ରତ୍ନକେଯୁରଵଲଯରତ୍ନମଞ୍ଜୀରରଞ୍ଜିତମ୍ । ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲଯୁଗ୍ମେନ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲଵିରାଜିତମ୍
ମଣିର କେୟୁର, ବଳୟ ଓ ମଞ୍ଜୀର ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ, ତାଙ୍କ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ଦୁଇଟି ମଣିର କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଭୂଷିତଂ ପୀତଵାସସା । ସୁଚାରୁମାଲତୀମାଲ୍ଯଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ସୁନ୍ଦର ମଲ୍ଲି ମାଳା ରହିଥିଲା ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା।
ଶଯାନଂ ରତ୍ନପର୍ଯଙ୍କେ ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତେ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସା ସାଧ୍ଵୀ ତନ୍ମୂଲଂ ପ୍ରଯଯୌ ମୁଦା
ସେ ମଣିର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପା ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ସତୀ ହସିମୁଖେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ସାଧ୍ଵୀ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା । କାମାତ୍ମଜପ୍ରିଯା କାନ୍ତା କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତା
ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ସେ ସତୀ, କାମର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ, ସେ କାମଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଅତି ଆଦରିତା।
ଊଷୋଵାଚ କସ୍ତ୍ଵଂ କାମୁକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ସ୍ମରାତୁରାମ୍ । ଅତିପ୍ରୌଢାଂ ନଵୋଢାଂ ଚ ନଵସଂଗମଲାଲସାମ୍
ଉଷା କହିଲେ: 'ହେ କାମୁକ, ତୁମେ କିଏ? ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ କାମର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତପିଯାଇଛି, ଅତି ପ୍ରଉଢ଼ା, ନୂତନ ବିବାହିତା ଓ ନୂତନ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଆତୁର। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ତଵାନୁରକ୍ତାଂ ଭକ୍ତାଂ ଚ ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ସମୁଦ୍ଵହ । ଵିଵାହାଷ୍ଟପ୍ରକାରେଷୁ ଗାନ୍ଧର୍ଵଃ ସୁଲଭୋ ନୃଣାମ୍
'ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗିଣୀ ଓ ଭକ୍ତା। ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ମତେ ବିବାହ କର। ଆଠ ପ୍ରକାର ବିବାହ ମଧ୍ୟରେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ସହଜ ଓ ଉପଲବ୍ଧ।'
ଅନୁରକ୍ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯଃ କପଟୀ ପୁମାନ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯାତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶାପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍
'ଯଦି କୌଣସି ଚତୁର ପୁରୁଷ ଏକ ଅନୁରାଗିଣୀ ଓ ପ୍ରିୟାକୁ ପାଇଲାପରେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି।'
ପୁମାନୁଵାଚ ଅହଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପୌତ୍ରଶ୍ଚ କାମଦେଵାତ୍ମଜଃ ସ୍ଵଯମ୍ । କଥଂ ଗୃହ୍ଣାମି ତ୍ଵାଂ କାନ୍ତେ ତଯୋରନୁମତିଂ ଵିନା
ସେ ପୁରୁଷ କହିଲେ: 'ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଉତ୍ର ଓ କାମଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର। ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଅନୁମତି ଛାଡ଼ି, ହେ କାନ୍ତା, ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି?'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପୁମାନନ୍ତର୍ଧାନଂ ଚକାର ସଃ । କାମେନ ଵ୍ଯାକୁଲା କାନ୍ତା ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାନ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ପୁରୁଷ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। କାମର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେ ପ୍ରିୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିଦ୍ରାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମୁତ୍ଥାଯ ତଲ୍ପାଦେଵ ମନୋହରାତ୍ । ଵିଷସାଦ ସଖୀମଧ୍ଯେ ପ୍ରମତ୍ତା ରୁଦତୀ ଭୃଶମ୍
ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି, ସେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଭୟଭୀତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଜୋରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଂ ଵରାଽଽଲୀନାଂ କିଂ କିମିତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଉଵାଚ ବୌଧଯାମାସ ଚିତ୍ରଲେଖା ସୁଯୋଗିନୀ
ତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସଖୀ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ, 'କଣ ହେଲା? କଣ ହେଲା?' ଏବଂ ଚିତ୍ରଲେଖା, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଚେତନଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି କସ୍ମାତେ ଭୀତିରୁଲ୍ବଣା ।ସ୍ଵଯଂ ଶଂଭୁଃ ଶିଵା ସାକ୍ଷାଦ୍ଦୁର୍ଲଙ୍ଧ୍ଯେ ନଗରେ ସତି
ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ: 'ହେ ଶୁଭେ, ମନ ଶାନ୍ତ କର। ଏତେ ଭୟ କାହିଁକି? ଏହି ଅଜୟ୍ୟ ନଗରରେ ନିଜେ ଶିବ ଓ ଶିବା ବସିଛନ୍ତି।'
ଶିଵସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵାରିଷ୍ଟଂ ପଲାଯତେ । ଶିଵଂ ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ଶିଵ ଏଵ ଶିଵାଲଯଃ
'ଶିବଙ୍କୁ ମନେ କରିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦୂରେଇଯାଏ। ସମସ୍ତଠାରେ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, କାରଣ ଶିବ ନିଜେ ମଙ୍ଗଳର ଆଶ୍ରୟ।'
ଧ୍ଯାନାଦ୍ଦୁର୍ଗତିନାଶିନ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଗଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ଦଦାତି ମଙ୍ଗଲଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମହ୍ଗଲା
'ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଦୁଃଖ ନାଶ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଦୂରିଯାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥାନ୍ତି।'
ଚିତ୍ରଲେଖାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ସୁନ୍ଦରୀ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽହାରଂ ଚ ନିଦ୍ରାଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ଚିନ୍ତଯେତ୍ସଦା
ଚିତ୍ରଲେଖାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଖାଦ୍ୟ ଓ ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ସଦା ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଚିତ୍ରଲେଖା ସଖୀ ଗତ୍ଵା ବାଣମାହ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯାମ୍ । ଦୁର୍ଗାଂ ଚ ଶଂକରଂ ସ୍କନ୍ଦଂ ଗଣେଶଂ ଯୋଗିନାଂ ଗୁରୁମ୍
ଚିତ୍ରଲେଖା, ସେଇ ସଖୀ, ବାଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ଗା, ଶଙ୍କର, ସ୍କନ୍ଦ, ଗଣେଶ ଓ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମନେ କଲେ।
ଚିତ୍ରଲେଖାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈର୍ଭୃଶଂ ସତୀ । ବାଣଶ୍ଯ ଶଂକରାଭ୍ଯାଶେ ଵିଷସାଦ ପ୍ରମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ଜହାସ ଶଂକରୋ ଦୁର୍ଗା କାର୍ତିକେଯୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ଚିତ୍ରଲେଖାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସତୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; ବାଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; ଶଙ୍କର, ଦୁର୍ଗା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ଗଣେଶ୍ୱର ହସିଲେ।
ଗଣେଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଯୋ ଦଦାତି ଧ୍ରୁଵଂ ଦୁଃଖମନ୍ଯସ୍ମୈ ଦମଭମୋହିତଃ । ସକ୍ଷ୍ମଧର୍ମଵିଚାରେଣ ସ ଵିନ୍ଦତି ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ଗଣେଶ୍ୱର କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସତ୍ୟ ନ୍ୟାୟରେ ଚାରିଗୁଣା ଫଳ ଫେରାଇ ପାଏ।
ଶିଵେଶଯୋଶ୍ଚ କ୍ରୀଡାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯା କାମମୋହିତା । ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ଦଦୌ ଦୁର୍ଗା ଵରମେଵ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗିନୀଙ୍କର ଖେଳ ଦେଖି, ଯିଏ କାମନାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ—ଦୁର୍ଗା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୀ ମତ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ସମରାତ୍ମଜମ୍ । ଅଧୁନା ଵାମପାର୍ଶ୍ଚେ ଚ ଶଂଭୋସ୍ତିଷ୍ଠତି ମୂକ୍ଵତ୍
ଦେବୀ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କ ପୁଅକୁ ମଦମସ୍ତ କଲେ; ଏବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ନିର୍ବାକ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭଗଵାନ୍ହରିରୀଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଵପ୍ନେ ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କନ୍ଯାକାମ୍
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସବୁଜଣା ଭଗବାନ ହରି, ଆଶାକୁଳ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ପୁରୁଷ ଦେଖାଇଲେ।
ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଵାନଂ ଯୁଵାତୀ ସତୀ । ପରମେଚ୍ଛା ଭଵେତ୍ତସ୍ଯା ଧର୍ମଭୀତ୍ଯା ନିଵର୍ତତେ
ସୁନ୍ଦର ଯୁବକୁ ଦେଖି, ଯୁବତୀ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମଭୟରେ ସେ ନିଜକୁ ରୋକି ରଖେ।
ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ପାପଵଂଶଜା । ତ୍ଯେଜେନ୍ନିଦ୍ରାଂ ଚ ସ୍ଵାହାରଂ ପତିଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନଂ ଗୃହମ୍
କିନ୍ତୁ ଏକ ପାପୀ ପରିବାରର ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀ ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଶୟନ, ଖାଦ୍ୟ, ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଘରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଚେତନଂ ଗୃହକାର୍ଯ ଚ କୁଲଲଜ୍ଜାଂ କୁଲଦ୍ଵଯମ୍ । ଯୁଵାନଂ ରତିଶୂରଂ ଚାପ୍ଯତିନୀଚ ନ ହି ତ୍ଯଜେତ୍
ସେ ନିଜ ଜ୍ଞାନ, ଘରକାମ, ଦୁଇ ପରିବାରର ଲଜ୍ଜାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏପରି ଅତିନିଚ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଯୁବ ରତିରସିକ ପ୍ରେମିକକୁ ଛାଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ।
ତ୍ଯଜେଜ୍ଜାତିଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ପ୍ରାଣାଂଶ୍ଚ ପରିଣାମତଃ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋ ଯୁଵତୀଂ ସଦା
ସେ ଜାତି, ଧର୍ମ, ଏପରିକି ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଛାଡ଼ିପାରେ; ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ପରିରକ୍ଷେଚ୍ଚ ସତତଂ ମାଯାଯୁକ୍ତାଂ ନ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ । ହୃଦଯଂ କ୍ଷୁରଧାରାଭଂ ନାରୀଣାଂ ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ସେଠି ସଦା ସତର୍କ ରହି, ଚତୁର ଓ ଚାଳାକ ନାରୀଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନାରୀଙ୍କ କଥା ମିଠା, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟ ରେଜର ଧାର ପରି।
ତାସାଂ ମନୋ ନ ଜାନନ୍ତି ସନ୍ତୋ ଵେଦାଶ୍ଚ ଵୈଦିକା । ପ୍ରଯାତୁ ଦ୍ଵାରକାଂ ସଦ୍ଯାଶ୍ଚିତ୍ରଲେଖା ସୁଯୋଗିନୀଂ
ସେମାନଙ୍କର ମନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବେଦବିଦ୍ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଚିତ୍ରଲେଖା, ଯେଉଁଠି ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଉ।
ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ସମାହର୍ତୁଂ ପ୍ରମାତ୍ତମଵଲୀଲଯା । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାଦେଵୋ ଗଣେଶଂ ତମୁଵାଚ ହ
ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଅସାବଧାନ ଓ ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ; ଏହା ଶୁଣି, ମହାଦେବ ଗଣେଶଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଶ୍ରୁଣୋତି ଯଥା ବାଣଃ ଶୁଭକାର୍ଯଂ ତଥା କୁରୁ । ଚିତ୍ରଲେଖା ଯଯୌ ତୁର୍ଣଂ ଦ୍ଵାରକାଭଵନଂ ହରେଃ
ଯେପରି ବାଣ ଶୁଭ କାମରେ କଥା ଶୁଣୁନାହାଁତି, ସେପରି କର; ଚିତ୍ରଲେଖା ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକାରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଲଙ୍ଧ୍ଯଂ ଲୀଲଯା ପ୍ରଵିଵେଶ ସା । ନିଦ୍ରିତଂ ଚାନିରୁଦ୍ଧଂ ଚ ସମାହୃତ୍ଯ ଚ ଯୋଗତଃ
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା, ସେଠିକୁ ସେ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଶୟନାସୀ ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ନେଇଯାଇଲେ।