚାନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାରଥୀ, ସେମାନେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଯୋରେଵ ସମଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଯୋରେଵ ସମଂ ବଲମ୍ । ତଯୋର୍ଵିଵାହୋ ମୈତ୍ରୀ ଚ ନ ତୁ ପୁଷ୍ଟଵିପୁଷ୍ଟଯୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ଓ ମିତ୍ରତା ଉଚିତ; ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
ବଲିଃ ପିତା ତେ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ସାରଭୂତୋ ମହାରଥଃ । କ୍ଷଣେନ ଯେନ ନୀତଶ୍ଚ ସୁତଲଂ ସ ହରେଃ କଲା
ତୋର ବାପା ବଳି, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଓ ମହାରଥୀ, ହରିଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୁତଳକୁ ନେଇଯିବା ହୋଇଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଚାଂଶକଲାଃ ପୁଂସଃ ପରିପୂର୍ଣତମସ୍ଯ ଚ । ଵୃନ୍ଦାଵନେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତେ ଏହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ, ବୃନ୍ଦାବନର ନାଥ, କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ ଓ କଳା ମାତ୍ର।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ଧ୍ଯାଯତେ ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠଶ୍ଚ ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ଚ ଦିଵାନିଶ୍ମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ମହେଶଃ ମେଷଶ୍ଚ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର ଓ ମେଷ, ଦିନ ରାତି ମନ ଲଗାଇ ହୃଦୟର କମଳରେ ସନାତନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଦିନେଶଶ୍ଚ ଗଣେଶଶ୍ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ । ଧ୍ଯାଯତେ ପରମାତ୍ମାନଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଣେଶ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ଗୁରୁ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ସନାତନ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ସନତ୍କୁମାରଃ କପିଲୋ ନରୋ ନାରାଯଣସ୍ତଥା । ଧ୍ଯାଯତେ ହୃଦଯାମ୍ଭୋଜେ ଭଗଵନ୍ତଂ ସo
ସନତ୍କୁମାର, କପିଳ, ନର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟର କମଳରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ମନଵଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରା ଯୋଗିନାଂ ଵରାଃ । ଧ୍ଯାନାସାଧ୍ଯଂ ଚ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଭଗଵନ୍ତଂ ସo
ମନୁମାନେ, ମହାମୁନିମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଯୋଗୀମାନେ, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵାଦିଂ ସର୍ଵବୀଜଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ଚ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଜ୍ଞାନିନଃ ସର୍ଵେ ଭଗଵନ୍ତଂ ସo
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ସମସ୍ତର ଆରମ୍ଭ, ସମସ୍ତର ବୀଜ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ ଓ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗଣେଶ ଉଵାଚ ଅଭାଗ୍ଯଂ ଚ ବଲେଶ୍ଚାପି ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମୂଢୋଽଯମୀଦୃଶଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ଗଣେଶ କହିଲେ: ବଲିଙ୍କ ଓ ମହାତ୍ମା ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଏହି ଅଭାଗ୍ୟ; ଏହି ପୁଅ ମୂର୍ଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ପୁଅ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ ଅଯେ ଭ୍ରାତର୍ନ ଶ୍ରୁତା ଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ କଥା । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ମଧୋଃ କୈଟଭସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ଭାଇ, ତୁମେ କି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ମଧୁ ଓ ମହାତ୍ମା କୈଟଭଙ୍କ କଥା ଶୁଣିନାହଁତ?
ପୂର୍ଵଜାସ୍ତେଽପି ତେ ଦୈତ୍ଯା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ । କ୍ରମେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ନୀତା ଲୀଲଯା ଯମସାଦନମ୍
ସେମାନେ, ତୁମର ପୂର୍ବଜ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, କ୍ରମେ ବିଷ୍ଣୁ ଖେଳ କରି ସେମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଥିଲେ।
ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ଯ ସଂହର୍ତା ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯ କୋ ରକ୍ଷିତା ଭ୍ରାତର୍ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଶୁଭାଯଚ
ଯାହାଙ୍କ ସଂହାରକ ନିଜେ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, ତାଙ୍କୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଭାଇ, ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ଫେରିଯାଅ।
ତେଷାଂ ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାନୁଵାଚାସୁରେଶ୍ଵରଃ । କୋପରକ୍ତାସ୍ଯନଯନୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଯଥାଽନ୍ତକଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାଥ କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ଓ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ, ଧନୁଷ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ବାଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ମାତଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତାତ ମହେଶ୍ଵର । ଶୃଣୁ ଭ୍ରାତର୍ଗଣପତେ ଶୃଣୁ ଭ୍ରାତଶ୍ଚ କାର୍ତିକ
ବାଣ କହିଲେ: ମାଆ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ କହିବି; ବାପା ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଭାଇ ଗଣପତି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଭାଇ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଶୁଭଶୁଭଂ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ପ୍ରାଣିନାଂ କର୍ମିଣାଂ ତଥା । କୃତକର୍ମାତିରିକ୍ତଂ ଚ କାର୍ଯ କେଷାଂ ଚ ଵର୍ତତେ
ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଯାହା ମିଳେ, ସେ ସବୁ ପୂର୍ବ କର୍ମରୁ ଆସେ; ଯାହା କରାଯାଇଛି ଛାଡ଼ି, କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି ଯାହା କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାକି ଅଛି।
ନାପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ମ୍ରିଯତେ ଵିଦ୍ଧଃ ଶରଶତୈରପି । ତୃଣାଗ୍ରେଣାପି ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ନ ଜୀଵତି
ଯେଉଁଠାରେ ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ଶତ ଶତ ବାଣ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିଯାଏ, ଘାସର ତିକିରି ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ରହେନାହିଁ।
ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ଯସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଂ ଵିଧାତ୍ରା ଲିଖିତଂ ପୁରା । ତଦେଵ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ନିଷେକଃ କେନ ଵାର୍ଯତେ
ଯାହାର ମୁକ୍ତି ଦେବତା ଆଗରୁ ଲେଖି ରଖିଛନ୍ତି, ସେଇ କଥା ସଦା ସତ୍ୟ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ; ଭାଗ୍ୟକୁ କିଏ ବଦଳାଇପାରିବ?
ସଂଗ୍ରାମେ କାତରୋ ଯୋ ହି ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵନମ୍ । ଜଯୀ ଯଶସ୍ଚ ଲଭତେ ମୃତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯିଏ ଡରାଏ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ; ଯିଏ ଜିତିବେ, ସେ ପ୍ରଶଂସା ପାଏ, ଯିଏ ମରିଯିବେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଣାତି ନଗରଂ ଶିଵରକ୍ଷିତମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯା ଚ ଗଣେଶେନ ଯୁଦ୍ଧେନ ବଲିନା ତଥା
ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, କନ୍ୟାକୁ ଓ ଶିବ, ପାର୍ବତୀ, ଗଣେଶ ଓ ବଳଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସହରକୁ ଅଧିକାର କରି ନେଇଯାଏ।
କୋ ଵା ଗୃହ୍ଣାତି କନ୍ଯାଂ ଚ କସ୍ଯ ଵା ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ । ସଗର୍ଭା ତଵ କନ୍ଯେତି ସଭାଯାଂ ରକ୍ଷକୋ ଵଦେତ୍
କିଏ କନ୍ୟାକୁ ଧରିପାରିବ, କିଏ କାହାର ଜୀବନ ରଖିପାରିବ? ତୁମର କନ୍ୟା ଗର୍ଭବତୀ ଅଛି କି ନାହିଁ, ସଭାରେ ରକ୍ଷକ କହୁନ୍ତୁ।
ଇତି ମେ ଵଜ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତିକୌଟଂ ପରଂ ଵଚଃ । ଅତୋଽନିରୁଦ୍ଵଂ ହତ୍ଵା ଚ ଘାତଯିଷ୍ଯାମି କନ୍ଯକାମ୍ ଅନ୍ଯଥା ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନୌ ଚ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ କଲେଵରମ୍
ମୋର କଥା ବଜ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟଳ; ତେଣୁ ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ମାରି, କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବି, ନହେଲେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ନିଜ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେବି।
କୋଟର୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାତାଽହଂ ତେଽପି ଧର୍ମତଃ । ତୁରନ୍ତେନାପି ପୃତ୍ରେଣ ପିତ୍ରୋର୍ଦୁଃର୍ଖ ପଦେ ପଦେ
କୋଟରୀ କହିଲେ: ଶୁଣ, ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଧର୍ମରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମାଆ। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାପା ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
କନ୍ଯା ପରଗୃହୀତା ସାଽପ୍ଯନ୍ଯସ୍ମୈ ଦାତୁମକ୍ଷମା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯାପି ପୌତ୍ରାଯ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ସୁତାଯ ଚ
ଯେଉଁ ଝିଅକୁ ଅନ୍ୟେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିଏ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଉତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।