ଶ୍ରୀରାମକଦଲୀସ୍ତମ୍ଭନିନ୍ଦିତୋରୁସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଵର୍ତୁଲାକାରସ୍ତନଯୁଗ୍ମଵିଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଶ୍ରୀରାମ କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅସ୍ଥି ଉଚ୍ଚ ଓ ଗୋଲାକାର ଥିଲା।
ନିତମ୍ବଭାରନ ମ୍ରାଂ ଚ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତାମ୍ । କାମୁକୀଂ କମନୀଯାଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ଵକ୍ରଚକ୍ଷୁଷା
ତାଙ୍କର କମର ଭାରି ଓ ମୃଦୁ ଥିଲା, କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ସେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ରମଣୀୟ, ବାକ୍ର ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
କୁଙ୍କୁମାଲକ୍ତରକ୍ତାକ୍ତପାଦପଦ୍ମଵିରାଜିତାମ୍ । ଵାଯୁପ୍ରେରଣଵସ୍ତ୍ରେଣ ଵ୍ଯକ୍ତଗୁଵ୍ତସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍
କୁଙ୍କୁମ ଓ ଲକ୍ତକରେ ରଙ୍ଗାଉଥିବା ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଲାଗୁଥିଲା; ବାୟୁରେ ଉଡୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥଳକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମପୁତ୍ରଶ୍ଚ କାମୋନ୍ମଥିତମାନସଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ କାମମତ୍ତାଂ ସୁକୋମଲାମ୍
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲା; ସେ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ ଭାବରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ, କାମମୟା ଓ କୋମଳାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଚାରୁଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ କାମେନ ପୁଲକାନ୍ଵିତାମ୍ । ଅତିପ୍ରୌଢାଂ ନଵୋଢାଂ ଚ ଶୃଙ୍ଗାନେଚ୍ଛାସୁଚଞ୍ଚଲାମ୍
ସେ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ରୂପବତୀ, କାମନାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ବହୁତ ପକ୍କା ଓ ନୂତନ ବିବାହିତା, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗାର ଖେଳାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଓ ଚଞ୍ଚଳ।
ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଵାଚ କିଂ ଦେଵୀ କିଂ ଚ ଗାନ୍ଧର୍ଵୋକା ତ୍ଵଂ କାମିନିକାନନେ । କସ୍ଯ ସତ୍ରୀ କସ୍ଯ କନ୍ଯା ଵା କଂ ଵା ଵାଞ୍ଛସି ସୁନ୍ଦରି
ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ, ଦେବୀ? ତୁମେ କି ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା, କିମ୍ବା କାମନାର ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛ? ତୁମେ କାହାର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା କନ୍ୟା, ଏବଂ କାହାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ?
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାତୁଲସୌନ୍ଦର୍ଯା ମୁନିମାନସମୋହିନୀ । ନ ବିଭେଷି କଥଂ ବ୍ରୂହି ସ୍ଵଯମେକାକିନୀ ଚ ମାମ୍
ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖି ମନ ହରାଇଦିଅନ୍ତି; ଏମିତି ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଭୟ ନାହିଁ, ମୋତେ କହ।
ଅହଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥସ୍ଯ ପୌତ୍ରଃ କାମାତ୍ମଜୋଽଧୁନା । କାନ୍ତେଽହମନିରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ନଵୀନଯୌଵନାହତଃ
ମୁଁ ଏବେ ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କର ପଉତା, କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ; ହେ କାନ୍ତା, ମୁଁ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ନୂତନ ଯୌବନରେ ମୁହଁ ହୋଇଛି।
କମନୀଯଶ୍ଚ କାମୀ ଚ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ । କାମୁକୀକାମନାଂ ପୂର୍ଣାଂ କର୍ତୁମେଵେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ଆକର୍ଷକ ଓ କାମପ୍ରବଣ, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ କାମନାମୟା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବା ନିଜେ ପ୍ରଭୁ।
ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ସୁଶୀରେ ତ୍ଵଂ ସୁଵେଷଂ ଚ ସୁଶୀଲକମ୍ । ରତିଶୂରଂ ରତିରସପ୍ରାଜ୍ଞଂ ରତିରସପ୍ରିଯମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉ; ମୁଁ ଭଲ ଭାବରେ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛି, ଭଲ ଚରିତ୍ରର, ରତିରେ ପ୍ରବୀଣ, ରତିର ଆନନ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ଓ ରତିର ସ୍ୱାଦରେ ପ୍ରିୟ।
ରତିପୁତ୍ରଂ ରତିରସଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ରସିକଂ ପ୍ରିଯେ । ଯୁଵାନଂ ଵ୍ଯାଧିହୀନଂ ଚ କାମୁକଂ କାମୁକୀଚ୍ଛତି
ମୁଁ ରତିଙ୍କର ପୁଅ, ରତିର ସାର, ମଦମସ୍ତ, ରସିକ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଯୁବକ ଓ ରୋଗରହିତ; ଏକ କାମନାମୟା ସ୍ତ୍ରୀ କାମନାମୟ ପୁରୁଷକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଵିଦଗ୍ଧାମୁ ଵିଦଗ୍ଧଂ ଚ କାନ୍ତମାଯାତି କାମତଃ । ଵିଦଗ୍ଧାଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଂଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ଭଵେତ୍
ଚତୁର ସ୍ତ୍ରୀ ଚତୁର ପୁରୁଷଙ୍କୁ କାମନାରେ ଚାହେ; ଚତୁରଙ୍କ ସହ ଚତୁରଙ୍କର ଏକତା ସତ୍ୟରେ ଗୁଣବାନ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଲୋଜନାସ୍ଯଂ ଚ ନଵସଂଗମଲଜ୍ଜିତା । ଵିଲୋକଯନ୍ତୀ ଵକ୍ରାକ୍ଷିକୋଣେନ ତମୁଵାଚ ସା
ସେ ନୂତନ ସଂଯୋଗର ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜର ମୁହଁ ଓ ଆଖି ଢାକି, ଆଖିର କୋଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କାମିନ୍ଯୁଵାଚ କାମୁକଃ କାମପୁତ୍ରୋଽସି କାମେନ ଵ୍ଯାକୁଲୋଽଧୁନା । ଭଵାଂଶ୍ଚେତ୍କାମୁକୀଯୋଗ୍ଯୋ ନ କାମଶ୍ଚିନ୍ତିତଃ କଥମ୍
ସେ କାମନୀ କହିଲେ: ତୁମେ କାମନାମୟ, କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ବର୍ତ୍ତମାନ କାମନାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ; ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ କାମନୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ କାମନା କିପରି ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ?
ପୌତ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥସ୍ଯ ସ୍ଵତଃ ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ଚ । ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଵିଵାହଂ ନ କଥଂ (ଵ୍ଯଧାଃ) ଚନ
ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କର ପଉତା, ନିଜ ଗୁଣରେ ସମ୍ମାନିତ; ନିଜେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବିବାହ କାହିଁକି କରିନାହ?
ଵିଵାହୀତା ଯଜ୍ଞପତ୍ନୀ ସା ଚ ପୁଣ୍ଯଵ୍ରତା ସତୀ । ନିଶ୍ଚଲା ସତତଂ ସାଧ୍ଯା ଵର୍ଧିନୀ ସଙ୍ଗିନୀ ସଦା
ବିବାହିତା ଯଜ୍ଞର ସହଧର୍ମିଣୀ, ପୁଣ୍ୟବତୀ, ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା, ସଦା ଅଟୁଟ, ସମ୍ମାନିତ, ବଢ଼ୁଥିବା ଓ ସଦା ସଙ୍ଗିନୀ।
ଭଯପ୍ରୀତିଦାନସାଧ୍ଯା ଗୁପ୍ତପତ୍ନୀ ତ୍ଵନିଶ୍ଚଲା । ନୈମିତ୍ତିକା ନ ନୀତ୍ଯା ସା ସା ଚ ଵେଦଵିଵର୍ଜିତା
ଭୟ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇ ଲଭ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ ପତ୍ନୀ, ଅଟୁଟ; କେବଳ କାରଣ ପାଇଁ ନିଆଯାଏ, ନିୟମରେ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବେଦ ଠାରୁ ବାହାର।
ପରଂ ନରକସୋପାନା ପରତ୍ରେହାଯଶସ୍କରା । ସାଧୁସ୍ତତ୍ର ନ ହି ରତୋ ଵଂଶଜୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯଦି
ଏପରି ସଂଯୋଗ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅପମାନ ଆଣେ; ନୀତିବାନ୍ ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଯଦି ସେ ବୈଷ୍ଣବ ବଂଶର।
ଯଦି ପୂର୍ଵ ଭଵେଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ନିଵୃତ୍ତଃ ସାଧୁସଙ୍ଗତଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିରେଷା ଭୂତାନାଂ ନିଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ମହାଫଲା
ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଭୁଲ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପଛୁଆଯିବା ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୀ ପୁନର୍ଲିପ୍ତୋ ନିଵୃତ୍ତଃ ପାତକୀ ଯଦି । ଉଵହାସ୍ଯୋ ଭୁଵି ଭଵେତ୍ସର୍ଵଂ କୁଞ୍ଜରଶୌଚଵତ୍
ଯଦି ପାପୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ନିବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଉପହାସର ଅର୍ହ, ଯେପରି ହାତୀର ସ୍ନାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।
ସୁଶୀଲା ସୁନ୍ଦରୀ ଶାନ୍ତା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପ୍ରଶଂସିତା । ପତିଵ୍ରତା ସୁସାଧ୍ଯା ସା ଶଶ୍ଵତ୍ସୁପ୍ରିଯଵାଦିନୀ
ସେ ନୀତିବାନ୍, ସୁନ୍ଦରୀ, ଶାନ୍ତ, ପ୍ରଶଂସିତ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ପତିନିଷ୍ଠା, ସହଜରେ ଖୁସି ହୁଏ ଏବଂ ସଦା ମିଠା କଥା କହେ।
କୋମଲାଙ୍ଗୀ ଵିଦଗ୍ଧା ଚ ଶ୍ଯାମା ରତିସୁଖପ୍ରଦା । ଏଵଂଭୂତାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ତପସେ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେ କମଳ ଅଙ୍ଗ, ଚତୁର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା। ଏଭଳି ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଛାଡି, ଏକ ଭକ୍ତ ବ୍ରତ ଧରିବା ଉଚିତ।
ସା ଜେତ୍ପରିଣତା ସାଧ୍ଵୀ ଶାନ୍ତା ପୁତ୍ରଵତୀ ଯଦା । ଅନ୍ଯଥା ଚ ଵୃଥା ସର୍ଵଂ ତପସଃ ସ୍ଖଲନଂ ଭଵେତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରଉଢା, ସତୀ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସନ୍ତାନବତୀ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଠିକ୍। ନହେଲେ ସବୁ କଥା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ଏବଂ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ।
ଅସାଧୁଶ୍ଚ କୁଵଂଶଶ୍ଚେତ୍ପରନାରୀଂ ପ୍ରଯାତି ଚେତ୍ । ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ପିତୁଶିଃ ସପ୍ତଭିଃସହ
ଯଦି କୃର ଏବଂ ଖରାପ ବଂଶର ଲୋକ ଅନ୍ୟର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେ ନିଜ ବାପା ଓ ସାତ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଅହମୂଷା ବାଣକନ୍ଯା ବାଣଃ ଶଂକରକିଂକରଃ । ବାଣସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ଶଂକରୋ ଜଗତାଂ ପତିଃ
ମୁଁ ଉଷା, ବାଣଙ୍କର ଝିଅ। ବାଣ ଶିବଙ୍କର ଦାସ। ବାଣ ତିନି ଲୋକର ବିଜେତା, ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ।
ନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ପରାଧୀନା ତ୍ରିଷୁ କାଲେଷୁ କାମିନୀ । ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଯା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ସାଽପ୍ଯସଦ୍ଵଂଶପ୍ରସୂତିକା
ଜୀବନର ତିନି କାଳରେ ଜଣେ ନାରୀ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ସେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯିଏ ସ୍ୱାଧୀନ, ସେ ଖରାପ ବଂଶର ଜନ୍ମ।
ପିତା ଦଦାତି କନ୍ଯାଂ ତାଂ ସୁଯୋଗ୍ଯାଯ ଵରାଯ ଚ । କନ୍ଯା ଵରଂ ନ ଯାଚେତ ଧର୍ମ ଏଷ ସନାତନଃ
ପିତା ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବରକୁ ଦେଇଥାଏ। କନ୍ୟା ନିଜେ ବର ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହା ପୁରାତନ ଧର୍ମ।
ତ୍ଵଂ ଚ ଯୋଗ୍ଯୋଽସି ଯୋଗ୍ଯାଽହଂ ମାମିଚ୍ଛସି ଯଦି ପ୍ରଭୋ । ବାଣଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ଶଂଭୁଂ ଵାଽଽପ୍ଯଥଵା ପାର୍ଵତୀଂ ସତୀମ୍
ତୁମେ ଉପଯୁକ୍ତ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ମୋତେ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ବାଣ, ଶିବ କିମ୍ବା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁନ୍ଦରୀ ସାଧ୍ଵୀ ସାନ୍ତର୍ଧାନା ବଭୂଵ ହ । ନିଦ୍ରାଂ ତତ୍ଯାଜ ସହସା କାମୀ କାମାତ୍ମଜୋ ମୁନେ
ଏପରି କହି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ସତୀ ନାରୀ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଆକସ୍ମିକ ନିଦ୍ରା ଛାଡିଦେଲେ, ମୁନି।
ବୁଦ୍ଧଵା ସ୍ଵପ୍ନଂ ସ ଵିଜ୍ଞାଯ କାମେନ ଵ୍ଯଥିତାନ୍ତରଃ । ବଭୂଵ ଵ୍ଯାକୁଲୋଽଶାନ୍ତୋ ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍
ସେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଜାଗିଲେ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ବୋଲି ବୁଝିଲେ, ମନ ଅତି କାମନାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ପ୍ରିୟାକୁ ନ ଦେଖି ଅଶାନ୍ତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।