ତମୁଵାଚ ଜଗନ୍ନାଥୋ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ପୁରାତନମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵେଦଵିହିତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ସତାଂ ମତମ୍
ତାକୁ ଜଗତ୍ନାଥ ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ପୁରାତନ ଓ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ମା ଭେର୍ଵିପ୍ର ଶିଵାଂଶସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ନ ଜାନାସି ଜ୍ଞାନତଃ । ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ମତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଭୟ କରନିଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଅଂଶ। ଏହି କଥା ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଣ ନାହିଁ କି? ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ; ସମସ୍ତ କିଛି ମୋଠାରୁ ହୁଏ।
ଅହମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଶାଵାଃ ସର୍ଵେ ମଯା ଵିନା । ପ୍ରାଣିଦେହାନ୍ମଯି ଗତେ ଯାନ୍ତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଶକ୍ତଯଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋ ଛଡ଼ା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ମୋତେ ଫେରିଯାଏ।
ଜାତାଵପ୍ଯେକ ଏଵାହଂ ଵ୍ଯକ୍ତାଵେଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତସ୍ଯ ତୃପ୍ତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯେଷାଂ ଚ କଦାଚନ
ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା, ଯଦିଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଯିଏ ଭୋଗ କରେ, ସେ ତୃପ୍ତି ପାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପୃଥଗ୍ଜୀଵାଦିସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରତିମାନଂ ଚ ପ୍ରାଣିନାମ୍ । ପରିପୂର୍ଣତମୋଽହଂ ଚ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତମ, ଗୋଲୋକରେ, ରାସମଣ୍ଡଳରେ।
ଶ୍ରୀଦାମଶାପାଦ୍ରାଧା ସା ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମକ୍ଷମାଽଧୁନା । ସର୍ଵେ ଚୈଵାଂଶରୂପେଣା କଲଯା ଚ ତଦଂଶତଃ
ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କ ଶାପରେ ରାଧା ଏବେ ମୋତେ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଅଂଶରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ମୋର ଅଂଶ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା।
ରୁକ୍ମିଣୀମନ୍ଦିରେ ଚାଂଶୋଽପ୍ଯନ୍ଯାସାଂ ମନ୍ଦିରେ କଲାଃ । ମମାପି କୁତ୍ରଚିଚ୍ଚାଂଶଂ କୁତ୍ର ଚିଚ୍ଚ କଲାକଲାଃ
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ମୋର ଅଂଶ ଅଛି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଶକ୍ତିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ମୋ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଅଂଶ, କେଉଁଠି ଅଂଶର ଅଂଶ ଅଛି।
କଲାକଲାଂଶାଃ କୁତ୍ରାପି ପ୍ରତିମାସୁ ଚ ଦେହିଷୁ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତାଂ ନାଥୋ ଗୃହସ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଯଯୌ ଦୁର୍ଵାସାଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀହରେସ୍ତପସେ ଗତଃ
ଅଂଶର ଅଂଶ କେଉଁଠି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟ ଓ ଦେହୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଏପରି କହି, ଜଗତ୍ନାଥ ଘରର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ମୁନିକୃଷ୍ଣସଂo ଦ୍ଵାଦଶାଧିକାଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହା ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ନାରଦ ଓ ମୁନିକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଂବାଦ ବିଷୟରେ ଏକଶତ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସଶିଷ୍ଯଶ୍ଚାପି ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍ । କୈଲାସଂ ପ୍ରଯଯୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶଂକରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୀଶ୍ଵରମ୍
ଏବେ ଏକଶତ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତି ସହ କୈଳାସକୁ ଯାଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ଚ କୈଲାସଂ ପ୍ରଣନାମ ଶିଵଂ ଶିଵାମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଣତଃ ଶୁଚିଃ
ମୁନି କୈଲାସକୁ ଯାଇ, ଶିବ ଏବଂ ଶିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ସଫା ହୃଦୟ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶ୍ରୀହରେରପି । ଆତ୍ମନସ୍ତପସସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଵୈରାଗ୍ଯଂ ଚ ଚେତମଃ
ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ନିଜ ତପସ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ବିରାଗ ଓ ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ମୁନେଶ୍ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ପାର୍ଵତୀ ସତୀ। ତମୁଵାଚ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛଂକରମଂନିଧୌ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ହସିଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାସି ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ମନ୍ଯସେ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅନପତ୍ଯାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵଵ ଯାସି ତପସେ ମୁନେ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ତୁମେ ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣିନାହା, ତୁମେ ନିଜକୁ ଧର୍ମିକ ଭାବୁଛ । ମୁନି, ତୁମେ ନିଜ ନିରସନ୍ତାନ ଜନାନୀକୁ ଛାଡି ତପସ୍ୟାକୁ ଯାଉଛ ।
ଅନପତ୍ଯାଂ ଚ ଯୁଵତୀଂ କୁଲଜାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଵେଯୁଃ ସଂନ୍ଯାସୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯତୀତି ଵା
ନିରସନ୍ତାନ, ସୁସଂସ୍କାର ଓ ପତିବ୍ରତା ଜନାନୀକୁ ଛାଡି, କେହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ତପସ୍ବୀ ହେବାକୁ ପାରିବେ ।
ଵାଣିଜ୍ଯେ ଵା ପ୍ରଵାସେ ଵା ଚିରଂ ଦୂରଂ ପ୍ରଯାତି ଯଃ । ତୀର୍ଥେ ଵା ତପସେ ଵାଽପି ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଜନ୍ମ ଖଣ୍ଡିତୁମ୍
ବ୍ୟବସାୟ, ଦୀର୍ଘ ସଫର, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଚକ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ —
ନ ମୋକ୍ଷସ୍ତସ୍ଯ ଭଵତି ଧର୍ମସ୍ଯ ସ୍ଖଲନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଅଭିଶାପେନ ଭାର୍ଯାଯା ନରକଂ ଚ ପରତ୍ର ଯ
ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ହୁଏନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହୁଏ, ଜନାନୀଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ପରଲୋକରେ ନରକକୁ ଯାଉଛି ।
ଇହୈଵ ଚ ଯଶୋନାଶ ଇତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଦ୍ଵାରକାଂ ଗଚ୍ଛ ହେ ଵିପ୍ର ସ୍ଵଧର୍ମ ରକ୍ଷ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଯଶ ନଷ୍ଟ ହୁଏ — ଏହି କଥା କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଉ, ଏବଂ ଏବେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର ।
ଏକାନଂଶାଂ ମଦଂଶାଂ ଚ ଧର୍ମତଃ ପରିପାଲଯ । ପାଦପଦ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାଦପଦ୍ମଂ ସର୍ଵସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏକାନଂଶା ଏବଂ ମୋର ଅଂଶକୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କର । ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ।
ସଂତତଂ ଶଂଭୁନା ଗୀତଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଃ ସନକାଦିଭିଃ । ପରିତ୍ଯଜ ସୁରତରୋଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ଏହି କଥା ସଂଭୁ ଏବଂ ସନକାଦି ମହାମୁନିମାନେ ସଦା ଗାଇଛନ୍ତି । କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମା ପାଇଁ, ଏଉଁ ଚାହିଁଥିବା କଳ୍ପତରୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦିଅ ।
କ୍ଵ ଯାସି ତପସେ ଵତ୍ସ ସୁଧାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନୋହରାମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣପାଦପଦ୍ମଂ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେ ଜପତି ଯୋ ମୁନେ
ମନୋହର ଅମୃତକୁ ଛାଡି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ପୁତ୍ର? ମୁନି, ଯେଉଁ ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜପ କରେ —
ଶତଜନ୍ମକୃତାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଯଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଯଚ୍ଚ କୌମାରେ ଵାର୍ଧକେ ଯଚ୍ଚ ଯୌଵନେ
ସେ ଶତ ଜନ୍ମରେ ସଂଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ — ଶିଶୁବୟସ, କୌମାର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ହେଉ ।
କାମତୋଽକାମତୋ ଵାଽପି ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଚ ପାତକମ୍ । ସାକ୍ଷାଦ୍ଯୋ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍
ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ନିରିଚ୍ଛାରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଭସ୍ମ ହୁଏ । ଯେଉଁ ଜଣେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣାମ୍ବୁଜ ଦେଖିଥାଏ —
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଦ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତାତ୍ସଦ୍ଯଃ କୃତପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ସତ୍ୟ ସତ୍କର୍ମର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଜୀବନମୁକ୍ତି ପାଏ । କୋଟି ଜନ୍ମରେ ଆର୍ଜିତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ହି ତୀର୍ଥାନି ଯତଃପୂତାନି ନିତ୍ଯଶଃ । ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତତ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ପୂଜନମ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ସେହି ଦ୍ୱାରା ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ । ସେହି ବ୍ରତ, ସେହି ତପସ୍ୟା, ସେହି ସତ୍ୟ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ସେହି ପୂଜା —
ସଫଲଂ କୃଷ୍ଣସଂବନ୍ଧି ସ୍ଵଜନ୍ମଖଣ୍ଡନଂ ଯତଃ । କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିଵିହୀନଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦପାରଗଃ
କୃଷ୍ଣ ସଂପୃକ୍ତ ହେଲେ ମାତ୍ର ସଫଳ ହୁଏ, କାରଣ ଏହା ଜନ୍ମ ଚକ୍ରକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ । କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତି ବିହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଉ —
ତତ୍ସଙ୍ଗାଚ୍ଚ ତଦାଲାପା ଦ୍ଭକ୍ତଭକ୍ତିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । କୃଷ୍ଣସ୍ଯୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜୀ ଯଃ କୁଷ୍ଣଭକ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ
ତାଙ୍କ ସଂଗ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତ ଭକ୍ତି ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ —
ଆଵହ୍ନିପଵନାତ୍ପୂତଃ ପୂତଂ କର୍ତୁଂ ଜଗତ୍କ୍ଷମଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଵଯାସି ତପସେ ଦ୍ଵିଜ
ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ । ଦ୍ୱିଜ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣକୁ ଛାଡି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କେଉଁଠି ଯାଉଛ?
ତପସାଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ମରଣେନ ଚ । ଯତୋ ଭକ୍ତିର୍ନ ଚ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରୀକୃଷ୍ଣେ ପରମାତ୍ମନି
ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ,
ସ ଗୁରୁଃ ପରମୋ ଵୈରୀ କରୋତି ଜନ୍ମ ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଂକରଃ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲଃ
ତେବେ ସେ ଗୁରୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ହୋଇ, ଜନ୍ମକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ଭଲପାଇବାରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।