ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତଂ ନାରଦନାo ଗଣେଶପୂଜା ନାମ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା 'ଗଣେଶ ପୂଜା' ନାମକ ଏକଶତ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ତତ୍ପୁତ୍ରୋଽପ୍ଯନିରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଵିଧାତୁରଂଶ ଏଵ ଚ
ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ବିଧାତାଙ୍କ ଅଂଶ।
ଏକଦାଽସାଵନିରୁଦ୍ଧୋ ନଵଯୌଵନସଂଯୁତଃ । ସୁପ୍ତୋ ରହସି ପର୍ଯଙ୍କେ ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତେ
ଏକ ଦିନ ଅନିରୁଦ୍ଧ ତରୁଣ ଯୌବନରେ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ଏକାକି ଶୁଇଥିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଦଦର୍ଶ ଯୁଵତୀଂ ପୁଷ୍ଣୋଦ୍ଯାନେ ସୁପୁଷ୍ପିତେ । ସୁଗନ୍ଧିପୁଷ୍ପତଲ୍ପେ ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତେ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ପୁଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଫୁଲେଫୁଲିଥିବା ଏକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲର ଶଯ୍ୟାରେ ମୃଦୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା।
ଶଯାନାଂ ସୁସ୍ମିତାଂ ରମ୍ଯାଂ ନଵଯୌଵନସଂଯୁତାମ୍ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଭୂଷଣେନ ଵିଭୂଷିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଇଥିବା, ସୁନ୍ଦର ହସୁଥିବା, ତରୁଣ ଯୌବନର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଚାରୁକେଯୂରଵଲଯଶଙ୍ଖକଙ୍କଣଶୋଭିତାମ୍ । ମଣିକୁଣ୍ଡଲଯୁଗ୍ମେନ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲଵିରାଜିତାମ୍
ସେ ଚାରୁ କେୟୂର, ବଳୟ, ଶଂଖ ବାହୁଲି ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ମଣିର କଣ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ଅତୀଵ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସନାଂ କ୍ଵଣନ୍ମଞଜୀରରଞ୍ଜିତାମ୍ । ପକ୍ଵବିମ୍ବାଧରୋଷ୍ଠୀଂ ଚ ଶରତ୍କମଲଲୋଚନାମ୍
ସେ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ପାଏ ଝୁଣ୍କାର ମାଞ୍ଜିରା ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଓଠ ପକ୍କା ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଲାଲ, ଚକ୍ଷୁ ଶରତ୍କମଳ ପରି।
ଶରତ୍ପଦ୍ମପ୍ରଭାମୁଷ୍ଟକୋଟୀନ୍ଦୁନିନ୍ଦିତାନନାମ୍ । ମୁକ୍ତାପଙ୍କ୍ତିସମାସାଦ୍ଯଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିମନୋହରାମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ୍କମଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରେ; ମୁକ୍ତା ଶୃଙ୍ଖଳା ପରି ଦାନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
ତ୍ରିଵକ୍ରକବରୀଭାରାଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯଭୂଷିତାମ୍ । କସ୍ତୂରୀକୁଙ୍କୁମାଲକ୍ତସ୍ନିଗ୍ଧଚନ୍ଦନକଜ୍ଜଲୈଃ
ତିନି ଭାଗରେ ବାନ୍ଧା ଚୁଲି ମାଳତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, କଷ୍ଟୂରୀ, କୁଙ୍କୁମ, ଲାକ୍ତା, ମୃଦୁ ଚନ୍ଦନ ଓ କାଜଳ ଲଗାଇଥିଲେ।
ପତ୍ରାଵଲୀଵିରଚିତସୁକପୋଲସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ଦାଡିମୀକୁସୁମାକାରସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୁଭୂଷିତାମ୍
ପତ୍ର ଆକୃତିର ଅଳଙ୍କାର ତାଙ୍କର ଗାଲକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା; ଦାଡିମ୍ବ ଫୁଲ ଆକୃତିର ସିନ୍ଦୂର ବିନ୍ଦୁ ଲାଗିଥିଲା।
ଶ୍ରୀରାମକଦଲୀସ୍ତମ୍ଭନିନ୍ଦିତୋରୁସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଵର୍ତୁଲାକାରସ୍ତନଯୁଗ୍ମଵିଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଶ୍ରୀରାମ କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅସ୍ଥି ଉଚ୍ଚ ଓ ଗୋଲାକାର ଥିଲା।
ନିତମ୍ବଭାରନ ମ୍ରାଂ ଚ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତାମ୍ । କାମୁକୀଂ କମନୀଯାଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ଵକ୍ରଚକ୍ଷୁଷା
ତାଙ୍କର କମର ଭାରି ଓ ମୃଦୁ ଥିଲା, କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ସେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ରମଣୀୟ, ବାକ୍ର ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
କୁଙ୍କୁମାଲକ୍ତରକ୍ତାକ୍ତପାଦପଦ୍ମଵିରାଜିତାମ୍ । ଵାଯୁପ୍ରେରଣଵସ୍ତ୍ରେଣ ଵ୍ଯକ୍ତଗୁଵ୍ତସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍
କୁଙ୍କୁମ ଓ ଲକ୍ତକରେ ରଙ୍ଗାଉଥିବା ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଲାଗୁଥିଲା; ବାୟୁରେ ଉଡୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥଳକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମପୁତ୍ରଶ୍ଚ କାମୋନ୍ମଥିତମାନସଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ କାମମତ୍ତାଂ ସୁକୋମଲାମ୍
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲା; ସେ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ ଭାବରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ, କାମମୟା ଓ କୋମଳାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଚାରୁଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ କାମେନ ପୁଲକାନ୍ଵିତାମ୍ । ଅତିପ୍ରୌଢାଂ ନଵୋଢାଂ ଚ ଶୃଙ୍ଗାନେଚ୍ଛାସୁଚଞ୍ଚଲାମ୍
ସେ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ରୂପବତୀ, କାମନାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ବହୁତ ପକ୍କା ଓ ନୂତନ ବିବାହିତା, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗାର ଖେଳାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଓ ଚଞ୍ଚଳ।
ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଵାଚ କିଂ ଦେଵୀ କିଂ ଚ ଗାନ୍ଧର୍ଵୋକା ତ୍ଵଂ କାମିନିକାନନେ । କସ୍ଯ ସତ୍ରୀ କସ୍ଯ କନ୍ଯା ଵା କଂ ଵା ଵାଞ୍ଛସି ସୁନ୍ଦରି
ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ, ଦେବୀ? ତୁମେ କି ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା, କିମ୍ବା କାମନାର ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛ? ତୁମେ କାହାର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା କନ୍ୟା, ଏବଂ କାହାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ?
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାତୁଲସୌନ୍ଦର୍ଯା ମୁନିମାନସମୋହିନୀ । ନ ବିଭେଷି କଥଂ ବ୍ରୂହି ସ୍ଵଯମେକାକିନୀ ଚ ମାମ୍
ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖି ମନ ହରାଇଦିଅନ୍ତି; ଏମିତି ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଭୟ ନାହିଁ, ମୋତେ କହ।
ଅହଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥସ୍ଯ ପୌତ୍ରଃ କାମାତ୍ମଜୋଽଧୁନା । କାନ୍ତେଽହମନିରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ନଵୀନଯୌଵନାହତଃ
ମୁଁ ଏବେ ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କର ପଉତା, କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ; ହେ କାନ୍ତା, ମୁଁ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ନୂତନ ଯୌବନରେ ମୁହଁ ହୋଇଛି।
କମନୀଯଶ୍ଚ କାମୀ ଚ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ । କାମୁକୀକାମନାଂ ପୂର୍ଣାଂ କର୍ତୁମେଵେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ଆକର୍ଷକ ଓ କାମପ୍ରବଣ, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ କାମନାମୟା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବା ନିଜେ ପ୍ରଭୁ।
ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ସୁଶୀରେ ତ୍ଵଂ ସୁଵେଷଂ ଚ ସୁଶୀଲକମ୍ । ରତିଶୂରଂ ରତିରସପ୍ରାଜ୍ଞଂ ରତିରସପ୍ରିଯମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉ; ମୁଁ ଭଲ ଭାବରେ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛି, ଭଲ ଚରିତ୍ରର, ରତିରେ ପ୍ରବୀଣ, ରତିର ଆନନ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ଓ ରତିର ସ୍ୱାଦରେ ପ୍ରିୟ।
ରତିପୁତ୍ରଂ ରତିରସଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ରସିକଂ ପ୍ରିଯେ । ଯୁଵାନଂ ଵ୍ଯାଧିହୀନଂ ଚ କାମୁକଂ କାମୁକୀଚ୍ଛତି
ମୁଁ ରତିଙ୍କର ପୁଅ, ରତିର ସାର, ମଦମସ୍ତ, ରସିକ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଯୁବକ ଓ ରୋଗରହିତ; ଏକ କାମନାମୟା ସ୍ତ୍ରୀ କାମନାମୟ ପୁରୁଷକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଵିଦଗ୍ଧାମୁ ଵିଦଗ୍ଧଂ ଚ କାନ୍ତମାଯାତି କାମତଃ । ଵିଦଗ୍ଧାଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଂଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ଭଵେତ୍
ଚତୁର ସ୍ତ୍ରୀ ଚତୁର ପୁରୁଷଙ୍କୁ କାମନାରେ ଚାହେ; ଚତୁରଙ୍କ ସହ ଚତୁରଙ୍କର ଏକତା ସତ୍ୟରେ ଗୁଣବାନ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଲୋଜନାସ୍ଯଂ ଚ ନଵସଂଗମଲଜ୍ଜିତା । ଵିଲୋକଯନ୍ତୀ ଵକ୍ରାକ୍ଷିକୋଣେନ ତମୁଵାଚ ସା
ସେ ନୂତନ ସଂଯୋଗର ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜର ମୁହଁ ଓ ଆଖି ଢାକି, ଆଖିର କୋଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କାମିନ୍ଯୁଵାଚ କାମୁକଃ କାମପୁତ୍ରୋଽସି କାମେନ ଵ୍ଯାକୁଲୋଽଧୁନା । ଭଵାଂଶ୍ଚେତ୍କାମୁକୀଯୋଗ୍ଯୋ ନ କାମଶ୍ଚିନ୍ତିତଃ କଥମ୍
ସେ କାମନୀ କହିଲେ: ତୁମେ କାମନାମୟ, କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ବର୍ତ୍ତମାନ କାମନାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ; ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ କାମନୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ କାମନା କିପରି ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ?
ପୌତ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥସ୍ଯ ସ୍ଵତଃ ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ଚ । ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଵିଵାହଂ ନ କଥଂ (ଵ୍ଯଧାଃ) ଚନ
ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କର ପଉତା, ନିଜ ଗୁଣରେ ସମ୍ମାନିତ; ନିଜେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବିବାହ କାହିଁକି କରିନାହ?
ଵିଵାହୀତା ଯଜ୍ଞପତ୍ନୀ ସା ଚ ପୁଣ୍ଯଵ୍ରତା ସତୀ । ନିଶ୍ଚଲା ସତତଂ ସାଧ୍ଯା ଵର୍ଧିନୀ ସଙ୍ଗିନୀ ସଦା
ବିବାହିତା ଯଜ୍ଞର ସହଧର୍ମିଣୀ, ପୁଣ୍ୟବତୀ, ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା, ସଦା ଅଟୁଟ, ସମ୍ମାନିତ, ବଢ଼ୁଥିବା ଓ ସଦା ସଙ୍ଗିନୀ।
ଭଯପ୍ରୀତିଦାନସାଧ୍ଯା ଗୁପ୍ତପତ୍ନୀ ତ୍ଵନିଶ୍ଚଲା । ନୈମିତ୍ତିକା ନ ନୀତ୍ଯା ସା ସା ଚ ଵେଦଵିଵର୍ଜିତା
ଭୟ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇ ଲଭ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ ପତ୍ନୀ, ଅଟୁଟ; କେବଳ କାରଣ ପାଇଁ ନିଆଯାଏ, ନିୟମରେ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବେଦ ଠାରୁ ବାହାର।
ପରଂ ନରକସୋପାନା ପରତ୍ରେହାଯଶସ୍କରା । ସାଧୁସ୍ତତ୍ର ନ ହି ରତୋ ଵଂଶଜୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯଦି
ଏପରି ସଂଯୋଗ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅପମାନ ଆଣେ; ନୀତିବାନ୍ ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଯଦି ସେ ବୈଷ୍ଣବ ବଂଶର।
ଯଦି ପୂର୍ଵ ଭଵେଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ନିଵୃତ୍ତଃ ସାଧୁସଙ୍ଗତଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିରେଷା ଭୂତାନାଂ ନିଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ମହାଫଲା
ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଭୁଲ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପଛୁଆଯିବା ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୀ ପୁନର୍ଲିପ୍ତୋ ନିଵୃତ୍ତଃ ପାତକୀ ଯଦି । ଉଵହାସ୍ଯୋ ଭୁଵି ଭଵେତ୍ସର୍ଵଂ କୁଞ୍ଜରଶୌଚଵତ୍
ଯଦି ପାପୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ନିବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଉପହାସର ଅର୍ହ, ଯେପରି ହାତୀର ସ୍ନାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।